Koçluğun haritası

Görüşmeden bir an

Nehir koç olmaya karar verdiğini çevresine söylediğinden beri herkes ona bir koç hikâyesi anlatıyor. Feride Hanım'la akşam görüşmesinde bunu açıyor.

Nehir: Kuzenimin çocuğunun okulunda "eğitim koçu" varmış. Eşimin gittiği spor salonundaki antrenörün kartında "yaşam koçu" yazıyor. Bizim şirkete de geçen ay bir "liderlik koçu" geldi. Hepsi koç mu?

Feride Hanım: Hepsi bu kelimeyi kullanıyor. Aynı işi yapıyorlar mı, ona sen bak. Okuldaki koç ne yapıyormuş?

Nehir: Çocuklara ders programı hazırlıyor, deneme sınavlarını takip ediyor.

Feride Hanım: Programı kim kuruyor, çocuk mu, o mu?

Nehir: O. Yani bu daha çok rehberlik ya da öğretmenlik.

Feride Hanım: Belki. Belki de o okul koçluğu böyle tanımlıyor. Haritada nerede durduğunu bilmek istiyorsan, önce haritanın kendisine bak.

Feride Hanım'ın sorusu, bir önceki derslerde kurduğumuz ölçütü yeni bir yere taşıyor. "Koç" kelimesi bugün çok farklı işler için kullanılıyor. Bu ders, akademinin Seviye 6'daki sekiz uzmanlık kümesini bir harita gibi açıyor ve her alanda koçluğun kiminle çalıştığını, nerede başka bir mesleğe dokunduğunu gösteriyor.

Kavram

Koçluğun türleri genellikle bir liste gibi sayılır: yaşam koçluğu, yönetici koçluğu, kariyer koçluğu, sağlık koçluğu. Bu akademi onları tür değil bağlam olarak okur. Görüşmenin temel becerileri aynı kalır; değişen, danışanın kim olduğu, hedefi kimin koyduğu, koçluğun hangi komşu meslekle omuz omuza durduğudur.

Bağlamı değiştiren en önemli şeylerden biri, görüşmede bulunmayan ama görüşmeyi etkileyen bir üçüncü kişinin varlığıdır.

Akademinin Seviye 6'sı sekiz kümeden oluşuyor. İş ve Kurum kümesinde yönetici koçluğu, liderlik gelişimi, takım koçluğu, örgütsel değişim ve kurumda koçluk kültürü var. Burada danışan çoğu zaman bir yönetici ya da bir ekiptir ve sponsor neredeyse her zaman kurumdur. Kariyer ve Yaşam Geçişleri kümesinde iş değiştirmek, işini kaybetmek, ebeveynlikten işe dönmek, taşınmak ve emekli olmak gibi geçişler işleniyor. Kişisel Yaşam kümesinde yaşam koçluğu, ilişki hedefleri ve para davranışı var; bu kümenin komşuları terapi, çift terapisi ve finansal danışmanlıktır.

Sağlık ve İyi Oluş kümesi hekim önerisini destekleyen yaşam tarzı koçluğunu, tanılı dikkat eksikliğiyle yaşayan yetişkinlerle çalışmayı ve sağlık çalışanlarının kendi tükenmişliğini kapsıyor. Performans kümesinde sporcular, müzisyenler ve sahneye çıkan herkes var; komşusu antrenör ve spor psikoloğudur. Eğitim ve Akademi kümesinde öğrenciler, ergenler, öğretmenler ve tez yazamayan araştırmacılar var; burada veli onayı ve okulun rehberlik servisiyle iş birliği önemlidir. Girişim ve Toplum kümesinde kurucular, aile işletmeleri, kamu kurumları ve gönüllü kuruluşlar var. Son küme olan Biçimler ve Ortamlar ise bir alan değil bir çalışma biçimi: grup ve akran koçluğu, çevrimiçi koçluk, yapay zekâ araçları ve kültürlerarası koçluk.

Her kümenin modülünde bir sınır dersi var. Spor kümesinde sporcunun ruh sağlığı, para kümesinde yatırım tavsiyesi, sağlık kümesinde tıbbi öneri, okul kümesinde rehber öğretmenin rolü. Haritayı okumanın bir yolu da bu: her alan koçluğun bir komşu meslekle buluştuğu bir kıyıdır.

Perde arkası

Aynı kelimenin farklı işleri kapsadığını en açık gösteren çalışmalardan biri sağlık alanından geliyor. Ruth Wolever ve arkadaşları, tıp literatüründe "sağlık ve iyi oluş koçluğu" adı altında yapılan çalışmaların koçluğu nasıl tanımladığını inceleyen sistematik bir derleme yaptılar.

Derleme 284 tam metin makaleyi içeriyor. Bu makalelerin çoğu koçluğu hasta merkezli bir süreç olarak tanımlıyor. Ama ayrıntıya inildiğinde tablo dağılıyor. Hedefi hastanın kendisinin belirlediğini söyleyen makalelerin oranı yüzde yetmiş bir. Tavsiye almak yerine hastanın kendi keşfine dayanan bir süreç tarif edenlerin oranı yüzde altmış üç. Koçluğun yanında bir de eğitim, yani hastaya bilgi verme içerdiğini söyleyenler ise yüzde doksan bir.

Bu sayılar bir şey söylüyor: sağlık alanında "koçluk" denen şeyin önemli bir kısmında bilgi veren de, hedefi koyan da çoğu zaman uzman. Bu kötü bir uygulama olmak zorunda değil. Ama 0.2'deki gündem sahipliği ölçütüyle bakıldığında, aynı adın altında koçluğa yakın ve uzak işlerin birlikte durduğunu gösteriyor. Haritanın her bölgesinde bu soru yeniden sorulacak.

Yaygın yanılgılar

İki sürüm

Bir pazar sabahı apartmanın merdivenlerinde Nehir'in alt kat komşusu Güler Hanım onu durduruyor. Koç olacağını duymuş.

Zayıf sürüm

Güler Hanım: Nehirciğim, bana kilo verme koçluğu yapar mısın? Doktor şekerim yükseliyor dedi.

Nehir: Tabii yaparım! Önce akşam ekmeği kesin, sonra her gün kırk dakika yürüyüş.

Güler Hanım: Ekmeksiz olmaz ama.

Nehir: O zaman tam buğday alın, bence sorun kalmaz.

Güçlü sürüm

Güler Hanım: Nehirciğim, bana kilo verme koçluğu yapar mısın? Doktor şekerim yükseliyor dedi.

Nehir: Bunu benimle konuşmayı düşünmeniz çok hoş. Doktorunuz size ne önerdi?

Güler Hanım: Diyetisyene gidin dedi, ama gitmedim. Biraz yürüyüş de dedi.

Nehir: Ne yiyeceğinizi diyetisyen söyler, ben söyleyemem. Ama doktorun önerisini hayata geçirmekte zorlandığınız bir yer varsa, ileride onu konuşabiliriz. Şu an aklınızda en çok ne var?

Güler Hanım: Diyetisyene gitmeye utanıyorum galiba.

Zayıf sürümde Nehir iki sınırı birden aşıyor. Birincisi alan sınırı: ekmek, yürüyüş süresi, tam buğday, bunların hepsi beslenme ve tıp önerisi ve Nehir'in işi değil. İkincisi gündem sınırı: Güler Hanım'ın neyi istediğini sormadan bir plan kuruyor ve Güler Hanım'ın "ekmeksiz olmaz" cümlesine yeni bir öneriyle karşılık veriyor. Güçlü sürümde Nehir önce hekimin ne dediğini soruyor, sonra kendi rolünü açıkça sınırlıyor: beslenmeyi diyetisyene bırakıyor, koçluğun işinin önerileri hayata geçirmekteki zorluk olabileceğini söylüyor. "İleride" kelimesi de önemli; Nehir henüz eğitiminin başında ve bir komşuya koçluk yapmanın kendi sınırları var. Son soru Güler Hanım'a kendi gündemini söyleme fırsatı veriyor ve ortaya beslenmeyle değil utançla ilgili bir cümle çıkıyor.

Sınır notu

Koçluğun alanında mı? Haritanın her bölgesinde bu soruya verilen cevap başka bir yerde biter. Sağlıkta hekimin, beslenmede diyetisyenin, parada mali danışmanın, okulda rehber öğretmenin, sporda antrenörün ve spor psikoloğunun alanı başlar. Bir koç bu kıyıları bilmeden çalıştığında, iyi niyetle bir başkasının işini yapmaya başlar. Haritanın amacı bir alanı seçmekten önce bu kıyıları görmek.

Komşuya, akrabaya, iş arkadaşına koçluk yapmak da ayrı bir sınırdır. Güler Hanım'la ileride bir koçluk görüşmesi mümkün olabilir, ama bir komşuluk ilişkisinin içinde gizlilik, ücret ve sınır kurmak kolay değildir. Bu ikili ilişkiler etik başlığında ayrıca konuşulacak. Şimdilik akılda tutulacak şey şu: birinin "bana koçluk yapar mısın?" demesi, koçluğun o konu için doğru yardım olduğu anlamına gelmez.

Pratik

Günlük sorusu

Seçtiğin iki alandan hangisine kendi hayatın, hangisine merakın götürüyor?

Kapanış

1. "Koç" kelimesi bugün çok farklı işler için kullanılıyor; aynı adın altında koçluğa yakın ve uzak uygulamalar birlikte duruyor.
2. Akademi koçluk türlerini bağlam olarak okur: temel beceri aynı kalır, danışan, sponsor, gizlilik ve komşu meslek değişir.
3. Her uzmanlık alanı koçluğun bir başka meslekle buluştuğu bir kıyıdır; haritanın ilk işi o kıyıları göstermektir.

Beş soru

1. Bir okulun "eğitim koçu" öğrencilere ders programı hazırlıyor ve deneme sınavlarını takip ediyor. Gündem sahipliği ölçütüne göre bu iş koçluğa ne kadar yakın?
2. Bir şirket, satış müdürü için koç tutuyor ve ücreti ödüyor. Bu görüşmede sponsor kim, danışan kim ve bu ayrım neden önemli?
3. Wolever ve arkadaşlarının derlemesindeki yüzde doksan bir, sağlık koçluğu hakkında ne söylüyor?
4. Güler Hanım'a "akşam ekmeği kesin" demek hangi iki sınırı aşıyor?
5. Neden "iyi bir koç her alanda çalışabilir" düşüncesi riskli?

Yanıtlar

1. Programı koç kuruyorsa gündem de cevap da büyük ölçüde onundur; bu iş koçluktan çok rehberlik ya da öğretmenliğe yakındır. Okulun bunu koçluk diye adlandırması işin ne olduğunu değiştirmez. Öğrencinin kendi hedefini koyduğu ve yolunu kendisinin seçtiği bir düzen kurulsaydı koçluğa yaklaşırdı.
2. Sponsor şirket, danışan satış müdürüdür. Şirketin beklentisi ile müdürün kendi gündemi aynı olmayabilir; hangi bilginin şirkete gideceği ve hedefi kimin koyacağı baştan konuşulmazsa gizlilik ve güven zedelenir.
3. Sağlık koçluğu adı altında yapılan çalışmaların neredeyse hepsinde koçluğun yanında bir de bilgi verme, yani eğitim olduğunu gösteriyor. Uygulamanın önemli bir kısmında bilgi veren uzmandır; bu, aynı adın farklı uygulamaları kapsadığını gösterir.
4. Alan sınırını, çünkü beslenme önerisi diyetisyenin ve hekimin işidir. Gündem sınırını, çünkü Nehir Güler Hanım'ın ne istediğini sormadan bir plan kuruyor.
5. Çünkü temel beceriler taşınsa da bağlam bilgisi taşınmaz. Sponsor ilişkisi, veli onayı, antrenörün rolü ya da tıbbi önerinin sınırı bilinmeden çalışan bir koç, iyi niyetle başka bir mesleğin alanına girebilir.

Sonraki derse köprü

Haritada iki alan işaretledin; ama hangi alanı seçersen seç, yola bugünkü hâlinle çıkıyorsun. Seviye 0'ın son dersi bir başlangıç kaydı: bir arkadaşınla yapacağın kısa bir konuşmayı kaydetmek ve kendi soru ile tavsiye oranını saymak. Bu kayıt akademinin sonunda yeniden yapılacak ve bugünkü sayılar o zaman karşılaştırılacak.