Eksik malzemeyi erken fark etmek

Açılış sahnesi

Yapımcı Zerafet kurgu odasının kapısında bir tarih söylüyor: "Vapur ayın yirmi sekizinde hurdaya gidiyor. Ondan sonra o köprü üstü yok."

Filmin bütün vapur sahneleri, emekliye ayrılmış gerçek bir vapurda çekildi. Çekim bitti, ekip dağıldı, ama vapur hâlâ iskelede bağlı ve ay sonuna kadar yapımın kullanımında. Tahir'in önünde on dokuz gün var. On dokuz gün sonra, kurguda eksik olduğunu fark edeceği her plan, yalnızca bir maketle, bir stüdyoda ya da hiç çekilemeyecek.

Tahir son sahnenin ilk kurgusunu açıyor. Ragıp'ın dümene uzanan eli, Rüstem'in geri çekilen eli, vapurun iskeleye yanaşması. Kurgu çalışıyor, ama üç yerde Tahir'in gözü takılıyor. Rüstem'in elinin dümeni bıraktığı anı gösteren bir insert yok; Tahir onu iki kişilik planın köşesinden, çok küçük, görüyor. Vapurun şafakta iskeleye yaklaştığını uzaktan gösteren bir plan yok; sahne köprü üstünde başlayıp köprü üstünde bitiyor ve seyirci vapurun nerede olduğunu hiç görmüyor. Ve makinenin son kez durduğu an için gerçek bir ses yok; sette o an, kameraların gürültüsü yüzünden kaydedilememiş.

Bu derste ne olacak

Önceki derslerde var olan malzemeyi okumayı, bulmayı ve düzenlemeyi gördük. Bu derste var olmayan malzemeye bakıyoruz: kurgunun ihtiyaç duyduğu ama hiç çekilmemiş planlara. Bir eksiklik ne kadar erken fark edilirse o kadar ucuza kapatılır; set dağıldıktan, oyuncular başka işlere geçtikten ve mekân elden çıktıktan sonra aynı plan çok daha pahalıya, bazen hiç çekilemez.

Bu derste kurgucunun çekim sürerken yaptığı birleştirmenin bir eksik bulma aracı olduğunu, eksikliklerin hangi türlerinin olduğunu ve bir eksikliğin yapıma nasıl, hangi bilgilerle iletileceğini göreceğiz. Bir yönetmenin kurgusu süren filmine, yapım şirketi ödemeyi reddedince kendi parasıyla ve kurgucusunun yüzme havuzunda bir sahne eklediği bir örneğe bakacağız. Sonra Tahir'in on dokuz günlük listesini, önceliklerini ve en küçük çekilebilir sürümleriyle birlikte yazacağız.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Kurgu çoğu zaman çekim bitmeden başlar. Kurgucu her günün malzemesini izler ve sahneleri, çekildikçe, kabaca bir araya getirir.

Birleştirmenin değeri, eksikliği set hâlâ kuruluyken göstermesidir. Bir sahne kâğıt üzerinde tam görünebilir, kapsama haritası her repliği kapsamış görünebilir; ama sahne bir araya geldiğinde bir geçişin atladığı, bir tepkinin yetmediği, bir mekânın hiç kurulmadığı ancak izlenince görülür.

Eksiklik kapatmanın iki büyüklüğü vardır.

M07-D02'de tanımladığımız kısmi tekrar ile bu ikisini karıştırmamak gerekir. Kısmi tekrar, set kuruluyken, aynı denemenin bir parçasının hemen yeniden çekilmesidir. Ek çekim ve yeniden çekim ise set dağıldıktan sonra yapılır; maliyetleri de buradan gelir.

Yaygın yanlış"Eksik bir planı kurguda bir şekilde kurtarırız."

Doğrusu

Kurgu pek çok eksikliği gizleyebilir: bir ara plan, bir ses, bir başka sahneden ödünç bir tepki. Ama her kurtarma bir bedel öder; ödünç bir tepki devamlılığı zorlar, bir ses köprüsü bir anı bulanıklaştırır. Bazı eksiklikler ise hiçbir kurgu çözümüyle kapanmaz: seyircinin mekânı hiç görmediği bir sahne, ancak o mekânı gösteren bir planla kurulur. Kurgucunun işi, hangi eksikliğin kurtarılabileceğini, hangisinin çekilmesi gerektiğini, çekmek hâlâ mümkünken ayırmaktır.

Mekanizma

Eksikliğin türleri

Eksiklikler genellikle birkaç türe ayrılır. Mekân eksiklikleri: seyircinin sahnenin nerede geçtiğini anlamasını sağlayacak bir geniş plan ya da bir kuruluş planı yoktur. Geçiş eksiklikleri: bir karakterin bir yerden başka bir yere nasıl gittiği gösterilmemiştir ve iki sahne birbirine atlar. Tepki eksiklikleri: önemli bir anda bir karakterin yüzü hiçbir planda yoktur. Bilgi eksiklikleri: seyircinin görmesi gereken bir nesne, bir yazı, bir el hareketi yeterince yakın çekilmemiştir. Ses eksiklikleri: bir olayın gerçek sesi, gürültü ya da kayıt sorunları yüzünden yoktur.

Erken görmek

Eksikliği erken görmenin en güvenilir yolu, sahneyi çekildiği gün ya da ertesi gün, kabaca da olsa, kurmaktır. Birleştirme güzel olmak zorunda değildir; ama sahnenin baştan sona akıp akmadığını göstermelidir. Bir sahne kurulmadan bekletildiğinde, eksiklik ancak haftalar sonra, set söküldükten sonra ortaya çıkar.

Eksikliği raporlamak

Bir eksiklik fark edildiğinde, onu yapıma "bir şey eksik" diye değil, çekilebilir bir istek olarak iletmek gerekir. İyi bir eksik malzeme raporu birkaç soruya cevap verir: ne eksik, neden gerekli, en küçük çekilebilir sürümü ne, kimin ve neyin gerektiği, son tarih ne?

Usta katmanı

Deneyimli bir kurgucu, bazı eksikliklerin ancak sahne bir araya geldikten, hatta bütün film bir araya geldikten sonra görüldüğünü bilir. Bir sahne tek başına tamdır; ama filmin bütünü içinde bir şeyin eksik olduğunu, seyircinin bir yerde beklediği bir şeyi almadığını gösterir.

Jaws'un havuz sahnesi bir eksikliğin iki yüzünü gösteriyor. Birincisi, bazı eksiklikler bir planın değil, bir etkinin eksikliğidir: sahnede her şey çekilmişti, ama filmin o noktasında seyirciye bir şok borcu vardı. İkincisi, set ve okyanus geride kaldıktan sonra bile küçük ve akıllı bir ek çekim mümkündür; ama bunun için, eksikliğin ne olduğunu ve en küçük çekilebilir sürümünün ne olduğunu açıkça tanımlamak gerekir. Okyanusta yeniden bir çekim değil, bir havuzda tek bir an.

Yaygın yanlış"Eksik malzeme raporu kurgucunun işi değildir; set ekibinin neyi çekeceğine yönetmen karar verir."

Doğrusu

Neyin çekileceğine yönetmen ve yapım karar verir. Ama malzemenin bir araya geldiğinde neyin eksik olduğunu ilk gören, çoğu zaman kurgucudur. Kurgucu bu bilgiyi kendine saklarsa, karar verecek olanlar karar verebilecekleri bilgiye sahip olmaz. Rapor bir talimat değil, bir bilgidir; ve ancak çekmek hâlâ mümkünken verildiğinde işe yarar.

Kurgu odasında

Tahir'in on dokuz günlük listesine dönelim. Tahir üç eksikliği tek tek yazıyor ve her birine bir öncelik, bir gerekçe ve en küçük çekilebilir sürüm ekliyor.

Birinci sırada Rüstem'in elinin dümeni bıraktığı insert var. Son sahnede Ragıp'ın on dokuz karelik durgunluğunun ardından el dümene değiyor ve Tahir, Rüstem'in elinin geri çekildiği planı ancak iki kişilik planın köşesinden alabiliyor; el, kadrajın on altıda biri kadar. Sahnenin en önemli hareketi neredeyse görünmüyor. En küçük çekilebilir sürüm: köprü üstünde, dümenin yakın planı, şafak ışığında, yaklaşık iki saniye, elli kare. Tahir kurguda bu insert için şimdiden yer açıyor: Ragıp'ın planından sonra, el dümene değdiği karede, elli karelik boş bir siyah ve üzerinde "INSERT — Rüstem'in eli" yazısı.

Raporun bu maddesine Tahir bir şey daha ekliyor. Yapım, Rüstem'i oynayan oyuncunun başka bir işte olduğunu ve insert için ekipten birinin elinin kullanılabileceğini söylüyor. Rüstem'in elleri yıllarca güneşte çalışmış, koyu ve çatlak bir tenin elleri; ekip önerdiği el dublörü genç ve çok daha açık tenli. Tahir raporuna şunu yazıyor: el dublörünün teni ve yaşı Rüstem'inkiyle eşleşmezse, insert sahneye bir sıçrama getirir; seyirci yüzünü görmediği bir eli, rengi ve dokusuyla tanır. Ya oyuncunun takvimindeki boş bir yarım güne yerleştirilmeli ya da ten rengi ve elin yaşı eşleşen bir el dublörü bulunmalı. Tahir referans olarak iki kişilik plandan, Rüstem'in elinin göründüğü bir kareyi rapora ekliyor; renk ekibine sonradan bırakılacak bir eşleştirme yerine, eşleşmenin sette sağlanmasını istiyor.

İkinci sırada vapurun şafakta iskeleye yaklaştığını gösteren uzak plan var. En küçük sürüm: oyuncusuz, karşı kıyıdan, şafakta, vapur hareket hâlindeyken, otuz saniyelik bir plan; Tahir kurguda sekiz saniyesini kullanacak. Bu planın vapur hurdaya gitmeden çekilmesi şart; başka hiçbir yolla, maket ya da stüdyoyla, aynı vapuru aynı Boğaz'da gösteremezler. Bu madde, son tarihi en kesin olan madde.

Üçüncü sırada makinenin durduğu anın sesi var. En küçük sürüm: ses kayıtçısı ve makinist, vapur iskeledeyken, makinenin birkaç kez çalıştırılıp durdurulması. Oyuncu ya da kamera gerekmiyor; M07-D01'de tanımladığımız türden bir bağımsız ses kaydı.

Tahir raporu Zerafet'e gönderiyor ve en altına bir satır ekliyor: "Üçü de tek bir sabaha sığar; vapur şafakta hareket ederse, köprü üstündeki insert ve uzak plan aynı şafakta, ses kaydı aynı öğleden önce çekilebilir." Zerafet ayın yirmi ikisi için bir sabah ayarlıyor; Rüstem'i oynayan oyuncunun o sabah boş olduğu ortaya çıkıyor.

Kendin dene

Aklında kalsın

Kurgucunun birleştirmesi, çekim sürerken sahnelerin kabaca kurulmasıdır ve en önemli işi eksikliği set hâlâ kuruluyken göstermektir. Eksiklikler mekân, geçiş, tepki, bilgi ve ses gibi türlere ayrılır; bazıları kurguyla kapatılır, bazıları ancak çekimle. Bazı eksiklikler bir planın değil, bir etkinin ya da bir anın eksikliğidir ve ancak film bir araya geldiğinde görülür.

Ek çekim, set dağıldıktan sonra yeni planlar eklemektir; yeniden çekim, bir sahneyi baştan çekmektir ve çok daha pahalıdır. Erken bir uyarı, bir yeniden çekimi bir ek çekime küçültebilir. İyi bir eksik malzeme raporu ne eksik olduğunu, neden gerektiğini, en küçük çekilebilir sürümünü, kimin ve neyin gerektiğini ve son tarihi söyler; rapor bir talimat değil, karar verecek olanlara verilen bir bilgidir.

Bir insert için el dublörü kullanılacaksa, dublörün teni ve elinin yaşı oyuncununkiyle eşleşmelidir. Yüzü görünmeyen bir eli seyirci rengi ve dokusuyla tanır; eşleşmenin sette sağlanmasını istemek, sonradan renkle kapatmaya çalışmaktan daha güvenilirdir.

Sonraki derse köprü

Tahir'in eksik listesi senaryoda yazan bir şeyin malzemede bulunmamasıyla ilgiliydi: Rüstem'in eli, vapurun yaklaşması, makinenin sesi. Ama bazen tersi olur: malzemede senaryonun hiç yazmadığı bir şey vardır ve senaryonun yazdığı şey malzemede başka bir anlama bürünür. Doğaçlama cümle de, Ragıp'ın on dokuz karelik durgunluğu da kâğıtta yoktu. Senaryodaki niyet ile çekilen malzemenin gerçekte taşıdığı anlam arasındaki farkı bir sahne üzerinde okumak, M07-D07 "Senaryonun söylediği, malzemenin söylediği" dersinin konusu.