120 soru, 130 dakika: sınavın anatomisi ve ders ağırlıkları

Kanca

Bir soruya ne kadar zamanın var? Hesap basit: 130 dakikayı 120 soruya bölersen soru başına 65 saniye düşer. Bir dakikadan biraz fazla. Uzun bir paragrafı okumak, iki seçeneği elemek ve işaretlemek için bir dakika.

Ama bu ortalama yanıltıcıdır. Bir tarih sorusunu on beş saniyede bitirebilirsin; bir hareket problemi üç dakikanı yiyebilir. Sınavı kazananlar sorulara eşit zaman ayıranlar değil, zamanın nereye gideceğini önceden bilenlerdir.

Büyük resim

KPSS GY-GK oturumu tek bir kitapçıkta iki testten oluşur: Genel Yetenek ve Genel Kültür. Her test 60 soru taşır, toplam 120 soru için 130 dakika verilir. İki test aynı oturumda ve aynı süre içinde çözülür; hangi testten başlayacağına, zamanı ikisi arasında nasıl bölüşeceğine sen karar verirsin.

Genel Yetenek testinin yarısı Türkçe, yarısı matematiktir. Genel Kültür'ün ağırlık merkezi ise tarihtir; onu coğrafya, vatandaşlık ve güncel bilgiler izler. Bu dağılım çalışma planının iskeletini belirler: hangi derse ne kadar zaman ayıracağın, önce hangi ünitelerden başlayacağın, hangi dersin sınav gününe yakın tekrar edileceği hep bu tablodan çıkar.

Bu derste sınavın içini ders ders açıyoruz. Amacımız bir ezber tablosu çıkarmak değil; her sorunun puan içindeki payını ve zaman içindeki maliyetini görebilmek.

Kavram çekirdeği

İki test, altı ders

Genel Yetenek (GY) testi 60 sorudur. Bunun 30'u Türkçe, kalan 30'u matematik ve geometridir. ÖSYM matematik ve geometri için ayrı bir soru kotası açıklamaz; son yıllarda hazırlık kaynaklarının ortak tahmini 26–27 matematik ve 3–4 geometri sorusudur. Sayısal mantık soruları matematiğin içinde yer alır, sözel mantık soruları da Türkçenin içinde.

Genel Kültür (GK) testi de 60 sorudur. Hazırlık kaynaklarının son yıllarda verdiği dağılıma göre bunun yaklaşık 27'si tarih, 18'i coğrafya, 9'u vatandaşlık, 6'sı güncel bilgilerdir. Bu sayılar resmî bir kota değil, çıkmış sınavlardan gözlenen istikrarlı bir dağılımdır; bir yıldan ötekine bir iki soru oynayabilir.

Ağırlıkları okumak

Sayıları oransal düşünmek, çalışma planını doğrudan etkiler. Türkçe tek başına bütün soruların dörtte birini oluşturur. Tarih, Genel Kültür testinin neredeyse yarısıdır. Türkçe ile tarih birlikte 57 soru eder; yani iki ders, sınavın neredeyse yarısını taşır.

Ders içindeki ağırlık da eşit dağılmaz. Türkçenin 30 sorusunun en büyük bloğu paragraf sorularıdır; ses, yazım ve dil bilgisi soruları bundan daha küçük paylar alır. Matematikte de soruların önemli bir kısmı problemlerden ve sayısal mantıktan gelir. Bir dersin içinde hangi konunun ağırlıklı olduğunu bilmek, ders içindeki çalışma sırasını da belirler.

Öbür uçta vatandaşlık ve güncel bilgiler vardır. İkisi birlikte 15 soru, sınavın sekizde biri eder. Az görünür, ama bu iki dersin konuları görece dar ve tekrar eden bilgilerden oluşur. Birim çalışma saatine düşen soru sayısı yüksek olabilir.

Geometri ise ayrı bir örnektir. 3–4 soru az görünür ve pek çok aday bu soruları baştan atlar. Adayların çoğunun boş bıraktığı yerde yapılan birkaç net, bir önceki derste gördüğümüz standart puan mantığı yüzünden sıralamada beklenenden büyük fark yaratabilir.

Zamanın bütçesi

130 dakika, 120 soru için soru başına ortalama 65 saniye demektir. Bu ortalama derslere eşit dağılmaz. Genel Kültür sorularının çoğu bir bilgiyi tanımaya dayanır; bilgi yerindeyse hızlı çözülür. Matematik problemleri ve uzun paragraf soruları ise okuma ve işlem ister, ortalamanın üzerinde zaman tüketir.

Pratik sonuç şudur: Genel Kültür'de kazandığın her saniye, Genel Yetenek'in uzun sorularına aktarılabilir. Zamanı ders ders nasıl böleceğin ve soruları kaç turda çözeceğin, sınav stratejisi modülünün konusudur. Burada bilmen gereken, zamanın bir bütçe olduğu ve her dersin o bütçeden farklı pay istediğidir.

Ağırlık ile çalışma sırası

Soru sayısı yüksek bir dersin çalışma planında daha çok yer alması doğaldır, ama tek ölçüt bu değildir. Bir dersin ne kadar zaman istediğini üç şey birlikte belirler: soru sayısı, konunun genişliği ve senin o dersteki başlangıç seviyen. Paragraf gibi bazı konular uzun süreli, düzenli pratikle gelişir; vatandaşlık gibi bazıları yoğun ve kısa tekrarlarla oturur.

Bu yüzden önerilen rota, dersleri paralel yürütmektir: her gün bir Genel Yetenek, bir Genel Kültür dersi. Paralel çalışma, uzun sürede olgunlaşan becerilere erken başlamanı sağlar ve bir dersten bıkıp tümden bırakma riskini azaltır.

Görsel harita

Zamanın bütçesi:

1. Toplam süre: 130 dakika.
2. Toplam soru: 120 (GY 60, GK 60).
3. Soru başına ortalama: 65 saniye.
4. Bilgi soruları ortalamanın altında, problem ve uzun paragraf soruları üstünde zaman ister.

Sınav gözüyle

Ders ağırlıklarını bilmek, sınav sırasında da işe yarar. Bir testte takılıp kaldığında, o testin geri kalanında kaç soru olduğunu ve öbür testte seni hangi sorunun beklediğini bilmek, bir soruya dakikalarca gömülmeni engeller. Kitapçıkta sorular ders ders gruplanmış olarak gelir; hangi bölümde olduğunu her an bilirsin.

Çalışma planında ise en sık yapılan hata, sevilen derse fazla, sevilmeyen derse az zaman vermektir. Tablo burada bir ayna işlevi görür: haftalık programını yazdığında her derse ayırdığın süreyi soru sayısıyla karşılaştır ve büyük sapmaların bilinçli bir kararın mı, yoksa bir alışkanlığın mı sonucu olduğunu sor.

Hafıza kancaları

• "60 artı 60" — Genel Yetenek 60, Genel Kültür 60 soru.
• "65 saniye" — 130 dakika bölü 120 soru; bir dakikadan biraz fazla.
• "30-27-18-9-6" — Türkçe, tarih, coğrafya, vatandaşlık, güncel. Rakamlar büyükten küçüğe iner; aradaki boşluğu matematik doldurur.
• "Türkçe ile tarih, sınavın yarısı" — iki ders birlikte 57 soru.

Mini test

1. (kolay) KPSS GY-GK oturumunda toplam kaç soru vardır?

A) 60 B) 100 C) 120 D) 130 E) 150

2. (kolay) Genel Kültür testinde en çok soru hangi dersten gelir?

A) Coğrafya B) Tarih C) Vatandaşlık D) Güncel bilgiler E) Türkçe

3. (orta) 130 dakikalık sürede 120 soru çözülecekse soru başına ortalama süre yaklaşık kaç saniyedir?

A) 50 B) 60 C) 65 D) 75 E) 90

4. (orta) Matematik ve geometri soru sayılarıyla ilgili hangisi doğrudur?

A) ÖSYM her yıl ayrı kota açıklar. B) Geometri Genel Kültür testindedir. C) ÖSYM ayrı kota açıklamaz; 3–4 geometri sorusu kaynakların ortak tahminidir. D) Geometri sorulmaz. E) Matematik ve geometri eşit sayıda sorulur.

5. (sınav) Bir aday haftalık programında vatandaşlığa tarihten daha fazla süre ayırmıştır. Bu dersteki ilkeler açısından en uygun değerlendirme hangisidir?

A) Soru sayısı tek ölçüt olduğundan program kesinlikle yanlıştır. B) Vatandaşlık 9 soru olduğu için hiç çalışılmamalıdır. C) Süre dağılımı soru sayısından büyük ölçüde sapıyor; bunun başlangıç seviyesi gibi bilinçli bir gerekçesi olup olmadığı sorgulanmalıdır. D) Tarih bilgi dersi olduğu için sınavdan önceki son hafta çalışılması yeterlidir. E) Derslere ayrılan süreler sınav başarısını etkilemez.

Cevaplar

1. C — Genel Yetenek 60, Genel Kültür 60 soru; toplam 120.
2. B — Tarih yaklaşık 27 soruyla Genel Kültür'ün en büyük dersidir.
3. C — 130 dakika 7.800 saniyedir; 120'ye bölünce 65 saniye eder.
4. C — ÖSYM matematik ve geometri için ayrı kota açıklamaz; geometri için 3–4 soru bir tahmindir.
5. C — Süreyi soru sayısı, konu genişliği ve başlangıç seviyesi birlikte belirler; büyük sapmanın gerekçesi sorgulanmalıdır.

Özet kartı

• GY-GK oturumu: 120 soru, 130 dakika; her yanlış bir doğrunun dörtte birini siler.
• Genel Yetenek 60 soru: Türkçe 30; matematik ve geometri 30 (yaklaşık 26–27 ve 3–4).
• Genel Kültür 60 soru: tarih yaklaşık 27, coğrafya 18, vatandaşlık 9, güncel bilgiler 6.
• Ders içi dağılımlar resmî kota değil, çıkmış sınavlardan gözlenen dağılımdır.
• Türkçe ile tarih birlikte sınavın neredeyse yarısıdır.
• Soru başına ortalama 65 saniye; bilgi soruları hızlı, problem ve uzun paragraf yavaş.
• Çalışma süresini soru sayısı, konu genişliği ve başlangıç seviyen birlikte belirler.

Kaynaklar

Sonraki derse köprü

Soru sayıları ve ağırlıklar sınavın içini gösteriyor; puanın dışarıda bir kadroya nasıl dönüştüğü ise başka bir mekanizma. Ders 0.1.5, "Tercih, atama ve kadro mantığı", tercih kılavuzunun nasıl okunduğunu, nitelik kodlarını ve yerleştirmede sıranın nasıl işlediğini açıyor.