Perfecto ve pluscuamperfecto de subjuntivo

Kanca

Kooperatifteki ilk günün akşamı Deniz odasında annesine yazıyor. Havaalanından ona küçük bir paket göndermişti; içinde bu yaylalardan kahve var. Kargonun annesinin eline geçip geçmediğinden haberi yok; satıra bir umut olarak dökmek istiyor. Sonra aklına günün tek aksiliği geliyor: çamurlu yamaçlara spor ayakkabıyla çıkmış, çünkü botlarını İstanbul'da unutmuş.

İki düşüncenin de ortak bir yanı var: ikisi de bitmiş bir olaydan söz ediyor. Paket ya ulaştı ya ulaşmadı; botlar ise kesinlikle evde kaldı. Dilek kipini şimdiye kadar çoğunlukla henüz olmamış şeyler için kullandın. Bu derste dilek kipinin birleşik iki biçimini göreceksin: tamamlanmış bir olay hakkında umut, şüphe ya da duygu bildiren "haya" + ortaç ve daha eski bir geçmişe uzanan "hubiera" + ortaç.

Anlatım

Perfecto de subjuntivo: "haya" + ortaç

Bu biçim, bildirme kipindeki "ha llegado" yapısının dilek kipindeki karşılığıdır. "Haber" fiilinin dilek kipindeki şimdiki biçimi ve bir ortaçla kurulur. "Haya" biçimini B1'de altı özel fiil arasında görmüştün; şimdi yardımcı fiil olarak iş görüyor.

Tetikleyici fiil şimdiki zamandaysa ve söz konusu olay daha önce tamamlanmışsa bu biçim gelir. "Me alegra que hayas venido" (Gelmiş olmana seviniyorum): sevinç şimdi, gelmek daha önce. "No creo que hayan terminado todavía" (Henüz bitirdiklerini sanmıyorum). "Espero que el paquete haya llegado bien" (Umarım paket sağ salim ulaşmıştır).

Bu biçimin ikinci bir görevi, gelecekte tamamlanmış olacak bir olayı anlatmaktır. B2.3'teki zaman bağlaçlarıyla birlikte sık kullanılır: "Cuando hayas leído el informe, dime qué piensas" (Raporu okuduğunda, yani okumayı bitirdiğinde, ne düşündüğünü söyle). Burada vurgu, ana eylemin ancak öbür eylem bittikten sonra geleceğidir.

Pluscuamperfecto de subjuntivo: "hubiera" + ortaç

Bu biçimi şart cümlelerinin üçüncü tipinden tanıyorsun: "si hubiera salido antes". Ama kullanımı şart cümleleriyle sınırlı değildir. Tetikleyici fiil geçmişteyse ve olay ondan da önce tamamlanmışsa yine bu biçim gelir: "Nos extrañó que nadie hubiera llamado" (Kimsenin aramamış olması bize tuhaf geldi). Tuhaf gelmesi geçmişte, aramamak ondan da önce.

"Como si" ile birlikte kullanıldığında geçmişe ait bir benzetme kurar: "Entró pálido, como si hubiera visto un fantasma" (Hayalet görmüş gibi bembeyaz girdi). "Ojalá" ile ise değiştirilemeyecek bir geçmişe duyulan pişmanlığı anlatır: "Ojalá hubiera traído las botas" (Keşke botları getirmiş olsaydım).

Bildirme kipiyle eşleşme

İki birleşik biçim, bildirme kipindeki iki tanıdık zamanın karşılığıdır. Bir cümleyi dilek kipi isteyen bir tetikleyicinin arkasına koyduğunda yardımcı fiil değişir, ortaç yerinde kalır. "Ha llegado" → "Espero que haya llegado". "Había llegado" → "No creía que hubiera llegado" ya da "Me alegró que hubiera llegado".

"Ojalá" ile dört biçim

"Ojalá" artık dört farklı biçimle kullanılabilir ve her biri başka bir zaman ve ihtimal anlatır. "Ojalá venga" gelecekte gerçekleşebilecek bir dilektir. "Ojalá viniera" ihtimali zayıf bir isteği söyler. "Ojalá haya venido" sonucu bilinmeyen bir geçmiş hakkında umuttur: gelmiş olmasını umuyorum ama bilmiyorum. "Ojalá hubiera venido" ise sonucu bilinen bir geçmişe pişmanlıktır: gelmedi, keşke gelseydi.

Deniz'in iki cümlesi bu ayrımın tam ortasında durur. Paketin durumunu bilmediği için "Ojalá haya llegado" der. Botların evde kaldığını ise kesin bildiği için "Ojalá las hubiera traído" der.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe bu iki biçimin anlamını çoğu zaman "-mış olmak" yapısıyla verir. "Gelmiş olmana seviniyorum" cümlesi "Me alegra que hayas venido" ile birebir örtüşür. "Keşke getirmiş olsaydım" da "Ojalá hubiera traído" demektir. Türkçede bu yapılar biraz resmî ya da uzun duyulabilir; gündelik konuşmada "Geldiğine sevindim" ya da "Keşke getirseydim" denir. İspanyolcada ise birleşik biçim konuşma dilinde de doğaldır.

Türkçedeki "inşallah ulaşmıştır" ifadesi ilgi çekici bir ipucu verir. Bu cümlede "-mıştır" eki hem tamamlanmışlığı hem de bir tahmini taşır. İspanyolcada tamamlanmışlığı "haya llegado" yapısındaki ortaç, umudu ise "ojalá" ile dilek kipi üstlenir.

"Sanki hayalet görmüş gibi" yapısında da Türkçe "-mış" ekini kullanır; İspanyolca bu benzetmeyi "como si hubiera visto" ile kurar. İki dilde de benzetmenin geçmişe ait olduğunu aynı öğe söyler: Türkçede "-mış", İspanyolcada ortaç.

Örnekler

İlk dört örnek "haya" ile şimdiki bir bakışı, sonraki üç örnek "hubiera" ile geçmişe uzanan bir bakışı gösteriyor. Sonuncusu bir tahmindir.

Örnek diyalog

Ertesi sabah, kooperatifin mutfağında. Doña Flor herkese kahve dağıtıyor; Deniz ile birbirlerine "usted" diyorlar.

Doña Flor'un iki cümlesini karşılaştır. "No creo que se haya perdido" bir şüpheyi dilek kipiyle anlatır; hemen ardından gelen "Seguro que su mamá ya lo está tomando" ise bir kesinlik bildirdiği için bildirme kipinde kalır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "No creo que ya hayan comido." "No creía que ya hubiera salido."
2. "Ojalá haya aprobado el examen" (sonuç bilinmiyor). "Ojalá hubiera estudiado más" (sonuç biliniyor: kaldı).
3. "Me sorprendió que hubieras llegado tan temprano." "Habla como si no hubiera pasado nada."
4. "Cuando hayas terminado la tarea, podrás salir." "Cuando termines" da doğrudur; birleşik biçim, işin önce tamamen bitmesi gerektiğini vurgular.

Özet kartı

1. Perfecto de subjuntivo: haya, hayas, haya, hayamos, hayáis, hayan + ortaç.
2. Şimdiki tetikleyici + daha önce tamamlanmış olay: "Me alegra que hayas venido", "No creo que haya llegado".
3. Gelecekte tamamlanmış olay: "Cuando hayas leído el informe, dime qué piensas."
4. Pluscuamperfecto de subjuntivo: hubiera + ortaç; geçmiş tetikleyiciden de önceki olay: "Nos extrañó que nadie hubiera llamado."
5. "Como si hubiera visto…": geçmişe ait benzetme.
6. Ojalá venga / viniera / haya venido / hubiera venido: olası dilek, uzak dilek, bilinmeyen geçmişe umut, bilinen geçmişe pişmanlık.
7. Eşleşme: ha llegado → haya llegado; había llegado → hubiera llegado.

Sonraki derse köprü

Doña Flor'un botlarıyla Deniz o gün kahvenin işlendiği binaya iniyor. Duvarda ziyaretçiler için asılmış büyük bir pano var ve üzerindeki cümlelerin hiçbirinde işi kimin yaptığı yazmıyor: taneler elle seçiliyor, yıkanıyor, güneşte kurutuluyor. Deniz bu anlatım biçiminin bir adı olduğunu biliyor ama İspanyolcada iki farklı yolla kurulduğunu fark ediyor. Sıradaki ders edilgen yapıyı ele alıyor: "ser" ve ortaçla kurulan biçimi, "se" ile kurulan biçimi ve gündelik konuşmada hangisinin neden daha sık tercih edildiğini göreceksin.