Subjuntivo mu indicativo mu? Zor durumlar

Kanca

Deneme sınavından iki gün sonra Laia, Burak'la değerlendirmeyi konuşmak için buluşuyor. Genel tablo iyi: Burak'ın B2'si sağlam. Ama Laia notlarında üç anı işaretlemiş. Burak bir cümleye "el hecho de que" diye başlamış ve fiilde duraksamış. "Quizás" dedikten sonra fiili bildirme kipinde kullanmış ve hemen ardından yanlış yaptığını sanıp kendini düzeltmeye çalışmış. Bir itirazı da "no digo que" diye açmış, ama cümlenin geri kalanını getirememiş.

Laia'nın açıklaması Burak'ı şaşırtıyor: bu üç durumun hiçbiri basit bir kuralla çözülmüyor. Bazılarında iki kip de doğru, ama farklı şeyler söylüyor. B1 ve B2 boyunca dilek kipini tetikleyen fiilleri ve bağlaçları öğrendin. C1'de soru değişir: kurallar iki seçeneğe de izin verdiğinde hangisini seçeceğin, cümlenin anlamını nasıl ince biçimde kaydırır? Bu derste bu soruya beş zor durum üzerinden cevap arayacaksın.

Anlatım

"El hecho de que": olguyu değerlendirmek

"El hecho de que" (… olması, … gerçeği) kelime anlamıyla bir olguya işaret eder, ama çoğu zaman arkasından dilek kipi gelir: "El hecho de que no me avisaras me molestó" (Bana haber vermemen beni rahatsız etti). Bunun nedeni, cümlenin bir bilgi vermemesi, zaten bilinen bir olgu hakkında bir değerlendirme ya da duygu bildirmesidir. "Que no me avisaras me molestó" ile aynı mantık işler: cümlenin başındaki "que" yan cümlesi, çoğu zaman dilek kipini çağırır.

Yine de bu bir yasak değildir. Konuşan, olgunun kendisini vurgulamak ve bir bilgi olarak öne sürmek istediğinde bildirme kipi de görülür: "El hecho de que el proyecto terminó a tiempo demuestra que el equipo funciona". Genel eğilim dilek kipinden yanadır; bildirme kipi, olgunun tartışılmaz bir bilgi olarak sunulduğu cümlelerde çıkar.

Olasılık zarfları: kesinliğin derecesi

"Quizás", "tal vez", "probablemente" ve "posiblemente" fiilden önce geldiğinde iki kiple de kullanılabilir ve seçim bir kesinlik derecesi bildirir. "Quizás tiene razón" konuşanın bu ihtimale daha yakın durduğunu, "Quizás tenga razón" ise daha fazla şüphe taşıdığını hissettirir. Zarf fiilden sonra gelirse yalnızca bildirme kipi kullanılır: "Tiene razón, quizás".

İki kalıp ise kesin kurallara bağlıdır. "A lo mejor" (belki) her zaman bildirme kipiyle gelir: "A lo mejor llueve esta tarde". "Puede que" (olabilir ki) ise istisnasız subjuntivo alır: "Puede que llueva esta tarde". Bu ikisini karıştırmamak, C1 konuşmacısını B2'den ayıran küçük işaretlerden biridir.

Kip değiştikçe anlamı değişen fiiller

Bazı fiillerin iki ayrı anlamı vardır ve kip, hangi anlamın kastedildiğini gösterir. "Sentir" bir şeyi duyumsamak anlamında bildirme kipini alır: "Siento que alguien me está mirando" (Birinin bana baktığını hissediyorum). Aynı fiil üzülmek anlamında dilek kipini alır: "Siento que no puedas venir a la cena" (Yemeğe gelemeyecek olmana üzülüyorum).

"Entender" ve "comprender" de aynı ikiliği taşır. "Entiendo que estás cansado" bir bilgiyi kavradığını söyler: yorgun olduğunu anlıyorum. "Entiendo que estés cansado" ise anlayış gösterir: yorgun olmanı anlayışla karşılıyorum. "Temer" korkmak anlamında dilek kipini alır ("Temo que llueva"), ama "me temo que" kibar bir "korkarım ki" olarak bildirme kipiyle gelir: "Me temo que no tengo tiempo".

İlgi cümleleri: bilinen ve bilinmeyen

Bir ilgi cümlesi var olduğu bilinen belirli bir şeyi anlatıyorsa bildirme kipi, var olup olmadığı bilinmeyen ya da herhangi biri olabilecek bir şeyi anlatıyorsa dilek kipi kullanılır. "Busco el piso que tiene terraza" konuşanın bildiği belirli bir daireyi arar. "Busco un piso que tenga terraza" ise terası olan herhangi bir daireyi, var olup olmadığını bilmeden arar.

Aynı ayrım "lo que" ile de kurulur. "Haz lo que quieres" karşındakinin ne istediğini bildiğini varsayar: istediğin şeyi yap. "Haz lo que quieras" ise sınırsız bir serbestlik tanır: ne istersen onu yap.

Olumsuz düşünce ve "no creas que"

Olumsuz düşünce fiilleri çoğu zaman dilek kipini çağırır: "No creo que sea fácil". "No digo que" da aynı biçimde çalışır, çünkü konuşan karşısındakinin kendisine yüklediği bir iddiayı reddeder: "No digo que sea fácil" (Kolay olduğunu söylemiyorum). Ama olumsuz emirde ilginç bir istisna vardır: "No creas que es fácil". Burada konuşan, kolay olmadığını kendisi öne sürer ve bu yüzden bildirme kipini seçer; cümle "Kolay olduğunu sanma, değil" anlamına gelir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe bu inceliklerin birçoğunu kip yerine başka araçlarla verir. "Anlıyorum" fiili Türkçede bilgi mi yoksa anlayış mı bildirdiğini çoğu zaman bağlama ya da eklenen kelimelere bırakır: "yorgun olduğunu anlıyorum" ile "yorgun olmanı anlayışla karşılıyorum" arasındaki fark, İspanyolcadaki "estás" ile "estés" farkına denk düşer.

İlgi cümlelerinde ise iki dil şaşırtıcı biçimde benzer bir yol izler. Türkçedeki "istediğini yap" belirli bir şeyi, "ne istersen yap" ise herhangi bir şeyi anlatır; ikincisindeki "-se" eki, İspanyolcadaki dilek kipinin işini görür. Aynı mantık "kim gelirse gelsin" gibi yapılarda da vardır: bilinmeyen ya da herhangi biri olabilecek kişiyi Türkçe "-se" ile, İspanyolca dilek kipiyle ("quien venga") anlatır.

Olasılık bildiren kelimelerde de benzer bir ayrım görülür. Türkçede "belki gelir" ile "belki gelir, belki gelmez" farklı şüphe dereceleri taşır; İspanyolca bu derecelendirmeyi "quizás viene" ile "quizás venga" arasındaki kip farkıyla yapar. Türkçe konuşanın yapması gereken, bu ayrımı duymayı öğrenmek ve konuşurken hangi tavrı yansıtmak istediğine karar vermektir.

Örnekler

İlk örnek bir olguyu değerlendiriyor; sonraki iki örnek olasılığın derecesini, ardından gelen üç örnek kip değişince anlamı kayan fiilleri, son iki örnek de bilinmeyen ya da sınırsız bir öncülü gösteriyor. Okunuşlar Barselona'da duyulan [th] sesiyle yazıldı.

Örnek diyalog

Barselona'da bir kitapçının kafesi. Laia, deneme sınavındaki notlarını Burak'la konuşuyor.

Burak'ın son sorusu bu dersin özünü gösteriyor: C1'de kip seçimi bir kural listesinden çok, konuşanın neyi iddia ettiğini ve neyi yalnızca düşündüğünü sormaktır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Entiendo que tengas prisa…" (anlayış gösteriyorum) "Entiendo que el tren sale a las nueve." (bir bilgiyi kavradım)
2. Örnek cevap: "Quizás tiene razón" (ihtimale yakın) ve "Quizás tenga razón" (daha fazla şüphe).
3. "A lo mejor están en casa." "Puede que estén en casa."
4. "Digas lo que digas, no cambio de opinión." "Buscamos un guía que hable inglés."

Özet kartı

1. "El hecho de que" çoğunlukla dilek kipiyle; olgu tartışılmaz bir bilgi olarak sunulursa bildirme kipi de görülür.
2. Quizás / tal vez / probablemente / posiblemente fiilden önce: iki kip de mümkün, dilek kipi daha fazla şüphe; fiilden sonra: yalnızca bildirme kipi.
3. "A lo mejor" + indicativo, "puede que" + subjuntivo; ikisinde de seçim yok.
4. Anlamı kipe bağlı fiiller: sentir (hissetmek / üzülmek), entender (anlamak / anlayış göstermek), temer (korkmak) ve kibar "me temo que" + bildirme kipi.
5. İlgi cümlesi: bilinen öncül bildirme kipi (el piso que tiene), bilinmeyen öncül dilek kipi (un piso que tenga); lo que quieres / lo que quieras.
6. "No digo que" + dilek kipi; "No creas que" + bildirme kipi (konuşan kendi iddiasını öne sürer).
7. Soru: kip seçimi, konuşanın neyi iddia ettiğini, neyi yalnızca düşündüğünü gösterir.

Sonraki derse köprü

Burak değerlendirmeden sonra işine dönüyor ve yöneticisinden bir görev alıyor: yarım kalmış bir projenin nedenlerini anlatan resmî bir rapor. İlk taslağında bağlaçları hep aynı: "pero", "porque", "aunque". Metin doğru ama bir raporun gerektirdiği ağırlığı taşımıyor. Laia'ya gösterdiğinde, Laia ona yazı dilinde daha kesin ve daha resmî bağlaçlar önerilebileceğini, bazılarının da iki kiple farklı anlamlar kazandığını söylüyor. Sıradaki ders ileri bağlaçları ele alıyor: "no obstante", "puesto que" ve "a pesar de que" başta olmak üzere, resmî yazının karşıtlık, neden ve kabul bağlaçlarını göreceksin.