Mitler II: popüler sayılar

Görüşmeden bir an

Pazartesi akşamı, üçlünün mesajlaşma grubu. Tuba, Kenan'ın sosyal medya hesabından bir görsel paylaşıyor. Üzerinde dört cümle var: "İletişimin yüzde 93'ü sözsüzdür." "Yeni bir alışkanlık 21 günde oluşur." "Olumlu duygularının olumsuzlara oranı 3'ün altındaysa çökersin." "Evren, istediğini sana çeker."

Tuba: Bunlar doğru mu? Çok inandırıcı görünüyor. Sayılar falan.

Ozan: Yüzde 93'ü duymuştum. Bizim okulda bir eğitimde de söylemişlerdi.

Nehir: Ben de duydum. Ama nereden geldiğini hiç merak etmemiştim.

Tuba: 21 gün olayına ben güveniyordum aslında. Yürüyüşe başlayacağım, 21 gün dayanırsam tamam diye düşünmüştüm.

Nehir: Bir bakalım mı nereden geliyorlar? Hepsine birer birer.

Ozan: Sayı varsa bir yerden gelmiştir herhalde.

Ozan'ın son cümlesi bu dersin konusunu özetliyor: bir sayı, kendi başına bir güven yaratır. "İletişimin yüzde 93'ü sözsüzdür" cümlesi, "iletişimin çoğu sözsüzdür" cümlesinden daha bilimsel görünür. Ama bir sayının kesinliği, kaynağının doğruluğunu göstermez. Bugün koçluk eğitimlerinde en çok dolaşan dört iddiayı, kaynaklarına kadar izliyoruz.

Kavram

5.6'da NLP'nin iddialarına bakmıştık: bir yöntemin parçası olan, araştırmalarla sınanmış ve desteklenmemiş iddialar. Bu dersteki iddialar başka türden. Çoğunun gerçek bir araştırmada bir kökü var; ama o kökten koparak dolaşmaya başlamışlar.

Yüzde 7, 38 ve 55 sayıları bunun en bilinen örneği. Sayılar, psikolog Albert Mehrabian'ın yaptığı deneylerden geliyor. Ama Mehrabian'ın kendi yazdığına göre bu denklemler, duyguların ve tutumların, yani birini sevip sevmemenin iletildiği ve sözlerin ses tonu ve yüz ifadesiyle çeliştiği deneylerden türetildi. Mehrabian, konuşan kişi duygularından ya da tutumlarından söz etmiyorsa bu denklemlerin geçerli olmadığını açıkça belirtiyor. "İletişimin yüzde 93'ü sözsüzdür" cümlesi, bu sınırlı bulgunun bağlamından koparılmış hâli.

"21 günde alışkanlık" iddiasını izlediğimizde başka bir tablo çıkıyor. Alışkanlık oluşumunu gerçek hayatta ölçen bir çalışma, bir davranışın otomatikleşme sınırına yaklaşmasının kişiden kişiye çok büyük farklarla değiştiğini buldu: bazı katılımcılarda haftalar, bazılarında aylar. Tek ve sabit bir gün sayısı bu çeşitliliği yok sayıyor. Aynı çalışmanın koç için belki en yararlı bulgusu başka: bir fırsatı bir kez kaçırmak, alışkanlığın oluşmasını belirgin biçimde bozmadı.

Pozitiflik oranı bunun çarpıcı bir örneği. 2005'te yayımlanan bir makale, olumlu duyguların olumsuzlara oranının 2,9013'ün üzerinde olmasının insanların gelişmesi için kritik bir eşik olduğunu öne sürdü. Dört basamaklı bu sayı, bir doğa yasası gibi kesin görünüyordu. 2013'te üç yazar, bu sayının dayandığı matematiğin, akışkanlar fiziğinden alınmış denklemlerin, insan duygularına uygulanması için hiçbir gerekçe bulunmadığını ve uygulamanın temel hatalar içerdiğini gösterdi.

Dördüncü cümle, "evren istediğini sana çeker", bir sayı içermiyor; ama bir bilim dili taşıyor: çekim, enerji, titreşim. 5.6'da tanımladığımız sınanamaz iddia kavramı burada da işe yarıyor: istediğini elde edersen iddia doğrulanmış, elde edemezsen yeterince istememiş sayılırsın. Bu biçimde kurulmuş bir iddia hiçbir sonuçla yanlışlanamaz.

Perde arkası

"21 günde alışkanlık" iddiasının karşısında duran çalışma, alışkanlık oluşumunu laboratuvarda değil gündelik hayatta izledi.

Pozitiflik oranının arkasındaki matematik ise ayrıntılı bir eleştiriye konu oldu.

Üç örneğin ortak bir dersi var. Mehrabian'ın sayıları gerçek bir deneyden geliyor ama bağlamından koparılmış. "21 gün" gerçek bir sürecin yanlış bir özeti. Pozitiflik oranı ise kesin görünen ama dayanağı çökmüş bir sayı. Üçünde de sayının kendisi, onu tekrarlayanlara güven vermiş.

Yaygın yanılgılar

İki sürüm

Haftalık buluşmada Tuba, yürüyüş planını anlatıyor. Koç koltuğunda Nehir var; Ozan kenarda, kalem elinde.

Zayıf sürüm

Tuba: Planım şu: 21 gün her akşam yürüyeceğim. 21 gün dayanırsam alışkanlık olur.

Nehir: Harika, 21 gün sonra artık zorlanmazsın.

Tuba: Ya bir gün kaçırırsam? Kapanış akşamları zor olabilir.

Nehir: O zaman baştan başlarsın, sayaç sıfırlanır.

Tuba: Of. O zaman hiç başlamasam mı acaba?

Güçlü sürüm

Tuba: Planım şu: 21 gün her akşam yürüyeceğim. 21 gün dayanırsam alışkanlık olur.

Nehir: 21 gün senin için neden önemli?

Tuba: Bir hedef olsun diye. Sonsuza kadar zorlanmayacağımı bilmek istiyorum.

Nehir: Bunu anlıyorum. Alışkanlıkların gündelik hayatta nasıl oluştuğuna bakan bir araştırma var; ister misin?

Tuba: Söyle.

Nehir: Süre kişiden kişiye çok değişiyormuş, bazılarında haftalar, bazılarında aylar. Ama bir gün kaçırmak süreci bozmuyormuş. Bu senin planına nasıl uyar?

Tuba: Kapanış akşamları yürüyemezsem dert etmeyeceğim o zaman. Ertesi gün devam ederim.

"O zaman hiç başlamasam mı?" sorusu, ilk konuşmanın Tuba'ya ne kaybettirdiğini gösteriyor. Nehir efsaneyi onaylıyor ve üstüne bir de kendi uydurmasını ekliyor: bir gün kaçırırsan sayaç sıfırlanır. Bu, Tuba'nın en savunmasız olduğu yeri, kapanış akşamlarını, bir başarısızlık noktasına çeviriyor. Ozan'ın kâğıdında iki işaret var, ikisinin yanında da aynı not: kaynaksız iddia. Öbür konuşmada Nehir önce 21 günün Tuba için ne anlama geldiğini soruyor: bir hedef, bir son, zorlanmanın biteceğine dair bir güvence. Sonra bilgiyi izin isteyerek sunuyor ve onu Tuba'nın planına bağlıyor. Araştırmanın en yararlı bulgusu, bir günü kaçırmanın süreci bozmadığı, tam Tuba'nın korktuğu yere dokunuyor. Doğru bilgi burada Tuba'ya daha esnek ve daha sürdürülebilir bir plan veriyor.

Sınır notu

Seçimi kim yapıyor? Bir danışan 21 günlük bir hedefle kendini motive ediyorsa, koçun işi bu hedefi elinden almak değildir; hedef bir motivasyon aracı olarak işe yarıyor olabilir. Koç yalnızca o hedefin bir başarısızlık tuzağına dönüşmesini önlemek için doğru bilgiyi sunabilir. Çekim yasası gibi iddiaların ise ayrı bir riski var: istediğini elde edemeyen birine "yeterince istemedin" demek, onu kendi talihsizliğinden sorumlu tutmaya ve suçlamaya kayabilir. Koçluğun alanında mı? Bir danışanın yaşadığı bir kayıp ya da hastalık hakkında böyle bir dil kullanılıyorsa, bu yalnızca yanlış değil, zarar verici de olabilir. Alışkanlık oluşumunun ayrıntısı ise 19.7'nin konusu.

Pratik

Günlük sorusu

Sık tekrarladığın, ama kaynağına hiç bakmadığın bir sayı var mı? Onu ilk kimden duymuştun?

Kapanış

1. Koçluk eğitimlerinde dolaşan birçok sayının bir araştırmada kökü vardır, ama o kökten koparak dolaşır: yüzde 7, 38 ve 55 sayıları Mehrabian'ın kendi deyişiyle yalnızca duygu ve tutumların iletildiği çelişkili mesajlara uygulanır.
2. Alışkanlık oluşumunu gerçek hayatta ölçen bir çalışma, sürenin kişiden kişiye çok değiştiğini ve bir günü kaçırmanın süreci bozmadığını buldu; 2,9013'lük pozitiflik oranı ise dayandığı matematik çöktüğü için temelsiz kaldı.
3. Bir sayı bir iddiaya güven verir ama kaynağını göstermez; sayıyı kaynağına kadar izlemek gerekir. Çürütülen şey çoğu zaman fikrin kendisi değil, ona iliştirilmiş kesin ve yanlış sayıdır.

Beş soru

1. Ozan'ın "sayı varsa bir yerden gelmiştir" cümlesindeki yanılgı nedir?
2. Mehrabian'ın kendi açıklamasına göre yüzde 7, 38 ve 55 sayıları hangi koşulda geçerlidir?
3. Lally ve arkadaşlarının çalışması "21 günde alışkanlık" iddiası hakkında ne söylüyor ve koç için en yararlı bulgusu hangisi?
4. 2,9013 sayısı neden bir sahte kesinlik örneğidir?
5. Zayıf sürümde Nehir'in "sayaç sıfırlanır" cümlesi neden Tuba'ya zarar verdi?

Yanıtlar

1. Bir sayının varlığının, arkasında doğru bir araştırma olduğunu gösterdiğini sanmak. Bir sayı bir iddiayı daha bilimsel gösterir, ama kaynağını göstermez. Sayı bir araştırmadan gelse bile bağlamından koparılmış olabilir, ya da hiç bulunamayan bir kaynağa dayanıyor olabilir.
2. Duyguların ve tutumların, yani birini sevip sevmemenin iletildiği ve sözlerin ses tonu ve yüz ifadesiyle çeliştiği durumlarda. Mehrabian, konuşan kişi duygularından ya da tutumlarından söz etmiyorsa bu denklemlerin geçerli olmadığını açıkça yazıyor; "iletişimin yüzde 93'ü sözsüzdür" genellemesi bu sınırı yok sayıyor.
3. Bir davranışın otomatikleşme sınırına yaklaşmasının kişiden kişiye 18 ile 254 gün arasında değiştiğini; yani tek ve sabit bir gün sayısının bu çeşitliliği yansıtmadığını. Koç için en yararlı bulgu, bir fırsatı bir kez kaçırmanın alışkanlık oluşumunu belirgin biçimde etkilememesi; bu, bir günü kaçıran danışanın vazgeçmesini önleyebilir.
4. Çünkü dört basamaklı kesinliği, dayandığı bilginin izin verdiğinden çok daha fazlasıydı. Sayı, insan duygularına uygulanması için gerekçesi bulunmayan ve hatalı uygulanmış fizik denklemlerinden türetilmişti. Kesinlik ölçümün değil, sunumun ürünüydü; dayanak çökünce sayı da temelsiz kaldı.
5. Çünkü kaynaksız bir kural uydurdu ve onu Tuba'nın en savunmasız olduğu yere yerleştirdi: kapanış akşamlarında yürüyemezse her şeyin sıfırlanacağı fikri, planı bir başarısızlık tuzağına çevirdi. Tuba'nın "hiç başlamasam mı?" sorusu, bu kuralın motivasyonu nasıl yok ettiğini gösteriyor.

Sonraki derse köprü

Bu dersteki sayılar koçluk eğitimlerinde dolaşıyordu. İki efsane ise eğitimlerin kendisinin nasıl tasarlandığını etkiliyor: herkesin farklı bir öğrenme stili olduğu ve insanların "sol beyinli" ya da "sağ beyinli" olduğu. 5.8 bu iki öğrenme mitini kaynaklarıyla birlikte ele alıyor.