Koçluk sözleşmesi

Görüşmeden bir an

Perşembe öğleden sonra, İK katındaki küçük toplantı odası. Volkan koçunu seçmiş: Sevgi Hanım. Sevgi Hanım da ilk görüşmeden önce iki sayfalık bir sözleşme taslağı göndermiş. Volkan çıktısını Nehir'in masasına bırakıyor, bazı satırların altını kalemle çizmiş.

Volkan: İmzalamadan önce sana sormak istedim. Burada "koç, kuruma üç ayda bir süreç raporu verir" yazıyor. Rapora ne yazacak?

Nehir: Firmanın satıcı şirketle yaptığı anlaşmada katılım bilgisi var, onu biliyorum. Ama raporun içeriğini ben söyleyemem, onu Sevgi Hanım'a sorman lazım.

Volkan: Bir de iptal: "yirmi dört saatten kısa sürede iptal edilen görüşme yapılmış sayılır." Benim vardiyam bazen bir gün önceden değişiyor.

Nehir: Bunu da ona söylemek iyi olabilir.

Volkan: Açıkçası imzala deseler imzalardım. Ama okuyunca soru çıktı.

Nehir: Soru çıkması iyi bir şey. Sözleşme tam da bunun için.

Volkan'ın kalemle çizdiği iki satır, bir koçluk sözleşmesinin neden yazıldığını gösteriyor. İkisi de tanışmada konuşulmamış, ama ikisi de sürecin ortasında bir sorun çıkarabilecek şeyler: kuruma ne gideceği ve vardiya değiştiğinde ne olacağı. Bu ders bir sözleşme taslağının hangi maddelerden oluştuğunu ve bu maddelerin danışanla nasıl birlikte konuşulduğunu ele alıyor.

Kavram

Tanışma görüşmesinde koç ile danışan birlikte çalışmaya karar veriyor. Sözleşme, bu kararın neye karar olduğunu yazıya geçiriyor.

İyi bir sözleşme taslağı birkaç maddeyi mutlaka içerir. Hepsini bir arada görmek, eksik kalanı fark etmeyi kolaylaştırıyor.

İlk madde taraflar ve kapsam. Kim kimle çalışıyor, ücreti kim ödüyor? Koçluk bu ilişkide neyi kapsıyor, neyi kapsamıyor? Tanışmada koçluğun ne olduğunu sözlü olarak anlattıysan, burada aynı şeyi kısa ve yazılı olarak söylersin: koçluğun bir tedavi, bir uzman tavsiyesi ya da bir kurs yerine geçmediğini, kararların danışanda kaldığını.

İkinci madde süre ve sıklık. Kaç görüşme, her biri ne kadar, hangi aralıkla, toplam ne kadar bir dönem? Görüşmeler yüz yüze mi, görüntülü mü? Arada mesajlaşma var mı, varsa nasıl bir sınırla?

Üçüncü madde ücret ve ödeme. Ücretin ne kadar olduğu, ne zaman ve nasıl ödeneceği. Ücret konuşmasının kendisi ileride kendi dersini alıyor; sözleşmeye yalnız rakam ve ödeme düzeni girer. Kurumsal bir programda danışan ücret ödemez, ama sözleşmede bunun kim tarafından ödendiğinin yazması, kimin sponsor olduğunu da açık eder.

Dördüncü madde iptal ve erteleme. Bir görüşme ne kadar önce iptal edilebilir, geç iptal ne anlama gelir? Koç iptal ederse ne olur? Volkan'ın vardiya sorunu tam bu maddenin konusu: kural herkes için aynı yazılabilir, ama danışanın koşullarını bilen bir koç onu danışana göre esnetebilir; esnekliğin de yazılması gerekir.

Beşinci madde gizlilik ve sınırları. Görüşmelerde konuşulanlar kimseyle paylaşılmaz, ama bunun istisnaları vardır: danışanın ya da bir başkasının hayatı tehlikedeyse, yasa ya da mahkeme kararı gerektiriyorsa. 4.2'de gizliliğin sınırlarını konuşmuştuk; sözleşme bu sınırları yazıya geçiriyor. Kurumsal bir programda bir alt madde daha gerekir: kuruma hangi bilginin, hangi biçimde gideceği.

Volkan'ın sorusu, "rapora ne yazacak?", bir üç taraflı sözleşme sorusu. Firma ile satıcı şirket arasında bir anlaşma var, Volkan ile Sevgi Hanım arasında bir anlaşma olacak; ama bu iki anlaşmanın arasındaki çizgi, yani firmanın neyi öğreneceği, kimse tarafından Volkan'a anlatılmamış.

Altıncı madde kayıt. Koç görüşme notu tutuyor mu, kayıt alıyor mu? Bunlar nerede, ne kadar süre saklanıyor, sonra ne oluyor? Kayıt alınacaksa bunun için danışanın ayrıca açık onayı gerekir.

Yedinci madde sona erdirme. Her iki taraf da ilişkiyi istediği zaman bitirebilir; sözleşme bunun nasıl yapılacağını, kalan görüşmelerin ve ödemenin ne olacağını söyler.

Son madde sorumluluklar: koçun neyi taahhüt ettiği, danışandan neyi beklediği. Burada 4.4'te konuştuğumuz beklenti çerçevesi yazıya geçer: koç bir süreç vaat eder, bir sonuç değil.

Bu maddelerin hukuken geçerli bir sözleşme olup olmadığı ayrı bir konu ve sonraki seviyelerde ele alınıyor. Buradaki taslak, bir hukukçunun görüşünün yerine geçmez.

Perde arkası

Sözleşmenin maddeleri konusunda iki çerçeve birbirini tamamlıyor.

İki metin aynı yöne bakıyor, ama farklı vurgularla. ICF maddelerin listesini veriyor. Ortak etik kurallar ise "tam olarak anlamasını sağlamak" diyor: imzalanmış bir sözleşme yeterli değil, danışanın onu anlamış olması gerekiyor. Volkan'ın kalemle çizdiği satırlar, bu anlamanın henüz olmadığını gösteriyor. Sözleşmelerin danışanların anlayışına ya da koçluğun sonucuna etkisini ölçen bir araştırma bulamadık; ders bu yüzden meslek kuruluşlarının çerçevesine dayanıyor.

Yaygın yanılgılar

İki sürüm

Volkan ile Sevgi Hanım'ın ilk görüşmesi, görüntülü. Volkan sözleşmeyi henüz imzalamamış; iki sorusunu görüşmenin başında soruyor.

Zayıf sürüm

Volkan: Başlamadan önce sözleşmeyle ilgili iki şey sormak istiyorum. Rapor maddesinde kuruma ne yazacaksınız?

Sevgi Hanım: Merak etmeyin, genel bir bilgi. Konuştuklarımızın ayrıntısı gitmiyor.

Volkan: Bir de iptal. Vardiyam bazen bir gün önceden değişiyor.

Sevgi Hanım: Sözleşme herkes için aynı, ama bir şey olursa idare ederiz. İmzalayıp gönderirseniz başlayalım, vaktimiz kısıtlı.

Güçlü sürüm

Volkan: Başlamadan önce sözleşmeyle ilgili iki şey sormak istiyorum. Rapor maddesinde kuruma ne yazacaksınız?

Sevgi Hanım: İyi ki sordunuz. Rapora yalnızca kaç görüşme yaptığımız ve sürecin devam edip etmediği yazılıyor. Konuştuklarımız, hedefleriniz, ilerlemeniz yazılmıyor. İsterseniz göndermeden önce raporu size de gösteririm.

Volkan: Gösterirseniz iyi olur.

Sevgi Hanım: Bunu sözleşmeye bir cümleyle ekleyelim. İptal konusunda ne oluyor?

Volkan: Vardiyam bazen bir gün önceden değişiyor. Yirmi dört saat kuralına uyamayabilirim.

Sevgi Hanım: Vardiya değişikliğini öğrendiğiniz gün bana yazarsanız, bunu geç iptal saymayalım. Bunu da yazalım mı?

Volkan: Yazalım.

Zayıf sürümdeki Sevgi Hanım iyi niyetli. "Merak etmeyin" ve "idare ederiz" cümleleri Volkan'ı rahatlatmak için söyleniyor. Ama ikisi de cevap değil. Volkan rapora ne yazılacağını hâlâ bilmiyor; "genel bir bilgi" her şey olabilir. İptal konusundaki "idare ederiz" de yazılı bir kuralın yanına sözlü, belirsiz bir istisna koyuyor; ilk geç iptalde ikisinin hangisinin geçerli olduğu tartışmaya açık kalıyor. Son cümle de sözleşmeyi bir engel gibi gösteriyor: imzala, başlayalım. Güçlü sürümde Sevgi Hanım iki soruyu da somut bir cevapla karşılıyor ve her birini sözleşmeye yazılacak bir değişikliğe çeviriyor. Bu, ICF'nin "birlikte oluşturmak" ifadesinin karşılığı: sözleşme Volkan'ın sorularıyla değişiyor. Bu sürüm de eksiksiz değil; Sevgi Hanım, Volkan'ın sözleşmede başka bir şeyi merak edip etmediğini sormadı.

Sınır notu

Seçimi kim yapıyor? Sözleşmenin maddeleri, ne kadar standart görünse de, danışanın kabul ettiği koşullardır; danışan bir maddeyi değiştirmek istiyorsa, koç bunu bir zorluk olarak değil bir anlaşma fırsatı olarak görür. Ama koçun da sınırları vardır: koçun etik kurallarıyla, yasayla ya da kendi çalışma biçimiyle bağdaşmayan bir değişikliği kabul etmek zorunda değildir. Örneğin bir kurum, danışanın konuştuklarının ayrıntılı bir raporunu istiyorsa, koç bunu reddedebilir ya da süreci üstlenmeyebilir. Bu sözleşme taslağının bir hukuk metni olmadığını da hatırlamak gerekiyor. Taslağın hukuki geçerliliği, kişisel verilerin korunmasıyla ilgili yükümlülükler ya da ödeme ve vergi konuları bir hukukçunun ya da mali müşavirin değerlendirmesini gerektirir ve sonraki seviyelerde ayrıca ele alınıyor.

Pratik

Günlük sorusu

Kendi taslağında hangi madde sana en zor geldi, ve bunun nedeni o konuda henüz ne yapacağını bilmemen mi, yoksa konuşmaktan çekinmen mi?

Kapanış

1. Koçluk sözleşmesi kapsamı, süreyi, ücreti, iptali, gizliliği ve sınırlarını, kaydı, sona erdirmeyi ve sorumlulukları yazıya geçirir; sürecin ortasında çıkabilecek sorunların çoğunu baştan konuşmanın yoludur.
2. Sözleşme koçun hazırlayıp imzalattığı bir belge değil, danışanla birlikte oluşturulan ve danışanın tam olarak anlaması gereken bir anlaşmadır; danışanın soruları onu değiştirebilir.
3. Kurumsal koçlukta sözleşme üç taraflıdır ve danışanın kuruma hangi bilginin gideceğini bilmesi gerekir; taslak hiçbir zaman bir hukukçunun görüşünün yerine geçmez.

Beş soru

1. Volkan'ın kalemle çizdiği iki satır neden sözleşmenin neden yazıldığını gösteriyor?
2. Üç taraflı sözleşmede Volkan'ın durumunda hangi bilgi eksikti?
3. Zayıf sürümde Sevgi Hanım'ın "merak etmeyin" ve "idare ederiz" cümleleri neden yetersiz?
4. ICF'nin anlaşmaları "birlikte oluşturmak" ifadesi bir sözleşmeyi nasıl değiştirir?
5. Bir kurum, danışanın konuştuklarının ayrıntılı raporunu isterse koç ne yapabilir?

Yanıtlar

1. Çünkü ikisi de tanışmada konuşulmamış ama sürecin ortasında sorun çıkarabilecek şeyler: kuruma ne gideceği ve vardiya değişince geç iptalin ne olacağı. Sözleşme bu soruları baştan ortaya çıkarıyor. Çekici olan, sözleşmeyi bir formalite olarak okumadan imzalamaktı; Volkan da "imzala deseler imzalardım" diyor.
2. Firmanın neyi öğreneceği. Firma ile satıcı şirket arasında bir anlaşma vardı, Volkan ile koç arasında bir anlaşma olacaktı, ama bu ikisinin arasındaki çizgi, rapora ne yazılacağı, Volkan'a anlatılmamıştı. Nehir de bunu bilmiyordu ve koça sormasını önerdi.
3. Çünkü cevap değiller. "Genel bir bilgi" her şey olabilir; Volkan rapora ne yazılacağını hâlâ bilmiyor. "İdare ederiz" yazılı kuralın yanına sözlü ve belirsiz bir istisna koyuyor ve ilk geç iptalde hangisinin geçerli olduğu tartışmalı kalıyor. İyi niyetli oldukları için çekiciler.
4. Sözleşme, koçun hazırlayıp danışana imzalattığı sabit bir belge olmaktan çıkıyor; danışanın soruları ve koşulları onu değiştirebiliyor. Güçlü sürümde Volkan'ın iki sorusu, sözleşmeye yazılan iki değişikliğe dönüştü.
5. Bu isteği reddedebilir ya da süreci üstlenmeyebilir, çünkü danışanın konuştuklarının ayrıntısını paylaşmak gizliliği ve etik kuralları çiğner. Ne paylaşılacağını sözleşmede açıkça yazar ve danışanın bunu bildiğinden emin olur.

Sonraki derse köprü

Sözleşme maddelerin altında bir soru daha bekliyor: danışan koçtan aslında ne bekliyor? Bir tavsiye veren mi, yol gösteren bir akıl hocası mı, yalnızca dinleyen biri mi? 6.3, danışanın koça yüklediği bu rolü ilk görüşmede açmayı ve beklentileri hizalamayı ele alıyor.