Seçki (selects) ve dize (string-out)

Açılış sahnesi

Filmin son sahnesi geldi: vapurun son seferi, şafakta, kaptan köşkünde. Rüstem dümeni son kez tutuyor, Ragıp yanında. Senaryoda yirmi iki replik. Malzemede dokuz kurulum, iki kamera, altmış dört deneme ve kırk dakikalık bir Boğaz ara planı yığını. Tahir bu sahneyi, öbür sahneler gibi deneme deneme açarak kurmaya kalkarsa, yalnızca izlemek iki gün sürecek.

Bu kez asistanı Nazife'den bir dize istiyor: sahnenin her repliği için, o repliği kapsayan bütün denemeler ve bütün açılar, genişten yakına, arka arkaya. Nazife sabaha kadar çalışıyor. Ertesi gün Tahir'in önünde on altı dakikalık bir sekans duruyor: birinci replik dokuz kez, ikinci replik on bir kez, üçüncü replik sekiz kez, hep aynı sırayla.

Tahir dizeyi izlemeye başlıyor ve on dördüncü replikte bir şey dikkatini çekiyor. Ragıp'ın bu replikteki yakın planı dizede yalnızca iki kez var. Oysa Kâni'nin notlarına göre Ragıp'ın yakın planı altı kez çekilmişti.

Bu derste ne olacak

Önceki derste sette tutulan kayıtlarla malzemenin içinde bir şeyi bulmayı gördük. Bu derste bulmanın ötesine geçip malzemeyi kurgucunun karar verebileceği bir biçime sokacağız: bir sahnenin bütün seçeneklerini tek bir sekansta toplamak ve sonra o sekansı en iyilere indirmek.

Bu derste dizenin ne olduğunu ve neden replik replik kurulduğunu, seçkinin dizeden nasıl çıkarıldığını ve tutamakların neden önemli olduğunu göreceğiz. Bir kurgucunun yoğun bir sahneyi dize ve seçkiyle nasıl keşfettiğine, kendi anlatımıyla bakacağız. Sonra Tahir'in on dördüncü replikteki eksik dört denemeyi nerede bulacağını ve bir dizenin, onu kuran araçtan ne kadar etkilenebileceğini göreceğiz.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Bir sahnenin malzemesi kurgu yazılımında çoğu zaman denemelere göre durur: her deneme ayrı bir dosya, her dosya baştan sona bir çekim. Kurgucu bir repliğin bütün seçeneklerini görmek istediğinde, her dosyayı açıp o repliğin yerine gitmek zorundadır. Bu, birkaç denemede kolaydır; altmış dört denemede bir gün sürer.

Dizenin düzeni amaca göre değişir. Bir diyalog sahnesinde replik replik; bir belgeselde konu konu, bir konuşanın her konuya dair söylediklerini art arda; bir aksiyon sahnesinde eylem eylem, bir hareketin bütün açılarını art arda. Düzenin kendisi bir karardır: dize kurgucuya hangi soruyu sorduğunu, sırasıyla söyler.

Mekanizma

Dizeyi kurmak

Replik replik bir dize kurmak, M07-D03'teki kapsama haritasının ve M07-D04'teki çizgili senaryonun malzemeye uygulanmasıdır. Haritada bir replikten geçen her çizgi, dizede o replik için bir parça olur. Parçaların sırası genellikle genişten yakına doğrudur: önce bütün sahne planı, sonra iki kişilik planlar, sonra tekli planlar.

Seçkiyi çıkarmak

Dizeden seçkiye geçiş genellikle basit bir işaretle yapılır. Kurgucu dizeyi izlerken beğendiği parçaları bir üst izlemeye taşır ya da renkle işaretler; sonra yalnızca işaretli parçalar yeni bir sekansa alınır. Bu ikinci sekans, kurgucunun karar vermesi gereken seçenekleri içerir.

Dizenin düzeni bir yorumdur

Bir dizenin sırası tarafsız görünür, ama her düzen bir şeyi öne, bir şeyi geriye koyar. Genişten yakına bir dize, kurgucunun gözünü önce mekâna, sonra yüze götürür. Yakından genişe bir dize ise önce yüzü gösterir ve geniş planları, yüzden sonra gelen bir bağlam gibi okutur. Konu konu bir belgesel dizesi, konuşanları konuların içinde eritir; konuşan konuşan bir dize ise her konuşanı bir bütün olarak gösterir.

Usta katmanı

Deneyimli bir kurgucu dize ve seçkiyi yalnızca bir düzen aracı olarak değil, bir keşif aracı olarak kullanır. Yoğun bir sahnede ne yapacağını bilmeden önce malzemenin bütününü görmek ister ve dize ona bunu sağlar.

Baxter'ın düzeni, dizeyi bir karar öncesi keşif olarak gösteriyor. "Ne yapacağımı bilmiyorum" diyen bir kurgucu, dizenin uzunluğunu bir yük değil bir imkân olarak görür: bütün seçenekleri bir kez görmeden hiçbirine yerleşmez. Seçki de bir sonuç değil, bir daralma adımıdır; birkaç yol sunmak, seçkinin bir yorum değil, birden çok yorumun malzemesi olduğunu gösterir.

Kurgu odasında

Tahir'in dizesine dönelim. On dördüncü replikte Ragıp'ın yakın planı dizede iki kez var; Kâni'nin çizgili senaryosunda ise o replikte 51E kurulumunun çizgisi altı denemede düz. Dört deneme eksik.

Tahir Nazife'ye soruyor. Nazife dizeyi zaman kazanmak için kurgu yazılımının yüz tanıma özelliğiyle kurmuş: yazılım her denemedeki yüzleri tanıyıp karakterlere göre etiketlemiş ve Nazife her replik için "Ragıp" etiketli parçaları almış. Tahir eksik dört denemeyi açıyor. Dördü de şafağın ilk dakikalarında, kaptan köşkünün mavi ve düşük ışığında çekilmiş. Ragıp'ın koyu tenli yüzü bu ışıkta kamera tarafından doğru pozlanmış ve kayıtta okunuyor; ama yazılım dört denemede yüzü bulamamış ve bu denemeler "yüz bulunamadı" klasöründe duruyor. Dizeye hiç girmemişler.

Tahir dört denemeyi dizeye elle ekliyor ve on dördüncü repliği, şimdi altı parçasıyla, yeniden izliyor. Dördüncü parçada, yazılımın bulamadığı denemelerden birinde, Ragıp Rüstem'in "Dümeni sen al" cümlesinden sonra on dokuz kare boyunca hiç kıpırdamıyor; sonra elini dümene uzatıyor. Tutamağın içindeki bu on dokuz kare, sahnenin en ağır anı. Tahir bu denemeyi seçkiye alıyor ve kurguda Rüstem'in cümlesinin son hecesinden Ragıp'ın planına geçip on dokuz kareyi kesmeden bırakıyor; el dümene değdiği karede Rüstem'in elinin geri çekildiği plana kesiyor.

Tahir sonra Nazife'yle birlikte dizenin bütününü denetliyor. Her karakter için, çizgili senaryodaki düz çizgi sayısını dizedeki parça sayısıyla karşılaştırıyorlar. Rüstem ve Fethi'de sayılar tutuyor; Ragıp'ta ve sahnede kısa bir görünüşü olan Hızır'da tutmuyor. İkisinin eksik parçaları da şafak ışığında çekilmiş denemelerde. Tahir bir kural koyuyor: otomatik etiketlemeyle kurulan her dize, çizgili senaryoya göre sayılarak denetlenecek. Yazılım bir yüzü bulamadığında o yüz malzemede yok olmuyor; ama dizede yok oluyor ve dizede olmayan bir deneme, seçkiye de kurguya da hiç ulaşamıyor.

Seçki dizesi sonunda dört buçuk dakikaya iniyor: her replik için iki ya da üç parça. Sahnenin ilk kurgusu bir dakika elli saniye.

Kendin dene

Aklında kalsın

Dize, bir sahnenin bütün malzemesinin belirli bir düzene göre art arda dizildiği bir karşılaştırma sekansıdır; en yaygın biçimi replik replik, genişten yakına kurulur. Seçki, dizeden en iyi parçaların ayrılmasıyla oluşan daha kısa sekanstır ve kararın kendisini değil, kararın alanını daraltır. Tutamaklar, repliklerin öncesindeki ve sonrasındaki tepkileri dizeye taşır; pek çok güçlü an tam orada bulunur.

Dizenin düzeni tarafsız değildir: genişten yakına ya da yakından genişe, konu konu ya da konuşan konuşan, her düzen malzemeye farklı bir soru sorar. Dize bütün denemeleri içermelidir; yalnızca daire içine alınmış denemelerle kurulmuş bir dize, kurgucunun ilk izlemesini başkasının seçimiyle başlatır. Deneyimli kurgucular dizeyi yoğun sahnelerde bir keşif aracı olarak kullanır.

Otomatik araçlarla kurulan bir dize, aracın kör noktalarını taşır. Yüz bulma özellikleri düşük ışıkta koyu tenli yüzleri kaçırabilir, konuşma dökümü yöresel bir ağzı yanlış yazabilir; her iki durumda da bir oyuncu ya da bir konuşan dizeden sessizce düşer. Bu yüzden her dize, çizgili senaryoya ya da kayıtlara göre sayılarak denetlenmelidir.

Sonraki derse köprü

Tahir'in sayımı dizedeki dört eksik denemeyi buldu; denemeler malzemede vardı. Ama kurgu sürerken bir kurgucu bazen hiç çekilmemiş bir şeyin eksikliğini fark eder: bir tepki, bir geçiş planı, bir insert. Böyle bir eksikliği kurgunun ilk haftalarında fark edip, set ve oyuncular henüz dağılmadan yapıma iletilecek açık bir rapora çevirmek, M07-D06 "Eksik malzemeyi erken fark etmek" dersinin konusu.