Perífrasis verbales: acabar de, volver a, llevar + gerundio

Kanca

Saat on biri geçiyor. Sucre'deki evin mutfak masası defterlerle dolu; Mert yarınki sınava çalışıyor, Rodrigo da ona eşlik ediyor. Bir süre sonra Rodrigo gerinip ne kadar zamandır aynı sayfada oturduklarını söylüyor. Mert anlamadığı bir kuralı baştan okuyor, sonra birden başını kaldırıyor: öğretmenin sabah söylediği önemli bir ayrıntı o an aklına gelmiş.

Bu küçük sahnedeki cümlelerin hiçbiri tek bir fiille kurulmuyor. Bir sürenin uzunluğunu, bir eylemin tekrarını, bir şeyin az önce olduğunu anlatmak için İspanyolca iki fiili yan yana getiriyor: biri çekimli bir yardımcı, öbürü mastar ya da gerundio. Bu derste bu fiil öbeklerinin en sık kullanılanlarını, eylemin başlangıcından sonuna kadar hangi anı gösterdiklerine göre sıralayacaksın.

Anlatım

Fiil öbeği nasıl çalışır?

Bir fiil öbeğinde ilk fiil çekilir ve anlamının bir kısmını kaybeder; asıl anlamı ikinci fiil taşır. "Acabar" tek başına "bitirmek" demektir, ama "acabo de llegar" cümlesinde bir şeyi bitirmekten söz edilmez: "az önce geldim" denir. Bu öbeklerin çoğunu zaten tanıyorsun: "ir a" + mastar (gelecek), "tener que" + mastar (zorunluluk), "estar" + gerundio (süren eylem). Bu derste onlara eylemin zaman çizgisindeki yerini gösteren yeni öbekler ekleyeceksin.

Başlangıçtan önce ve başlangıçta

"Estar a punto de" + mastar bir eylemin eşiğini gösterir: "El tren está a punto de salir" (Tren kalkmak üzere). "Empezar a" + mastar bir başlangıcı söyler: "Empezó a llover" (Yağmur yağmaya başladı). "Ponerse a" da başlamaktır, ama çoğu zaman ani ya da kararlı bir başlangıcı anlatır: "Al oír la noticia, se puso a llorar" (Haberi duyunca ağlamaya başladı), "Me pongo a estudiar ahora mismo" (Hemen şimdi çalışmaya oturuyorum).

Süre: "llevar" ve "seguir"

"Llevar" + süre + gerundio, bir eylemin geçmişte başlayıp hâlâ sürdüğünü ve ne kadar zamandır sürdüğünü birlikte söyler: "Llevo seis meses viviendo en Sucre" (Altı aydır Sucre'de yaşıyorum). Bunu B1'de "desde hace" ile yan yana görmüştün: "Vivo en Sucre desde hace seis meses" aynı anlamı taşır. Olumsuz bir süre için "sin" ve mastar kullanılır: "Lleva tres noches sin dormir bien" (Üç gecedir iyi uyuyamıyor).

"Seguir" + gerundio ise bir eylemin kesintisiz devam ettiğini vurgular: "¿Sigues trabajando en el hospital?" (Hâlâ hastanede mi çalışıyorsun?). Türkçedeki "hâlâ" kelimesinin çoğu zaman en doğal karşılığı budur; "todavía" da kullanılabilir, ama "seguir" eylemin sürüp gitmesini fiilin içine yerleştirir.

Tekrar: "volver a"

"Volver a" + mastar, bir eylemin yeniden yapıldığını anlatır: "Tengo que volver a llamar al banco" (Bankayı tekrar aramam gerek). "Volver" tek başına "geri dönmek" demektir; bu öbekte ise "yeniden" anlamı kazanır. "Otra vez" ya da "de nuevo" ile de aynı şey söylenebilir, ama "volver a" konuşmada çok daha sık duyulur. Olumsuz biçimi bir daha olmayacak bir şeyi anlatır: "No vuelvo a llegar tarde" (Bir daha geç kalmam).

Son ve az önce

"Acabar de" + mastar, bir eylemin az önce bittiğini söyler: "Acabo de hablar con tu madre" (Az önce annenle konuştum). İmperfecto ile kullanıldığında geçmişteki bir anın hemen öncesini anlatır: "Acabábamos de salir cuando empezó a llover" (Tam çıkmıştık ki yağmur başladı). Olumsuz "no acabar de" ise gündelik bir deyimdir ve "tam olarak -emiyorum" anlamı taşır: "No acabo de entender esta regla" (Bu kuralı tam anlayamıyorum).

"Dejar de" + mastar bir eylemi bırakmayı anlatır: "Mi padre dejó de fumar hace diez años" (Babam on yıl önce sigarayı bıraktı). "Terminar de" + mastar ise bir işi sonuna kadar götürmektir: "Cuando termine de cenar, te llamo". "Acabar de" ile "terminar de" arasındaki farka dikkat: ilki çoğu zaman "az önce", ikincisi "bitirmek" anlamındadır.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe bu anlamların çoğunu eklerle ya da zarflarla verir. "Kalkmak üzere" "estar a punto de"nin, "yağmaya başladı" "empezar a"nın, "sigarayı bıraktı" da "dejar de"nin karşılığıdır. "Az önce" ise İspanyolcada bir zarfla değil, bir fiil öbeğiyle söylenir: "Acabo de llegar".

Süre anlatımında iki dil ilginç biçimde ayrılır. Türkçe süreyi bir ekle zamana bağlar: "İki saattir çalışıyoruz". İspanyolca aynı bilgiyi bir fiile yükler: "Llevamos dos horas estudiando". Türkçedeki "-dır" eki burada "llevar" fiilinin işini görür. "Üç gecedir uyuyamıyor" cümlesindeki olumsuzluk da İspanyolcada fiilde değil, "sin" edatında durur: "Lleva tres noches sin dormir".

"Yeniden" ve "tekrar" kelimeleri "volver a"nın karşılığıdır, ama Türkçede bu kelimeler cümlenin herhangi bir yerine gelebilirken İspanyolcada "volver a" her zaman asıl fiilin önünde durur ve çekimi o taşır: "Vuelvo a leer", "Volvimos a intentarlo". Türkçe konuşanın sık yaptığı hata, "yeniden" kelimesini "de nuevo" ile çevirip "volver a" yapısını hiç kullanmamaktır.

Örnekler

Örnekler zaman çizgisini baştan sona izliyor: az önce biten eylem, tekrar, süre, devam, bırakma ve eşik.

Örnek diyalog

Gece, Sucre'deki evin mutfağı. Masada defterler ve iki bardak çay.

Rodrigo'nun "Eso llevas diciendo toda la semana" cümlesi "llevar" öbeğinin gündelik konuşmadaki sık bir kullanımını gösteriyor: bir şeyin çok uzun süredir tekrarlandığını hafif bir sitemle söylemek. Mert'in son cümlesinde ise "volver a" ile "empezar" arka arkaya dizilmiş.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "¿Sigues estudiando francés?" "Volví a leer el libro."
2. "Llevo tres años viviendo en esta ciudad." "Llevo un mes sin comer carne."
3. "Espera, estoy a punto de salir." "No, acabo de comer."
4. "El concierto está a punto de empezar." "Al oír la noticia, se puso a reír."

Özet kartı

1. Fiil öbeği: çekimli yardımcı fiil + mastar / gerundio; anlamı ikinci fiil taşır.
2. Eşik ve başlangıç: estar a punto de (-mek üzere), empezar a, ponerse a (ani ya da kararlı başlangıç).
3. Süre: llevar + süre + gerundio (llevo seis meses viviendo…); olumsuz: llevar + süre + sin + mastar.
4. Devam: seguir + gerundio (hâlâ): "¿Sigues trabajando allí?"
5. Tekrar: volver a + mastar (yeniden); olumsuz: "No vuelvo a llegar tarde."
6. Az önce: acabar de + mastar; imperfecto ile geçmişteki bir anın hemen öncesi; "no acabo de entender" = tam anlayamıyorum.
7. Bitiş ve bırakma: terminar de (bitirmek), dejar de (bırakmak); dejar + mastar = izin vermek.

Sonraki derse köprü

Gece yarısı Rodrigo defterini kapatıyor ve yatmaya gittiğini söylüyor; Mert biraz daha oturup ertesi gün sınavdan sonra buluşmak için saat ayarlıyor, sonra da okulda mı kalacağını yoksa eve mi döneceğini düşünüyor. Bu cümlelerde aynı fiiller bir kez "se" ile, bir kez onsuz kullanılıyor ve anlamları değişiyor. Sıradaki ders anlamı "se" ile değişen fiillere odaklanıyor: "quedar" ile "quedarse", "ir" ile "irse" başta olmak üzere, benzer çiftlerin hangi durumda ne anlama geldiğini ayrıntısıyla göreceksin.