Tıp İspanyolcası

Kanca

Bekleme salonunda Burak'ın elinde iki sayfalık bir form var: "motivo de consulta", "antecedentes personales", "alergias", "medicación habitual". Her satırın karşısına bir şey yazması gerekiyor. "Boğazım ağrıyor" demeyi yıllar önce öğrenmişti; ama şimdi ağrının nasıl bir ağrı olduğunu, ne zaman arttığını, ateşin hangi saatlerde yükseldiğini anlatması gerekiyor. Muayeneden sonra eline verilecek raporda ise "odinofagia" gibi hiç duymadığı kelimeler olacak.

Temel sağlık kalıplarını, yani ağrıyı söylemeyi, randevu almayı ve bir reçeteyi okumayı daha önce öğrendin. C2 düzeyinde amaç, bir sağlık görüşmesinde kendini kesin ve ayrıntılı ifade edebilmek, doktorun sorularının mantığını izlemek ve yazılı bir tıbbi belgeyi doğru anlamaktır. Bu derste bir muayenenin soru düzenini, ağrıyı ve belirtileri nitelemenin yollarını, teknik terimlerle gündelik kelimeler arasındaki köprüyü ve bir tıbbi raporun bölümlerini göreceksin.

Not: Bu ders tıp dilini tanımayı öğretir; tıbbi tavsiye değildir. Bir sağlık sorununda teşhis ve tedavi için mutlaka bir sağlık profesyoneline başvur.

Anlatım

Muayenenin soru düzeni

Bir muayene genellikle belirli bir sırayla ilerleyen sorularla başlar. Önce başvurunun nedeni sorulur: "¿Cuál es el motivo de la consulta?" (Hangi şikâyetle geldiniz?). Ardından şikâyetin zamanı: "¿Desde cuándo le pasa?" (Ne zamandır böyle?). Sonra niteliği, yeri ve şiddeti: "¿Cómo es el dolor?", "¿Dónde le duele exactamente?", "Del uno al diez, ¿cuánto le duele?". Doktor daha sonra eşlik eden belirtileri, geçmiş hastalıkları (antecedentes), alerjileri ve düzenli kullanılan ilaçları sorar.

Bu düzeni bilmek iki şekilde işe yarar. Doktorun bir sonraki sorusunu önceden tahmin edersin ve cevabını hazırlayabilirsin. Ayrıca kendi şikâyetini anlatırken aynı sırayı izlersen, yani ne, ne zamandan beri, nerede, nasıl ve ne kadar diye ilerlersen, doktor bilgiyi daha kolay yerleştirir.

Ağrıyı ve belirtileri nitelemek

"Me duele" yalnızca bir başlangıçtır. Ağrının niteliği için İspanyolcada yerleşik sıfatlar vardır: "punzante" (batıcı, iğne gibi), "opresivo" (sıkıştıran, baskı yapan), "quemante" (yakıcı), "sordo" (künt, derinden gelen), "pulsátil" (zonklayan). Ağrının yayılması "Se irradia hacia el brazo" (Kola doğru yayılıyor) diye, seyri "Va y viene" (Gelip gidiyor) ya da "Es constante" (Sürekli) diye anlatılır. Neyin artırıp neyin azalttığı da önemlidir: "Empeora al tragar" (Yutkununca artıyor), "Mejora con el reposo" (Dinlenince azalıyor).

Belirtiler de aynı kesinlikle anlatılır. "Tengo fiebre" yerine "Llegué a tener treinta y ocho y medio" (Otuz sekiz buçuğa kadar çıktı) demek daha bilgilendiricidir. Ateşe eşlik eden titreme "escalofríos", öksürüğün türü "tos seca" (kuru) ya da "tos con flema" (balgamlı), baş dönmesi "mareo", mide bulantısı "náuseas" olarak söylenir.

Teknik terim ve gündelik kelime

Tıp İspanyolcası iki katmanlıdır. Doktorlar kendi aralarında ve raporlarda çoğu zaman Yunanca ya da Latince kökenli teknik terimler kullanır; hastayla konuşurken ise gündelik kelimelere geçer. "Cefalea" baş ağrısı, "odinofagia" yutkunurken duyulan ağrı, "disnea" nefes darlığı, "pirexia" ateş, "astenia" halsizlik demektir. Bu terimlerin çoğu Türkçe tıp dilinde de benzer biçimde kullanılır: sefalji, dispne, asteni gibi.

Bir raporda tanımadığın bir terimle karşılaştığında onun kökünden yola çıkabilirsin: "-algia" ağrı, "-itis" iltihap, "dis-" güçlük bildirir. Ama en güvenli yol her zaman sormaktır: "¿Qué significa este término?" (Bu terim ne anlama geliyor?), "¿Me lo puede explicar con palabras más sencillas?" (Bunu daha basit kelimelerle açıklayabilir misiniz?).

Tıbbi raporun bölümleri

Bir muayene sonrası verilen rapor (informe médico) genellikle sabit başlıklar taşır. "Motivo de consulta" başvuru nedenini, "Anamnesis" hastanın anlattıklarını, "Exploración física" muayene bulgularını yazar. "Pruebas complementarias" istenen tahlilleri ve görüntülemeleri, "Diagnóstico" teşhisi, "Tratamiento" ve "Indicaciones" ise tedaviyi ve hastaya verilen talimatları gösterir.

Teşhis bölümündeki niteleyicilere dikkat etmek gerekir. "Diagnóstico presuntivo" (Arjantin'de sık kullanılır) ya da "diagnóstico de sospecha" ön tanı, yani henüz doğrulanmamış bir olasılık demektir; kesin teşhis "diagnóstico definitivo" ile belirtilir. "Pendiente de resultados" ise tahlil sonuçlarının beklendiğini söyler.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede de tıp dili iki katmanlıdır ve bu katmanlar İspanyolcanınkiyle çok benzer. Doktor raporuna "sefalji" ya da "dispne" yazar, hastaya ise "baş ağrısı" ve "nefes darlığı" der. Türkçe tıp terimlerinin önemli bir kısmı İspanyolcadakilerle aynı Yunanca ve Latince köklerden geldiği için Türkçe konuşan okur "cefalea", "disnea" ya da "astenia" gibi terimleri çoğu zaman tahmin edebilir. "Anamnez" kelimesi de Türk tıp dilinde "anamnesis" ile aynı anlamda kullanılır.

Ağrıyı niteleyen sıfatlarda da iki dil yakın durur. Türkçedeki "batıcı", "sıkıştırıcı", "yakıcı", "zonklayan" ağrı, İspanyolcadaki "punzante", "opresivo", "quemante", "pulsátil" ile karşılanır. Türkçede sık kullanılan "sızlıyor" ve "sancılı" gibi kelimelerin ise tam bir karşılığı yoktur; bunları anlatırken ağrının şiddetini ve seyrini ayrıca söylemek gerekir.

Bir fark da ateşte görülür. Türkçede "ateşim var" dendiğinde çoğu zaman yeterli görülür; İspanyolca konuşulan ülkelerde doktor genellikle ölçülen değeri sorar: "¿Cuánto tuvo de fiebre?". Bu yüzden ateşi rakamla söylemeye alışmak, görüşmeyi hızlandırır.

Örnekler

Örnekler muayenenin akışını izliyor: ağrının niteliği, seyri, şiddeti, doktorun soruları, raporun dili ve açıklama istemek. Köşeli parantezlerde Buenos Aires söyleyişi var.

Örnek diyalog

Muayene odası; masada tansiyon aleti ve açık bir dosya. Doktor Mariana Ledesma ile Burak birbirine "usted" diyor; doktorun satırları porteño söyleyişiyle, Burak'ınkiler İspanya söyleyişiyle yazıldı.

Görüşme anamnezin sırasını adım adım izliyor: başvuru nedeni, başlangıç zamanı, eşlik eden belirtiler, ağrının şiddeti, alerjiler ve kullanılan ilaçlar. Burak ateşi rakamla veriyor, ağrının şiddetini ölçekle söylüyor ve rapordaki teknik terimi sormaktan çekinmiyor. Doktor da bir teşhis adı söylemeden, tahlil sonucunu beklemeyi ve hangi durumda acile gidilmesi gerektiğini açıkça belirtiyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Örnek cevap: "Tengo dolor de cabeza desde hace tres días. Es un dolor pulsátil que empeora por la tarde; del uno al diez, diría un seis."
2. disnea: falta de aire (nefes darlığı); cefalea: dolor de cabeza (baş ağrısı); astenia: cansancio, debilidad (halsizlik).
3. "Ön tanı; sonuçlar bekleniyor." (Henüz doğrulanmamış bir olasılık.)
4. "¿Cuál es el motivo de la consulta?" → "¿Desde cuándo le pasa?" → "¿Cómo es el dolor?" → "¿Toma alguna medicación?"

Özet kartı

1. Anamnez sırası: motivo de consulta → ¿desde cuándo? → ¿dónde?, ¿cómo?, ¿cuánto? → eşlik eden belirtiler → antecedentes, alergias, medicación habitual.
2. Ağrının niteliği: punzante, opresivo, quemante, sordo, pulsátil; se irradia, va y viene, es constante; empeora / mejora con…
3. Şiddet ve değer: del uno al diez; ateşi rakamla söyle (treinta y ocho y medio).
4. Belirtiler: escalofríos, tos seca / con flema, mareo, náuseas.
5. Teknik ve gündelik: cefalea (baş ağrısı), odinofagia (yutkunurken ağrı), disnea (nefes darlığı), pirexia (ateş), astenia (halsizlik); kökler: -algia, -itis, dis-.
6. Rapor: motivo de consulta, anamnesis, exploración física, pruebas complementarias, diagnóstico, tratamiento, indicaciones.
7. Diagnóstico presuntivo / de sospecha (ön tanı) ≠ definitivo (kesin); pendiente de resultados.
8. Sormak: ¿Qué significa este término?, ¿Me lo puede explicar con palabras más sencillas? Bu ders tıbbi tavsiye değildir.

Sonraki derse köprü

Birkaç gün sonra Burak iyileşmiş olarak ofise dönüyor ve yeni bir görevle karşılaşıyor: şirket, Türkiye'den gelecek bir müşteri heyetini Buenos Aires'te ağırlayacak ve Burak'tan otel, rehberli tur ve akşam yemeği düzenlemesinde çevirmenlik ve koordinasyon yapması isteniyor. Otelin resepsiyonuyla, tur şirketiyle ve restoranla konuşurken hem kibar hem kesin olması gerekecek. Sıradaki ders turizm ve ağırlama İspanyolcasını ele alıyor: rezervasyon ve değişiklik dilini, misafir karşılamayı, şikâyetlerle ilgilenmeyi ve ağırlama sektörünün kibar kalıplarını göreceksin.