Konum, aksesuar ve devamlılık hatası

Açılış sahnesi

Gülşen'in kurguladığı film gösterime gireli iki hafta olmuş. Bir sabah yapımcı ona bir bağlantı gönderiyor: bir film forumunda biri, filmdeki "hataları" listelemiş. Listenin başında bir akşam yemeği sahnesi var. Kadın kahramanın şarap kadehi bir planda yarıya kadar dolu, karşı planda neredeyse boş, bir sonraki geniş planda yeniden yarıya kadar dolu.

Gülşen sahneyi açıyor. Kadeh gerçekten de üç planda üç farklı seviyede. Sahneyi kurgularken bunu görmemiş. Daha doğrusu, gördüğünü hatırlıyor: bir gece, yorgunken, "kimse kadehe bakmaz" demiş ve geçmiş.

Forumdaki listede on dört madde var. Gülşen hepsini kontrol ediyor. Dokuzu gerçekten hata, üçü filmin bilerek yaptığı bir şey, ikisi ise yanlış. Dokuz hatanın yedisini sahneyi yeniden izlese de fark etmeyeceğini düşünüyor. İkisini fark edebilirdi; biri kadeh. Kendine bir soru soruyor: bu ikisini nasıl kaçırdım ve bir sonraki filmde nasıl yakalarım?

Bu derste ne olacak

Gülşen'in sorusu iki ayrı soru. Birincisi teknik: ardışık planlar arasındaki farkları hangi sırayla, hangi araçla ve hangi alışkanlıkla taramak gerekir? İkincisi bir yargı sorusu: bulunan her farkı düzeltmek gerekir mi, yoksa bazıları seyircinin gözünden zaten kaçacak mıdır?

Bu ders ikisine de bir yöntem öneriyor. Farkları dört aileye ayıracağız: konum, kostüm ve makyaj, aksesuar, ışık ve hava. Her biri için kesmenin iki yanındaki kareleri karşılaştırmanın bir yolunu göstereceğiz. Ardından bulunan hataları ağırlıklarına göre sınıflandırmanın ve hangisini düzeltmeye değer olduğuna karar vermenin ölçütlerini konuşacağız.

Gülşen'in bir sonraki filminde bu yöntemi kare kare uygulayışını izleyecek, iki filmin ünlü hatalarına bakacak ve bir deneyin, seyircinin neyi görüp neyi görmediği konusunda ne söylediğini tartacağız.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Bir sahne genellikle saatlerce, bazen günlerce çekilir. Her plan ayrı bir zamanda, ayrı bir denemede kaydedilir. Bu arada kadehler boşalır, sigaralar kısalır, saçlar dağılır, güneş yer değiştirir. Kurgucu bu parçaları birleştirdiğinde, seyirciye tek bir anın kesintisiz akışı gibi görünmesi gereken bir sahne kurar.

İkinci modülde senaryo süpervizörünün sette ne yaptığını görmüştük. Süpervizör her plandan sonra notlar alır, fotoğraflar çeker. Bu notlar kurgu odasına gelir ve kurgucunun ilk aracıdır.

Mekanizma

Dört aile

Devamlılık farklarını dört ailede düşünmek, taramayı düzenli kılar.

Konum ailesinde karakterlerin sahnedeki yeri, ellerinin, başlarının, bedenlerinin duruşu, kapıların açık ya da kapalı olması, sandalyelerin yeri bulunur. Bu farklar çoğu zaman hareketle ilgilidir: bir karakter bir planda oturuyor, öbüründe yarı kalkmış.

Kostüm ve makyaj ailesinde düğmeler, yakalar, kravatlar, saçın dağınıklığı, terin ve kirin miktarı, makyajın yoğunluğu, yara ve kan efektleri bulunur. Bu farklar çoğu zaman zamanla ilgilidir: saatler geçtikçe makyaj akar, saç dağılır.

Aksesuar ailesinde kadehler, tabaklar, sigaralar, kitaplar, telefonlar, masadaki her şey bulunur. Bu farklar çoğu zaman tüketimle ilgilidir: yemek yenir, içki içilir, sigara içilir.

Işık ve hava ailesinde güneşin yönü, gölgelerin uzunluğu, gökyüzünün rengi, yağmurun ve rüzgârın şiddeti bulunur. Bu farklar en çok dış çekimlerde, bir sahne gün boyunca çekildiğinde ortaya çıkar.

Kesmenin iki yanı

Devamlılık taramasının temel işlemi basittir: kesmenin öncesindeki son kareyle sonrasındaki ilk kareyi karşılaştırmak. Pek çok kurgu yazılımı bunu kolaylaştıran araçlar sunar: iki kareyi aynı ekranda gösterir ya da bir tuşla birinden ötekine geçer.

Ama yalnızca kesmenin iki yanına bakmak yetmez. Bir kadeh geniş planda dolu, yakın planda boş olabilir; ama yakın planın içinde karakter kadehi kaldırıp içmiş olabilir ve bu durumda hata yoktur. Kurgucu bir planın içinde ne olduğunu da bilmelidir: hangi değişiklik planın içinde, hangisi planlar arasında oldu?

Kim neye bakıyor?

Bir devamlılık hatasının fark edilip edilmemesi, seyircinin dikkatinin nerede olduğuna bağlıdır. Birinci modülde gördüğümüz değişim körlüğü burada kurgucunun hem dostu hem tuzağıdır. Seyircinin dikkati bir yüzde, bir replikte, bir eylemin sonucundaysa, kadrajın kenarındaki bir kadeh çoğu zaman gözden kaçar.

O son cümle, Gülşen'in forumunu açıklar. Bir filmi bir kez izleyen seyirci kadehi görmez. Ama film yıllarca izlenir, durdurulur, geri sarılır ve hata arayan bir topluluk onu kare kare inceler. Kurgucu iki seyirci için de çalışır.

Kurgu odasında

Gülşen bir sonraki filmine başladığında kendine bir yöntem kuruyor. Her sahnenin kaba kurgusu bittikten sonra, sahneyi bir kez daha ve yalnızca devamlılık için izliyor. Sesi kapatıyor; ses dikkati hikâyeye çekiyor.

Önce sahnenin en geniş planını referans olarak seçiyor ve onun bir karesini ikinci ekrana alıyor. Sonra her kesmede, kesmenin öncesindeki son kareyle sonrasındaki ilk kareyi bir tuşla birbirine çevirerek karşılaştırıyor. Her kesmede dört aileyi aynı sırayla tarıyor: önce konum, sonra kostüm ve makyaj, sonra aksesuar, en son ışık. Sıra hep aynı; böylece bir aileyi atlamak zorlaşıyor.

Üç dakikalık bir kahvaltı sahnesinde otuz bir kesme var. Gülşen bu taramayı kırk dakikada bitiriyor ve yedi fark buluyor. Sonra her farkı üç sınıftan birine koyuyor. Birinci sınıf, seyircinin dikkat merkezinin dışında kalan farklar: arka plandaki bir fincan kulpunun yönü, kadrajın kenarındaki bir peçete. Bunlara dokunmuyor.

İkinci sınıf, görünür ama örtülebilir farklar. Babanın gözlüğü bir planda başında, karşı planda gömleğinin cebinde. Gülşen gözlüğün çıkarıldığı anı geniş planda arıyor ve kesmeyi o hareketin ortasına, kırk ikinci karesine kaydırıyor; baba gözlüğü çıkarırken kesiliyor ve karşı planda gözlük artık cepte. Bir başka farkta, tereyağı tabağının yerinin değiştiği iki plan arasına, kızın yüzünün kırk sekiz karelik bir tepki planını koyuyor.

Üçüncü sınıf, görünür ve örtülemeyen farklar. Annenin portakal suyu bardağı sahnenin tam ortasında, annenin repliğini söylediği bir yakın planda neredeyse boş, bir önceki planda dolu. Bardak kadrajın ortasında ve anne repliğin ortasında bardağa uzanıyor. Gülşen başka bir deneme arıyor; bardağın dolu olduğu deneme var ama annenin oyunculuğu zayıf. Burada karar veriyor: gücü düşük denemeyi seçmiyor, bardağı değiştirmek için görsel efekt ekibine bir not yazıyor ve yapımcıya maliyetini soruyor.

Usta katmanı

Devamlılık konusunda deneyimli kurgucuların en çok tekrarladığı öğüt, devamlılığın bir sahnenin değerinin önüne geçmemesi gerektiğidir. Bir önceki derste Dmytryk'in eşleşme ile değer arasındaki tercihine değinmiştik; devamlılık hataları bu tercihin en gündelik biçimidir.

Bu iki örnek bir şeyi gösteriyor: devamlılık hataları filmlerin başarısını belirlemez, ama filmin hafızasına yerleşir. Kurgucunun işi, filmi kusursuz yapmak değil, kusurların sahnenin değerini zedelediği yerleri bulup orada müdahale etmektir.

Devamlılığın bilinçli olarak bozulduğu durumlar da vardır. Bir karakterin kostümünün bir sahnenin ortasında değişmesi, zamanın geçtiğini ya da bir anının karıştığını gösterebilir. Bu bozulmalar bir hata değildir, ama seyircinin onları bir hata olarak okumaması için tutarlı ve belirgin olmaları gerekir.

Kendin dene

Aklında kalsın

Devamlılık, bir sahnenin planları arasında konumun, kostüm ve makyajın, aksesuarların ve ışığın tutarlı kalmasıdır. Hata sette doğar, ama ne kadar görüneceğine kurgu odasında karar verilir. Devamlılık fotoğrafları ve senaryo süpervizörünün notları kurgucunun ilk aracıdır.

Tarama düzenli olmalıdır: sesi kapalı, referans bir geniş planla, her kesmede kesmenin iki yanındaki karelerle ve her seferinde aynı sırayla. Ama yalnızca kesmenin iki yanı değil, planın içinde ne değiştiği de bilinmelidir. Bir yüzdeki ter ve parlama da bir devamlılık ayrıntısıdır ve koyu bir tende ışık altında daha belirgin okunabilir.

Bulunan farklar ağırlıklarına göre sınıflanır: dikkat merkezinin dışında kalanlara dokunulmaz, görünür olanlar harekette kesmeyle, tepki planıyla ya da kadrajla örtülür, örtülemeyenler için deneme değiştirilir ya da daha pahalı bir düzeltme düşünülür. Kusursuz devamlılık ile sahnenin değeri çatıştığında, değer çoğunlukla kazanır. Devamlılık bilerek bozulduğunda ise seyircinin onu bir anlam olarak okuyabilmesi için tutarlı ve belirgin olması gerekir.

Sonraki derse köprü

Gülşen'in kahvaltı sahnesinde tereyağı tabağının yerini örtmek için araya bir tepki planı koymuştu. Ama bazı kesmelerde hiçbir şey değişmemiştir; kadeh aynı seviyede, saç aynı yerde, ışık aynı açıda. Yine de kesme bir sıçrama gibi görünür. Bunun nedeni çoğu zaman iki planın birbirine fazla benzemesidir: kamera yalnız birkaç derece dönmüş, ölçek neredeyse aynı kalmış. Açı ve ölçek farkı yetersiz iki plan arasındaki kesmenin neden bir sıçrama gibi algılandığını ve buna ne yapılabileceğini, M03-D05 "30 derece kuralı ve sıçrama" dersi ele alıyor.