Sahte arkadaşlar (false friends)

Kanca

Ece'nin sunumu iyi geçti ve Javi onu tebrik ediyor. Ece ise ilk dakikalarda yüzünün nasıl kızardığını anlatmaya girişiyor. İngilizcedeki "embarrassed" kelimesi aklına geliyor ve onu İspanyolcalaştırıyor. Javi'nin yüzünde önce şaşkınlık, sonra kocaman bir gülümseme beliriyor ve Ece'yi tebrik ediyor, ama bu kez bambaşka bir şey için.

Aynı sabah mutfakta Lucía ona yemek için bir şey hazırladığını söylemişti ve Ece o kelimeyi Türkçedeki anlamıyla duyunca bir an ne yiyeceklerini anlayamamıştı. Görünüşte tanıdık gelip başka bir şey söyleyen kelimeler, İngilizce ya da Fransızca bilen Türkçe konuşan için İspanyolcanın en sinsi tuzaklarından biridir. Bu derste İngilizceden, Türkçeden ve Fransızca kökenli Türkçe kelimelerden gelen yanıltıcı benzerlikleri göreceksin; hangi durumlarda benzerliğin güvenilir, hangi durumlarda yanıltıcı olduğunu da öğreneceksin.

Anlatım

Sahte arkadaşlar neden var?

İspanyolca, İngilizce ve Fransızca kelimelerin önemli bir kısmı Latinceden gelir. Aynı kökten çıkan kelimeler yüzyıllar içinde farklı yönlere evrilmiş, biri bir anlamı korurken öbürü başka bir anlam kazanmıştır. Bu yüzden benzer görünen kelimelerin çoğu gerçekten aynı anlama gelir ("problema", "hospital", "universidad"), ama bir kısmı yanıltır. Bu derste tanıyacağın kelimeler o ikinci gruptandır.

A1 seviyesinde bu kelimelerin en ünlü ikisini görmüştün: "embarazada" utanmış değil hamile, "constipado" ise İspanya'da nezle demektir. Mahcubiyeti anlatmak için "tener vergüenza" ya da "estar avergonzado" kullanılır.

İngilizceden gelen tuzaklar

İngilizce bilen biri için en sık tuzaklar şunlardır. "Actual" güncel, şimdiki demektir; "actualmente" de şu anda. İngilizcedeki "actually" anlamı için "en realidad" kullanılır. "Éxito" başarıdır, çıkış değil; çıkış "salida"dır. "Realizar" gerçekleştirmek demektir; bir şeyi fark etmek ise "darse cuenta de"dir. "Librería" kitapçıdır, kütüphane "biblioteca"dır. "Carpeta" dosya ya da klasördür, halı "alfombra"dır.

Fiillerde de benzer durum vardır. "Asistir a" bir etkinliğe katılmaktır ("Asisto a una conferencia"), yardım etmek ise "ayudar"dır. "Soportar" katlanmaktır ("No soporto el ruido"), desteklemek "apoyar"dır. "Pretender" bir şeye niyet etmek, amaçlamaktır; rol yapmak "fingir"dir. "Recordar" hatırlamaktır, kaydetmek "grabar"dır. Sıfatlarda da "sensible" duyarlı ve hassas demektir; aklı başında birini anlatmak için "sensato" kullanılır.

Türkçeden gelen tuzaklar

Türkçe konuşanı yalnızca İngilizce yanıltmaz; Türkçe kelimelerle ses benzerliği de şaşırtabilir. "Sopa" İspanyolcada çorbadır; Türkçedeki "sopa"nın karşılığı "palo"dur. "Masa" hamur ya da kütle demektir; Türkçedeki "masa" İspanyolcada "mesa"dır. "Pasta" İspanyolcada makarnadır; Türkçedeki doğum günü pastası "tarta" ya da "pastel" olur. İspanya'da "pastas" çoğul olarak küçük kurabiyeler için de kullanılır, ama bir pastanede büyük bir pasta istiyorsan "tarta" demen gerekir. "Carta" ise mektup ya da restoranda yemek listesidir; Türkçedeki "kart" çoğu zaman "tarjeta"dır.

Nasıl korunursun?

Benzer görünen her kelimeye şüpheyle yaklaşman gerekmez; çoğu güvenilirdir. Ama bir kelime cümlede tuhaf bir anlam oluşturuyorsa, ilk şüphelin benzerliktir. Sahte arkadaşları tek tek değil, çift olarak öğrenmek işe yarar: "librería" ile "biblioteca"yı, "éxito" ile "salida"yı, "realizar" ile "darse cuenta"yı birlikte ezberlersen, biri aklına geldiğinde öbürü de gelir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe konuşan için ilginç bir durum var: Türkçedeki Fransızca kökenli kelimeler çoğu zaman İspanyolcadaki anlamla örtüşür ve İngilizceden gelen yanılgıyı düzeltir. Türkçedeki "aktüel" güncel demektir, tıpkı İspanyolcadaki "actual" gibi. Türkçede "realize etmek" gerçekleştirmek anlamında kullanılır, tıpkı "realizar" gibi. "Sempatik" Türkçede sevimli ve cana yakın demektir; İspanyolcadaki "simpático" da aynı anlamı taşır, İngilizcedeki "sympathetic" ise daha çok anlayış gösteren birini anlatır.

Bu yüzden bir İspanyolca kelimenin anlamını tahmin ederken İngilizce yerine Türkçedeki Fransızca kökenli karşılığını düşünmek bazen daha güvenilir bir yoldur. Elbette bu yol da her zaman işe yaramaz: bir kelimenin Türkçedeki ve İspanyolcadaki anlamları zamanla ayrışmış olabilir, bu yüzden şüphede sözlüğe bakmak gerekir.

Öte yandan Türkçenin kendi kelimeleri yeni tuzaklar kurar. "Sopa", "masa" ve "pasta" gibi kelimeler iki dilde de gündelik hayatın parçası olduğu için, yanlış anlaşılma bir mutfakta ya da bir restoranda kolayca yaşanabilir.

Örnekler

İlk yedi örnek İngilizceden gelen tuzakları, sonuncusu Türkçeyle ilgili bir tuzağı gösteriyor. Her örnekte yanıltıcı kelimenin gerçek anlamına dikkat et.

Örnek diyalog

Sunumdan sonra üniversitenin koridoru. Ece ile Javi konuşuyor; köşeli parantezlerde c ve z yine [th] olarak yazıldı.

Ece'nin yanılgısını düzeltmek için kullandığı iki kalıba dikkat et: "Quería decir que…" (… demek istedim) ve "tener vergüenza" (utanmak). İkisi de bir sahte arkadaşın yol açtığı yanlış anlaşılmayı hızla düzeltmenin gündelik yollarıdır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Para estudiar voy a la biblioteca." "El proyecto fue un gran éxito."
2. "En realidad, tienes razón." "Me di cuenta de mi error." "No soporto las multitudes."
3. "Kuzenimin düğününe katıldım." ("asistir a" = katılmak) "Seni rahatsız etmek niyetinde değilim." ("pretender" = niyet etmek, "molestar" = rahatsız etmek)
4. "De primero quiero sopa y de postre, tarta de chocolate."

Özet kartı

1. Sahte arkadaş: benzer görünen ama anlamı farklı kelime (falso amigo).
2. İngilizce kaynaklı: actual (güncel), éxito (başarı), realizar (gerçekleştirmek), librería (kitapçı), carpeta (dosya), asistir a (katılmak), soportar (katlanmak), pretender (niyet etmek), recordar (hatırlamak), sensible (duyarlı).
3. Gerçek karşılıklar: en realidad (actually), salida (exit), darse cuenta (realize), biblioteca (library), alfombra (carpet), apoyar (support), fingir (pretend), grabar (record), sensato (sensible).
4. Hatırlatma: embarazada = hamile, constipado = nezle (İspanya); utanmak = tener vergüenza.
5. Türkçe kaynaklı: sopa = çorba (değnek = palo), masa = hamur (masa = mesa), pasta = makarna (pasta = tarta), carta = mektup / yemek listesi (kart = tarjeta).
6. Türkçedeki Fransızca kökenli kelimeler (aktüel, realize etmek, sempatik) çoğu zaman İspanyolcayla örtüşür.

Sonraki derse köprü

Akşam Ece bir kompozisyon ödevini bitiriyor ve Lucía'dan okumasını istiyor. Lucía gülümseyerek bir sayfada aynı sıfatın beş kez geçtiğini gösteriyor: şehir güzel, meydan güzel, akşam güzel. Hatası yok, ama metin tekdüze. Lucía ona her seferinde başka bir kelime seçmesini, bazen de zıt anlamlı bir kelimeyle karşıtlık kurmasını öneriyor. Sıradaki ders eş ve zıt anlamlı kelimeleri ele alıyor: aynı anlama gelen kelimeler arasındaki ince farkları, hangisinin hangi bağlama ve kayda uyduğunu ve zıt anlamlıları kurmanın yollarını göreceksin.