Ne işe yarıyor?

Görüşmeden bir an

Bütçe toplantısı olumlu geçmiş: ekip liderleri için küçük bir pilot onaylanmış. Serap Hanım şimdi koçları seçmek istiyor ve satıcı şirketin gönderdiği listeye bakıyor.

Serap Hanım: Bu koçların hepsi farklı yöntemler yazmış: biri GROW, biri çözüm odaklı, biri bilişsel davranışçı. Hangisini seçelim?

Nehir: Bunu ben de merak ettim ve biraz okudum. Araştırmalar yöntemden çok başka bir şeye işaret ediyor.

Serap Hanım: Neye?

Nehir: Koçla danışan arasındaki ilişkiye. Birlikte çalışabiliyorlar mı, aynı şeyi mi hedefliyorlar, birbirlerine güveniyorlar mı?

Serap Hanım: Yani yöntemin önemi yok mu?

Nehir: Öyle de değil. Ama ilişki, en tutarlı bulunan şey.

Serap Hanım'ın sorusu koçluğun en çok sorulan sorularından biri: koçlukta ne işe yarıyor? Bir teknik mi, bir model mi, koçun deneyimi mi? Bu modülde araştırma okumayı, kendi bildirimini ve plaseboyu konuştuk. Şimdi bu araçları elimize alıp alanın en sık tekrarlanan bulgusunu ve o bulgunun nerede bittiğini inceliyoruz.

Kavram

Koçluk literatüründe "ne işe yarıyor?" sorusunun cevabı aranırken bir kavram sürekli öne çıkıyor. Kavram psikoterapi araştırmalarından geliyor ve koçluğa taşındı.

Çalışma ittifakının koçluk için önemi, onun hem bir ilişki hem bir anlaşma olmasında. Danışanın koçunu sevmesi yetmez; ikisinin aynı hedefe doğru, ikisinin de kabul ettiği bir yoldan çalışması gerekir. 2.2'de Rogers'ın tutumlarını, 3.3'te özerklik desteğini konuşurken aslında ittifakın parçalarını konuşuyorduk.

Araştırmalar bu ilişkiyi koçluk sonuçlarıyla birlikte ölçtüğünde tutarlı bir tablo çıkıyor: ittifak güçlü olduğunda danışanların bildirdiği sonuçlar da daha iyi. Bu tablo, danışanın türüne, koçun deneyimine ya da görüşme sayısına göre pek değişmiyor. Yöntemler arasındaki farklar ise çok daha az net.

Ama bu bulguyu doğru okumak için 5.2 ve 5.3'teki araçlara geri dönmek gerekiyor.

İttifak ile sonuç arasındaki ilişki büyük ölçüde korelasyoneldir. Bu, üç farklı açıklamaya açık. İttifak sonuca yol açıyor olabilir: iyi bir ortaklık, danışanın daha çok ilerlemesini sağlar. Sonuç ittifaka yol açıyor olabilir: ilerleyen bir danışan koçunu daha çok sever ve ilişkiyi daha iyi değerlendirir. Ya da üçüncü bir şey, örneğin danışanın değişime hazır olması, ikisini birden açıklıyor olabilir. Üstelik ittifak da sonuç da çoğu zaman danışanın kendi bildirimiyle ölçülür; 5.3'te konuştuğumuz ortak yöntem yanlılığı burada da geçerli.

Bunlar ittifakın önemini ortadan kaldırmıyor; ama "ittifak kur, sonuç gelir" gibi basit bir formülün de doğru olmadığını gösteriyor. En dürüst ifade şu: ittifak, koçlukta en tutarlı biçimde iyi sonuçlarla birlikte görülen şeydir. Ve bunun yanında başka etkenler de var: danışanın kendi motivasyonu, kendine güveni, kurumun desteği.

Perde arkası

Bu yedi alanın ikisi, güven ve kişiler arası çekim, ilişkiye dair. İlişkinin koçluk sonuçlarıyla bağını en geniş biçimde ölçen çalışma ise bir meta-analiz.

Bu bulgunun koç için en dikkat çekici yanlarından biri, koçun uzmanlığına ve görüşme sayısına göre değişmemesi. Bu, yeni bir koçun da güçlü bir ittifak kurabileceğini, deneyimin tek başına bunu garanti etmediğini düşündürüyor. Bir başka dikkat çekici yan, ittifakın olumsuz etkilerle ters ilişkili olması: iyi bir ortaklık, koçluğun zarar verme ihtimalini de azaltıyor olabilir. Koçluğun zararları ise ayrı bir derse ayrıldı.

Yaygın yanılgılar

İki sürüm

Serap Hanım, koç seçimi için ne önereceğini soruyor. İki farklı öneri.

Zayıf sürüm

Serap Hanım: Peki koçları neye göre seçelim?

Nehir: En çok sertifikası olanları ve en deneyimlileri seçelim. Bir de hepsi aynı yöntemi kullansın, karşılaştırması kolay olsun.

Serap Hanım: Ekip liderleri koçlarını kendileri mi seçsin?

Nehir: Gerek yok. Biz atarız, daha düzenli olur.

Serap Hanım: Tamam, listeyi göndereyim.

Güçlü sürüm

Serap Hanım: Peki koçları neye göre seçelim?

Nehir: Önce temel ölçütler: eğitim, etik kurallara bağlılık, deneyim. Ama sonra asıl önemli olan geliyor: her ekip liderinin iki koçla kısa bir tanışma görüşmesi yapıp kendi koçunu seçmesi.

Serap Hanım: Bu fazla zaman almaz mı?

Nehir: Birkaç saat alır. Ama araştırmalar en çok ilişkiye işaret ediyor; ilişkinin başlangıcını şansa bırakmayalım. Bir de ilk iki görüşmeden sonra liderlere ilişkiyi soran birkaç soru soralım.

Serap Hanım: İlişki iyi gitmiyorsa?

Nehir: O zaman koç değiştirme imkânı tanıyalım. Kimse bunun için suçlanmasın.

"Biz atarız, daha düzenli olur" cümlesi, ilk önerinin neyi kaçırdığını gösteriyor. Nehir koçları en çok sertifikaya ve deneyime göre seçiyor; ama okuduğu meta-analiz, ittifakın koçun uzmanlığına göre değişmediğini söylüyordu. Üstelik danışanın koçunu seçme imkânını kaldırıyor; bu, ittifakın en başta kurulma şansını azaltıyor ve 3.3'te konuştuğumuz özerkliği de geri plana itiyor. Öbür öneri temel ölçütleri korurken ilişkiyi merkeze alıyor: tanışma görüşmesi, danışanın seçimi, erken bir ittifak ölçümü ve koç değiştirme imkânı. Nehir'in son cümlesi önemli: ilişki iyi gitmediğinde kimse suçlanmamalı. İttifak bir koçun ya da bir danışanın başarısı değil, ikisi arasında kurulan bir şey.

Sınır notu

Koçluğun alanında mı? İttifak üzerine konuşmak, koçluğun bir arkadaşlığa dönüşmesine izin vermek demek değildir. İttifak bir iş ortaklığıdır; amacı danışanın hedefidir, koçun beğenilmesi değil. İttifak bahane edilip etik sınırlar, 4.3'te konuştuğumuz çoklu ilişki ya da yetkinlik sınırları gevşetilmemeli. Bir başka sınır da bağımlılık: çok güçlü bir ilişki, danışanın koça bağımlı hâle gelmesine ve kendi kararlarını vermekte zorlanmasına yol açabilir; bu durumda ittifakın kendisi gözden geçirilmelidir. Bir de ölçümle ilgili bir sınır var: ittifakı ölçmek için danışana sorular sorulduğunda, 5.3'te konuştuğumuz gibi danışan koçunu kırmamak için olduğundan iyi cevaplar verebilir. Bu yüzden ittifakı sormak, düşük bir cevabın da değerli olduğunu açıkça söyleyerek yapılmalı. İttifakın nasıl kurulduğu ve onarıldığı M07'nin konusu.

Pratik

Günlük sorusu

Sana gerçekten yardımı dokunan biriyle aranda ne vardı: bir yöntem mi, bir bilgi mi, yoksa onunla birlikte çalışabildiğin bir ilişki mi?

Kapanış

1. Çalışma ittifakı, koç ile danışan arasında ne üzerinde ve nasıl çalışılacağına dair anlaşma ve aralarındaki güvendir; araştırmalar onu koçluk sonuçlarıyla en tutarlı biçimde ilişkili etken olarak buluyor.
2. Bu ilişki korelasyoneldir: ittifak sonuca, sonuç ittifaka yol açıyor ya da üçüncü bir etken ikisini birden açıklıyor olabilir; ikisi de çoğu zaman danışanın kendi bildirimiyle ölçülür.
3. İttifak koçun uzmanlığına göre değişmiyor ve olumsuz etkilerle ters ilişkili; ama tek açıklama değildir: danışanın motivasyonu, öz yeterliği ve kurumun desteği de etkililiği belirler.

Beş soru

1. Serap Hanım'ın "hangi yöntemi seçelim?" sorusuna Nehir neden yöntemden başka bir şeyle cevap verdi?
2. Çalışma ittifakı neden yalnızca sıcak bir ilişkiden ibaret değildir?
3. Graßmann ve arkadaşlarının meta-analizi ittifak hakkında ne söylüyor ve neyi tek başına gösteremiyor?
4. Bozer ve Jones'un derlemesi koçluğun etkililiği hakkında hangi uyarıyı yapıyor?
5. Zayıf sürümde Nehir'in koç seçimi önerisi, okuduğu araştırmayla hangi noktada çelişti?

Yanıtlar

1. Çünkü araştırmalar, koçluk sonuçlarıyla en tutarlı biçimde ilişkili olanın yöntemden çok koç ile danışan arasındaki ittifak olduğunu düşündürüyor; yöntemler arasındaki farklar ise henüz net değil. Nehir yöntemin önemsiz olduğunu söylemedi, ama en tutarlı bulunan etkenin ilişki olduğunu söyledi.
2. Çünkü ittifak bir iş ortaklığıdır: ne üzerinde ve nasıl çalışılacağı konusunda bir anlaşmayı da içerir. Danışanın koçunu sevmesi yetmez; ikisinin aynı hedefe, ikisinin de kabul ettiği bir yoldan doğru çalışması gerekir.
3. 27 örneklem ve 3.563 koçluk sürecinde ittifak ile sonuçlar arasında orta düzeyde, tutarlı bir ilişki olduğunu; bu ilişkinin koçun uzmanlığına ve görüşme sayısına göre değişmediğini ve ittifakın olumsuz etkilerle ters ilişkili olduğunu söylüyor. Tek başına gösteremediği, ittifakın sonuca neden olduğu; ilişki korelasyoneldir ve iki yönlü ya da üçüncü bir etkenle açıklanabilir.
4. Koçluğun etkililiğinin tek bir etkene indirgenemeyeceğini: 117 çalışmadan yedi umut verici alan çıkıyor; öz yeterlik, koçluk motivasyonu, hedef yönelimi, güven, kişiler arası çekim, geri bildirim müdahalesi ve amir desteği. Bunların bir kısmı ilişkiye, bir kısmı danışana, bir kısmı kuruma ait.
5. Koçları en çok sertifikaya ve deneyime göre seçmeyi önerdi; oysa meta-analiz ittifakın koçun uzmanlığına göre değişmediğini söylüyordu. Ayrıca danışanın koçunu seçme imkânını kaldırdı; bu, ittifakın kurulma şansını azaltıyor ve danışanın özerkliğini geri plana itiyordu.

Sonraki derse köprü

Meta-analizde bir bulgu daha vardı: ittifak, koçluğun istenmeyen olumsuz etkileriyle ters yönde ilişkiliydi. Ama koçluğun da olumsuz etkileri olabilir mi? 5.5 koçluğun yan etkilerini ele alıyor: koçluğun da istenmeyen sonuçları olabileceğini ve bunların nadiren ölçüldüğünü.