Günlük çekimleri (dailies) izlemek

Açılış sahnesi

Kurgunun beşinci haftasında Tahir bir sahneyi kuramıyor. Serap'ın çektiği filmde, emekli olmak üzere olan vapur kaptanı Rüstem, yıllardır yanında çalışan genç tayfa Ragıp'a son seferini söylüyor. Yönetmenin beğendiği iki deneme, dokuzuncu ve on birinci, kâğıtta kusursuz: replikler temiz, kamera hareketi yerinde, Rüstem'i oynayan oyuncunun sesi tam kırılması gereken yerde kırılıyor. Ama Tahir sahneyi hangi sırayla kurarsa kursun, sahne bir bilgi aktarımı gibi duruyor; içinde bir kayıp yok.

Tahir o akşam beş hafta önce, malzemenin geldiği ilk gece tuttuğu notları açıyor. Çoğu kısa ve teknik. Biri değil. Altıncı denemenin altına şunu yazmış: "Kaptan daha cümleyi bitirmeden Ragıp denize bakıyor. Ürperdim. Neden?"

Tahir altıncı denemeyi o geceden beri bir daha izlememiş. Yönetmenin seçtiği denemeler gelince o not, listenin aşağısında kalmış. Şimdi açıp izlediğinde, ürpertinin nedenini beş hafta sonra yeniden hissedemiyor; sahneyi o kadar çok izlemiş ki her şey tanıdık. Ama not orada ve neye bakması gerektiğini söylüyor.

Bu derste ne olacak

Bölüm III ile birlikte kurgu odasının günlük işine giriyoruz: bir sahneyi çekilmiş malzemeden kurmak. Bu iş ilk kesmeden önce başlar. Kurgucu önce malzemeyi izler ve bu ilk izleme, kurgunun geri kalanında bir daha yaşanmayacak bir şey taşır: malzemeye seyirci gözüyle bakabilmek.

Bu derste günlük çekimlerin ne olduğunu, kurgucunun onları neden ve nasıl izlediğini ele alacağız. İlk izlenimin neden bu kadar değerli olduğunu ve onu sonradan bulunabilecek, kullanılabilecek biçimde nasıl kaydedeceğimizi tartışacağız. Bir kurgucunun bir denemenin altına "yanlış" diye düştüğü bir notun, aynı filmin son miksajında o filmin sonunu nasıl değiştirdiğine bakacağız. Sonra Tahir'in vapur sahnesine dönüp altıncı denemenin kaybolmasını neyin önleyebileceğini, not düzeninin hangi parçasının eksik kaldığını göreceğiz.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Çekim sürerken her günün malzemesi kurgu odasına gelir. Kurgucu çoğu zaman o malzemeyi çekimin ertesi günü, bazen aynı gece izler.

M01-D06'da malzemenin setten kurgu odasına yolculuğunu, kopyalamayı, senkronlamayı ve adlandırmayı görmüştük. Bu ders o yolun bittiği yerden başlıyor: malzeme düzgün biçimde kurgu odasında. Şimdi ona bakmak gerekiyor.

Günlük çekimler birkaç iş görür. Yapım için bir denetimdir: odak tutmuş mu, ses temiz mi, bir sahnede eksik bir plan var mı? Yönetmen için bir aynadır: oyuncuların nereye gittiğini, çekimin nasıl birleşeceğini görür. Kurgucu için ise bunlara ek olarak bir fırsattır: malzemeyle ilk karşılaşma.

Mekanizma

İlk izlenim neden bir daha gelmez?

Kurgucu bir sahneyi kurgu boyunca onlarca, bazen yüzlerce kez izler. Her izlemede biraz daha az görür, çünkü her şeyi önceden bilir: hangi repliğin geleceğini, oyuncunun nerede duraksayacağını, kameranın nereye döneceğini. Bir süre sonra kurgucu sahneyi değil, sahneye dair kendi hafızasını izler. M06'da Şükran'ın kendi kovalamacasının karışıklığını ve son planının boşluğunu ancak malzemeyi ilk kez gören izleyicilerin gözüyle fark edebilmesinin nedeni buydu.

İlk izlemede ise kurgucu seyirciye en yakın konumdadır. Sahnenin nereye gideceğini bilmez; bir yüz onu şaşırtabilir, bir duraksama ona bir şey söyleyebilir. Bu tepkiler kısa sürer ve bir daha aynı biçimde gelmez. Kaydedilmezlerse kaybolurlar.

Ne not edilir?

İlk izlenim notu bir rapor değil, bir iz kaydıdır. Kurgucu "iyi" ya da "kötü" yazmak yerine, ne gördüğünü ve ne hissettiğini yazar. "Ürperdim", "burada sıkıldım", "neden güldü?", "bu bakış bir şey saklıyor" gibi notlar, "deneme beş iyi" notundan daha çok iş görür; çünkü haftalar sonra kurgucuya neye bakacağını söylerler.

Notun ikinci yarısı yerdir. Bir his, onun nerede yaşandığı bilinmezse kullanılamaz. Bu yüzden iyi bir not, ilgili anın zaman koduyla birlikte tutulur. Kurgu yazılımlarının çoğu, izlerken bir tuşla bir işaret koyup altına bir not yazmaya izin verir; işaret, notu malzemenin içindeki tam kareye bağlar.

Nasıl izlenir?

İlk izlemenin koşulları önemlidir. Kurgucu malzemeyi mümkünse kesintisiz, durdurmadan ve geri sarmadan izler; çünkü durdurmak ve geri sarmak ilk izlenimi bölmek demektir. Geri sarmak ikinci izlemedir. Notlar izlerken, kısa ve hızlı tutulur; ayrıntılı açıklamalar ikinci izlemeye kalır.

Ekranın ve ortamın da etkisi vardır. Bir dizüstü bilgisayarda, gündüz ışığı alan bir odada izlenen malzeme ile karanlık bir odada, büyük bir ekranda izlenen malzeme farklı şeyler gösterir. İlk izlenim notunun yanına nerede ve neyle izlendiğini yazmak, sonradan o izlenimi tartmayı kolaylaştırır.

Usta katmanı

Deneyimli bir kurgucu, ilk izlemede "yanlış" ya da "kullanılmaz" diye işaretlenmiş malzemenin de saklanması gerektiğini bilir. Bir sahne için yanlış olan bir deneme, filmin başka bir yerinde, başka bir anlamla doğru olabilir. Not o denemeyi silmek için değil, yerini hatırlamak için tutulur.

Konuşma'nın örneği ilk izlenim notunun iki yüzünü birden gösteriyor. Murch'ün notu bir yargıydı: yanlış okunuş. Ama not ayrıca bir yerdi: üçüncü deneme. Yargı sonradan değişti; yer değişmedi ve deneme bulunabildi. Bir not ne kadar yanlış yargılarsa yargılasın, nerede olduğunu doğru söylüyorsa işini görür.

Kurgu odasında

Tahir'in vapur sahnesine dönelim. Malzeme on dört deneme ve iki kamera: biri Rüstem'in, biri Ragıp'ın yüzünde. Tahir ilk gece hepsini bir kez, durdurmadan izlemiş ve her denemenin altına kısa notlar düşmüş. Altıncı deneme için yazdığı not doğru bir nottu: neyi hissettiğini ve neyi merak ettiğini söylüyordu. Eksik olan şey yerdi. Not yalnızca "altıncı deneme" diyordu; Ragıp'ın denize baktığı anın zaman kodu yoktu ve not kurgu yazılımında değil, ayrı bir belgedeydi.

Tahir altıncı denemeyi baştan sona yeniden izliyor ve anı buluyor. Rüstem'in "Bu benim son seferim" cümlesi kırk dört kare sürüyor; cümlenin ilk karesinden on dört kare sonra, ikinci kelimede, Ragıp gözlerini kaptandan çeviriyor ve denize bakıyor. Cümlenin bitmesine otuz kare var. Yönetmenin seçtiği dokuzuncu ve on birinci denemelerde Ragıp cümleyi sonuna kadar dinleyip sonra tepki veriyor; bir tepki, bir haber karşısındaki doğal tepki. Altıncı denemede ise Ragıp haberi cümleden önce biliyor gibi; belki yıllardır bekliyordu. Tahir'in ilk gece hissettiği ürperti buydu: sahnenin bir bilgi aktarımı değil, bir doğrulama olması.

Tahir sahneyi Rüstem'in planları için dokuzuncu denemeden, Ragıp'ın tepkisi için altıncı denemeden kuruyor. Rüstem'in cümlesinin on ikinci karesinde, bakış dönmeden iki kare önce, Ragıp'ın planına kesiyor; seyirci başın denize dönüşünü baştan görüyor ve cümlenin kalan otuz iki karesi Ragıp'ın yüzünün üzerinden, kaptanın sesiyle akıyor. Tahir bu kareyi bir işaretle işaretliyor ve altına ilk gecenin notunu, bu kez zaman koduyla, yeniden yazıyor. Serap ilk izlemede sahnenin değiştiğini fark ediyor ve neden altıncı denemenin hiç önüne gelmediğini soruyor. Tahir notu gösteriyor.

Notlarını o akşam baştan okurken Tahir'in gözüne ikinci bir sorun takılıyor. Ragıp'ı oynayan genç oyuncu koyu tenli; vapurun güvertesindeki sahnelerin bir kısmı, güneş arkadan vururken çekilmiş. Tahir'in ilk gece aldığı notlarda Ragıp'ın birkaç denemesinin altında "yüz karanlık" yazıyor ve bu notlar, notlarındaki sınıflandırmada bu denemeleri "teknik sorunlu" kümesine atmış. Ama veri yöneticisinin raporu o denemelerin pozlamasının doğru olduğunu söylüyor; yüz, kurgu ekranının o geceki ayarında karanlık görünmüş. Tahir'in notu bir gözlemi bir yargıya çevirmiş ve o yargı sessizce bir filtreye dönüşmüştü. Altıncı denemenin listenin aşağısında kalmasının bir nedeni de buydu. Tahir not düzenini değiştiriyor: "teknik" alanına artık yalnızca özgün dosyada ve ölçüm aracında doğruladığı sorunları yazıyor; ekranda gördüğü ama doğrulamadığı bir izlenimi "his" alanına, "doğrulanmadı" işaretiyle yazıyor. Bir not, bir oyuncunun en iyi anını kurgucunun gözünden saklamamalı.

Kendin dene

Aklında kalsın

Günlük çekimler, bir çekim gününde kaydedilmiş ve henüz kurgulanmamış malzemedir. Kurgucu onları izlerken malzemeyle ilk kez karşılaşır ve bu karşılaşma, seyircinin filmi ilk kez görmesine en yakın andır. Malzeme tanındıkça kurgucu daha çok bilir ama daha az görür; ilk izlenim bir daha gelmez.

İlk izleme seçmek için değil, görmek ve kaydetmek içindir. İyi bir günlük çekim notu bir yargı değil, bir iz kaydıdır: ne hissedildiğini, neyin fark edildiğini ve neyin merak edildiğini yazar. Notun işe yaraması için bir yere bağlı olması gerekir; zaman kodu, notu malzemedeki tam kareye bağlar. Yargı sonradan değişebilir, yer değişmez. Yanlış diye işaretlenen bir deneme saklanmalıdır; başka bir yerde doğru olabilir.

Not düzeninde gözlem ile doğrulanmış teknik sorun ayrı tutulmalıdır. Kurgu ekranında karanlık görünen koyu tenli bir yüz için yazılmış doğrulanmamış bir "teknik sorun" notu, bir filtreye dönüşerek oyuncunun en güçlü denemesini listenin dibine itebilir.

Sonraki derse köprü

Tahir altıncı denemeyi bir histen yola çıkarak buldu. Ama her sahnede bir ürperti notu olmaz ve on dört deneme arasında seçim yapmak, çoğu zaman birbiriyle çekişen ölçütleri tartmak demektir: birinde oyun daha iyidir, ötekinde odak tutmuştur, bir başkasında devamlılık doğrudur. Ragıp'ın altıncı denemedeki bakışı, dokuzuncu denemedeki Rüstem'in elindeki çay bardağıyla aynı yerde mi duruyordu? Bir denemeyi oyun, teknik ve devamlılık ölçütleriyle ayrı ayrı puanlayıp bu üçünü birbirine karşı tartmak, M07-D02 "Take seçimi" dersinin konusu.