Artikel kullanımının incelikleri

Kanca

Raporun teslimine bir gün kala Milagros son okumayı yapıyor. Artık içerikle ya da bağlaçlarla ilgili hiçbir sorun yok; kalan düzeltmelerin hemen hepsi küçük kelimelerle ilgili: "el", "la", "un", "una" ve "lo". Aslı'nın metninde bir cümle tanımlıksız başlıyor, bir meslek adı gereksiz bir "una" almış, bir yerde "un otro" yazılmış, bir başka yerde de "önemli olan" demek için doğru kalıp bulunamamış.

Tanımlıklar, Türkçede doğrudan karşılığı olmadığı için İspanyolca öğrenen bir Türkçe konuşanın en uzun süre takıldığı konulardan biridir. A1'de temel kuralları görmüştün: dört biçim, günlerle kullanım, "el agua" ve unvanlar. C1'de soru, bir tanımlığın var olup olmaması değil, onun cümleye kattığı anlamdır. Bu derste genel ve kısmi anlam ayrımını, meslek ve milliyet adlarını, belirsiz tanımlığın düştüğü yerleri, yüzdeleri ve İspanyolcanın en kullanışlı araçlarından biri olan nötr "lo"yu göreceksin.

Anlatım

Genel anlam ve kısmi anlam

Bir isimle bir şeyin bütününden, genel olarak söz ediliyorsa ve bu isim cümlenin öznesiyse, İspanyolca tanımlık ister: "Los libros antiguos son frágiles" (Eski kitaplar kırılgandır). Türkçe konuşan burada tanımlığı atlamaya yatkındır, ama "Libros antiguos son frágiles" İspanyolcada eksik duyulur. "Gustar" türü fiillerde de özne genel anlam taşıdığında tanımlık gelir: "Me gusta el café".

Buna karşılık, bir şeyin belirsiz bir miktarından ya da türünden söz edilirken nesne tanımlıksız kalır: "Compramos café", "Vendemos libros". Aradaki fark önemlidir: "Compré el café" belirli bir kahveyi, konuşulan kahveyi aldığını söyler; "Compré café" ise yalnızca kahve aldığını.

Meslek, milliyet ve "ser"

"Ser" fiiliyle bir kişinin mesleği, milliyeti ya da dini söylendiğinde tanımlık kullanılmaz: "Inés es restauradora", "Milagros es peruana". Bu durumda isim bir sıfat gibi, bir sınıflandırma olarak çalışır. İsim bir sıfatla nitelendiğinde ise belirsiz tanımlık gelir: "Es una restauradora excelente" (Mükemmel bir restoratördür). Artık bir sınıflandırma değil, bir değerlendirme yapılmaktadır.

Belirsiz tanımlığın düştüğü yerler

Bazı kelimeler, Türkçedeki "bir" düşünülerek belirsiz tanımlık alacakmış gibi görünür ama İspanyolcada tanımlıksız kullanılır. En sık hata "otro" ile yapılır: "otra sala" (başka bir oda), asla "una otra sala" değil. Aynı durum "cierto" ("cierta persona", belli bir kişi), "medio" ("medio kilo", yarım kilo), "tal" ("tal cosa", öyle bir şey), "cien" ve "mil" ("mil años", bin yıl) için de geçerlidir. Ünlem "qué" ile gelen isim de tanımlık almaz: "¡Qué día!" (Ne gün ama!).

Yüzdeler, saatler ve adlar

Yüzdeler genellikle belirli tanımlıkla kullanılır: "El treinta por ciento de los documentos está dañado". Belirsiz tanımlık da mümkündür ve çoğu zaman yeni ya da yaklaşık bir bilgiyi sunar: "Un treinta por ciento de los visitantes volvió". Saatlerde tanımlık hep gelir: "Es la una", "a las seis".

Kurum adları çoğunlukla tanımlıkla kullanılır: "el Ministerio de Cultura", "la Biblioteca Nacional". Ülke ve şehir adlarının çoğu tanımlıksızdır; ama bir sıfat ya da belirleyici eklenince tanımlık gelir: "la Lima colonial" (sömürge dönemi Lima'sı). Bazı ülke adlarında tanımlık isteğe bağlıdır ve konuşana göre değişir: "Perú" ya da "el Perú".

Nötr "lo": soyut bir kavram yaratmak

"Lo" ne eril ne dişildir; bir isme değil, bir sıfata, bir öbeğe ya da bir cümleye bağlanarak soyut bir kavram yaratır. "Lo" ve bir sıfat "… olan şey" demektir: "Lo importante es proteger los originales" (Önemli olan, orijinalleri korumaktır). "Lo de" ile bir mesele ya da olay anılır: "¿Ya sabes lo del ministerio?" (Bakanlık meselesini duydun mu?).

C1 düzeyinde en kullanışlı yapı belki de "lo" + sıfat ya da zarf + "que"dir; bu yapı bir niteliğin derecesini vurgular ve Türkçedeki "ne kadar … olduğu" anlamına gelir: "No te imaginas lo difícil que fue" (Ne kadar zor olduğunu hayal edemezsin). Buradaki sıfat, konuşulan kişiye ya da şeye uyar: "lo cansada que estoy".

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçenin tanımlığı yoktur, ama belirlilik bilgisini başka bir yolla taşır: belirtme durumu eki. "Kitap aldım" belirsiz, "Kitabı aldım" belirlidir; İspanyolcada bu ayrım "Compré libros" ile "Compré el libro" arasında yapılır. Türkçe konuşanın bu eki bir ipucu gibi kullanması işe yarar: Türkçede "-ı" eki geliyorsa, İspanyolcada çoğu zaman belirli tanımlık gerekir.

Ama bu ipucu öznede çalışmaz. Türkçede "Eski kitaplar kırılgandır" cümlesinde hiçbir belirlilik işareti yoktur; İspanyolca ise genel anlamlı özneye tanımlık koyar: "Los libros antiguos son frágiles". Türkçe konuşanın en sık hatası bu yüzden cümle başındaki genel öznelerde çıkar.

"Bir" kelimesi de tuzak kurabilir. Türkçedeki "başka bir oda" yapısında "bir" doğaldır, ama İspanyolcada "otra sala" tanımlıksızdır. Nötr "lo" ise Türkçedeki birkaç yapının işini birden görür: "önemli olan" (lo importante), "dünkü mesele" (lo de ayer) ve "ne kadar zor olduğu" (lo difícil que es). Bu üç kalıbı Türkçe karşılıklarıyla eşleştirerek öğrenmek, "lo"yu kullanmayı kolaylaştırır.

Örnekler

Örnekler dersin sırasını izliyor: genel özne, meslek ve değerlendirme, tanımlıksız "otro", yüzde, günler ve saat, nötr "lo"nun üç kullanımı. Köşeli parantezlerde Lima'nın "s"li söyleyişi var.

Örnek diyalog

Lima'daki kurumun ofisi, raporun teslimden önceki son okuması. Milagros ile Aslı ekranın başında.

Milagros'un son cümlesi dersin en C1'e özgü yapısını doğal bir biçimde kullanıyor: "lo contenta que estoy". Sıfat, konuşan kadına uyduğu için dişil biçimde geliyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Los niños necesitan dormir mucho." (genel özne) "Mi hermano es médico." (sınıflandırma) "Mi hermano es un médico muy conocido." (sıfatla değerlendirme)
2. "Quiero otra taza de café." "Compré medio kilo de tomates."
3. "Lo importante es la salud." "Lo de ayer me puso triste." "No sabes lo cansado que estoy."
4. "Compré el pan": konuşulan, belirli ekmeği aldım (Türkçede "ekmeği aldım"). "Compré pan": ekmek aldım, belirsiz bir miktar.

Özet kartı

1. Genel anlamlı özne tanımlık alır: "Los libros antiguos son frágiles"; "Me gusta el café".
2. Belirsiz miktar ya da tür bildiren nesne tanımlıksız: "Compramos café"; belirli nesne tanımlıklı: "Compré el café".
3. Ser + meslek / milliyet / din tanımlıksız: "Es restauradora"; sıfatla belirsiz tanımlık: "Es una restauradora excelente".
4. Tanımlık almayanlar: otro, cierto, medio, tal, cien, mil; ünlem "¡qué + isim!".
5. Yüzde: el treinta por ciento (ya da un treinta por ciento); saat: es la una, a las seis; kurum adları tanımlıklı; sıfatlı yer adı tanımlıklı: la Lima colonial.
6. Nötr "lo": lo importante, lo de ayer, lo difícil que es (sıfat konuşulan kişiye uyar).
7. Türkçe ipucu: belirtme eki "-ı" çoğu zaman belirli tanımlığa karşılık gelir; ama genel öznelerde Türkçede işaret yoktur.

Sonraki derse köprü

Rapor teslim edildi ve Milagros memnun. Birkaç gün sonra Aslı, kurum için yazdığı bir sergi metnini Milagros'a gösteriyor. Bu kez sorun tanımlıklarda değil, küçük ama inatçı başka kelimelerde: edatlar. Bir yerde "pensar de" yazmış ama "pensar en" demek istemiş; bir yerde "soñar en" kurmuş, oysa İspanyolcada rüya "con" ile görülür; kişi nesnesinden önce gelmesi gereken "a" da bir cümlede eksik. Sıradaki ders ileri edat kullanımını ele alıyor: fiillerle birlikte kalıplaşmış edatları, edat değişince anlamı değişen fiilleri ve C1 düzeyinde en sık karışan edat çiftlerini göreceksin.