Harekette kesme (match on action)

Açılış sahnesi

Hüsnü bir komedi dizisinin test gösteriminde, salonun en ciddi sahnede güldüğünü duyuyor. Sahnede bir kadın, kocasıyla tartıştıktan sonra yatak odasına giriyor ve paltosunu öfkeyle yatağa fırlatıyor. Geniş planda kadın kolunu kaldırıyor; kesme oluyor ve yakın planda palto havada. Seyirci gülüyor.

Hüsnü sahneyi kurgu odasında kare kare oynatıyor. Geniş planın son karesinde palto kadının elinden çıkmış, yatağa doğru bir karış yol almış. Yakın planın ilk karesinde ise palto kadının elinden yeni çıkıyor. Uçuşun ilk yedi karesi iki kez gösteriliyor: bir kez geniş planda, bir kez yakın planda.

Kimse "palto iki kez atıldı" demiyor; seyirci yalnızca bir şeyin tökezlediğini hissediyor ve öfkeli bir an, bir an için bir pandomime dönüşüyor. Hüsnü yakın planın girişini ileri alıyor ve birkaç kare oynatarak doğru yeri arıyor. Bir sonraki gösterimde salon sessiz.

Bu derste ne olacak

Bir karakter oturur, kalkar, kapıyı açar, bir şey atar. Kurgucu bu hareketlerin çoğunda bir plandan ötekine geçmek zorundadır ve geçişin yapıldığı kare, seyircinin kesmeyi görüp görmeyeceğini belirler. Bu ders o kareyi seçmenin yollarını ele alıyor.

Hüsnü'nün paltosu iki hatanın birini gösteriyor: hareketin bir parçasının iki kez görünmesi. Öbürü, bir parçanın hiç görünmemesidir. İkisinin de teşhisi kare sayarak yapılır ve ikisinin de düzeltmesi, iki planın hareketin aynı anına denk getirilmesidir. Ama "aynı an" sanıldığı kadar basit bir ölçü değil: ölçek farkı hareketin hızını değiştirir, açı farkı yönünü değiştirir, göz de kesmenin ilk karelerinde bir şeyi kaçırır.

Ders boyunca bir yemek sahnesinde, bir dövüşte ve bir dans provasında kesme karesinin nasıl arandığını göreceğiz. Bir samuray filminin savaş sahnesine ve bir kurgucunun kitabındaki kurallara bakacağız.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Bir hareket başlar, sürer ve biter. Kurgucu bu hareketi iki plana bölmek istediğinde, kesmeyi bu üç evrenin birine koyar.

Birinci modülde kesmeyi neden fark etmediğimizi anlatırken, bir hareketin ortasında yapılan kesmelerin deneylerde daha sık kaçırıldığını görmüştük. Bu ders o bulgunun kurgu odasındaki uygulaması: kesmeyi hareketin içine nasıl yerleştireceğimiz ve neden bazen yerleşmediği.

Kesmenin hareketin içine konabilmesi için iki planda aynı hareketin çekilmiş olması gerekir. Sette buna hareketin tekrarlanması denir: oyuncu geniş planda da yakın planda da aynı kalkışı, aynı uzanışı yapar. Kurgucu iki çekimde hareketin aynı anını bulur ve kesmeyi oraya koyar.

Kesme hatalıysa iki şeyden biri olur.

Mekanizma

Hareketin üç evresi

Kesme hareketin başına konabilir: karakter kalkmaya başladığında, ilk birkaç karede. Bu kesme hareketi yeni planda başlatır; seyirci kalkışın büyük kısmını ikinci planda izler.

Ortasına konabilir: hareketin en hızlı olduğu yerde. Göz burada en çok hareketin kendisine kilitlidir ve kesme en kolay burada kaybolur. Pek çok kurgucunun harekette kesme denince aklına gelen budur.

Sonuna konabilir: hareket bitmek üzereyken, beden yavaşlarken. Bu kesme daha görünürdür ama bazen istenen budur: hareketin sonucunu, varılan yeri vurgular.

Ölçek hızı değiştirir

Aynı hareket geniş planda yavaş, yakın planda hızlı görünür. Bir el geniş planda kadrajın onda birini kat ederken, yakın planda kadrajın tamamını aynı sürede geçebilir. Kurgucu bu yüzden iki plan arasında hareketin konumunu değil, hareketin evresini eşleştirmeye çalışır: el geniş planda kadrajın neresinde olursa olsun, uzanışın yarısındaysa yakın planda da yarısında olmalıdır.

Açı yönü değiştirir

İki plan farklı açılardan çekildiğinde, hareketin ekrandaki yönü de değişebilir. Geniş planda soldan sağa uzanan bir el, karşıdan çekilmiş yakın planda kameraya doğru gelebilir. Bu bir hata değildir; ama kurgucu, yönün değiştiği kesmede gözün hareketi takip etmekte zorlanacağını bilir. Bir önceki iki derste gördüğümüz eksen ve bakış, burada hareketin yönü olarak geri gelir.

Kurgu odasında

Hüsnü'nün palto sahnesine dönelim ve düzeltmeyi kare kare izleyelim. Sahne saniyede yirmi dört karelik bir projede. Geniş planda kadının kolunu kaldırmasından paltonun elinden çıkmasına kadar on bir kare geçiyor; palto elden çıktıktan sonra yedi kare daha geniş planda kalıyor ve kesme orada yapılmış.

Yakın planda aynı hareket on üç karede tamamlanıyor; kadın bu çekimde biraz daha yavaş atmış. Hüsnü yakın planın giriş noktasını, paltonun elden çıktığı karenin yedi kare sonrasına koyuyor. Kâğıt üzerinde iki plan artık aynı evrede birleşiyor. İzliyor: tekleme gitmiş, ama palto şimdi geniş plandan yakın plana bir sıçramayla geçiyor. Göz yakın planın ilk karelerinde paltoyu ararken bir parça kayboluyor.

Hüsnü giriş noktasını iki kare geri çekiyor. Paltonun uçuşunun iki karesi artık iki kez gösteriliyor, ama seyirci bunu görmüyor; görmesi gereken uçuşun bütününü görüyor. Ardından bir başka sürüm deniyor: kesmeyi uçuştan öne, kolun en geride durduğu kareye alıyor; atışın kendisi baştan sona yakın planda. Bu sürüm de akıcı, ama kadının öfkesinin doruğu, kolun en geride olduğu an, tam kesmenin üstüne düşüyor ve iki plana bölünüyor.

Hüsnü ikinci sürümü bırakıp birinciye dönüyor: kolun geriye gidişi ve atış geniş planda kalıyor, uçuş yakın planda. Kesme, öfkenin tam kopma anına düşüyor ve onu bölmüyor, iletiyor.

Usta katmanı

Harekette kesmenin bilinen ilkeleri, kurgucuların uzun deneyimlerinden süzülmüş kurallardır. En çok alıntılananlardan biri, Edward Dmytryk'in kitabında hem hareketin içinde kesmeyi öğütlemesi hem de eşleşmenin kusursuzluğunu, kesmenin taşıdığı değerin önüne koymamayı söylemesidir.

Bu iki öğüt arasında bir gerilim var. Hareketin içinde kesmek bir kural; ama bir sahnenin en güçlü oyunculuk anı, hareketin kusursuz eşleşmediği bir denemede olabilir. Deneyimli kurgucu kusursuz eşleşmeyle güçlü an arasında seçim yapmak zorunda kaldığında çoğunlukla güçlü anı seçer ve eşleşmedeki kusuru harekete gömmeye çalışır.

Nazlı'nın darbeleri bize ikinci modülde gördüğümüz örtüşen eylemi hatırlatır. Çift eylem, kazayla olduğunda bir tekleme; bilerek ve belirgin yapıldığında bir vurgu. Aradaki fark çoğu zaman tekrarın uzunluğunda: iki üç karelik tekrar görünmez, sekiz on karelik tekrar bir yankı, daha uzunu bir seçim.

Kendin dene

Aklında kalsın

Harekette kesme, bir hareketi iki plan arasında kesintisiz sürüyormuş gibi devam ettirir; göz hareketi takip ettiği için kesme çoğu zaman görünmez. Kesme hareketin başına, ortasına ya da sonuna konabilir ve her biri farklı bir şey söyler: başlangıç hareketi yeni planda başlatır, orta kesmeyi en iyi saklar, son hareketin sonucunu vurgular.

İkinci plan hareketin gösterilmiş bir bölümünden başlarsa çift eylem, gösterilmemiş bir bölümünü atlarsa atlayan eylem ortaya çıkar. Ölçek farkı hareketin hızını, açı farkı yönünü değiştirir; bu yüzden eşleştirilen şey konum değil, hareketin evresidir. Pek çok kurgucu ikinci planı birkaç kare önce başlatır, çünkü göz kesmenin ilk karelerinde hareketin bir kısmını kaçırır.

Hareket görünür olmalıdır: koyu bir ten koyu bir arka plan önünde ışıktan yoksunsa, kesme karesi hareketin en okunur olduğu yere taşınır. Kusursuz eşleşmeyle güçlü bir an arasında seçim gerektiğinde güçlü an çoğunlukla kazanır. Çift eylem ve atlayan eylem bilerek kullanıldığında bir darbenin ağırlığını ya da bir adımın yorgunluğunu taşıyabilir.

Sonraki derse köprü

Lütfiye'nin aşçısı tencereyi bir planda tek, öbüründe iki eliyle tutuyordu ve harekette kesme bu farkı ilk izleyişte saklamıştı. Ama saklamak, ortadan kaldırmak değildir. Ardışık planlarda bir bardağın dolu ya da boş olması, bir ceketin düğmeli ya da açık olması, bir karakterin masanın hangi ucunda durduğu, kurgucunun bir kontrol listesiyle taraması gereken ayrıntılardır. Bu aksesuar, kostüm ve konum hatalarını sistemli olarak yakalamak, M03-D04 "Konum, aksesuar ve devamlılık hatası" dersinin işi.