Imperfecto de subjuntivo: si tuviera…

Kanca

Sınavın sonucu cuma günü açıklanacak. Tuğba beklerken Quito'nun eski şehir merkezinde bir kafede arkadaşı Paola ile buluşuyor ve içini döküyor: işi bu kadar yoğun olmasaydı her akşam bir İspanyolca roman açardı. Cümleye "Si…" diye başlıyor ve fiilde takılıp kalıyor. "Si tengo" demek, sanki yarın boş vakti olabilirmiş gibi duyuluyor. "Si tuve" ise geçmişte olmuş bir olayı anlatıyor gibi. İkisi de aklındakini söylemiyor.

Paola gülümseyip cümleyi tamamlıyor: "Si tuviera más tiempo, leería más". Tuğba'nın aradığı biçim bu: dilek kipinin geçmiş biçimi. Bu derste bu biçimi nasıl kuracağını ve nerelerde kullanıldığını göreceksin: gerçek olmayan bir koşulda, geçmişte kurulmuş bir istekte, uzak bir dilekte ve "sanki" anlamı taşıyan karşılaştırmalarda.

Anlatım

Biçim: indefinido'dan bir adım

Bu kipin kökünü ezberlemen gerekmez, çünkü onu zaten biliyorsun. Indefinido'nun "ellos" biçimini al, sonundaki "-ron" hecesini at ve yerine "-ra" ekle. "Hablaron" → "habla-ra", "comieron" → "comie-ra", "vivieron" → "vivie-ra". Kural düzensiz fiillerde de hiç bozulmaz: "tuvieron" → "tuviera", "hicieron" → "hiciera", "dijeron" → "dijera", "pudieron" → "pudiera", "fueron" → "fuera". Son örnekte "ser" ile "ir" aynı biçimi paylaşır; hangisinin kastedildiğini bağlam söyler.

Bu yüzden indefinido'daki bütün düzensizlikler buraya olduğu gibi taşınır. "Pedir" indefinido'da "pidieron" olduğu için dilek kipinde "pidiera", "dormir" de "durmieron" olduğu için "durmiera" olur. Indefinido'yu sağlam bilen biri bu kipi neredeyse bedava öğrenir.

"Yo" ile "él" biçimleri aynıdır; karışıklık olursa özne söylenir: "si yo tuviera", "si ella tuviera". "Nosotros" biçimi her zaman vurgu işareti alır, çünkü vurgu sondan üçüncü heceye düşer: "habláramos", "tuviéramos".

Bu kipin "-se" ile biten ikinci bir takımı da vardır: "hablase", "tuviese", "fuese". Anlamları aynıdır. İspanya'da ve yazı dilinde ikisi de kullanılır; Latin Amerika'nın gündelik konuşmasında "-ra" biçimi genellikle çok daha sık duyulur. Bu derste "-ra" biçimini kullanacaksın, "-se" biçimini ise okurken tanıman yeterli.

Gerçek olmayan koşul

Tuğba'nın cümlesi bu kipin en bilinen kullanımıdır. Şu an doğru olmayan ya da gerçekleşmesi pek beklenmeyen bir koşul "si" ve dilek kipinin geçmişiyle kurulur; sonucu ise koşul kipi söyler. "Si tuviera más tiempo, leería más" diyen kişinin şu anda vakti yoktur. "Si viviéramos cerca del mar, nadaríamos cada día" diyenler denize yakın oturmuyordur.

Bu yapıyı daha önce "Si tuviera dinero, viajaría" cümlesinde hazır bir kalıp olarak görmüştün. Artık kalıbın parçalarını tanıyorsun: "si" + dilek kipinin geçmişi, ardından koşul kipi. İki parçanın sırası değişebilir: "Viajaría si tuviera dinero". Burada dikkat edilecek tek kural şudur: "si"nin hemen arkasına koşul kipi gelmez. "Si tendría" yanlıştır.

Olası bir koşul ile gerçek dışı bir koşul arasındaki fark konuşanın bakışındadır. "Si apruebo, invito yo" diyen kişi sınavı geçmeyi gerçek bir ihtimal olarak görür. "Si fuera millonaria, compraría una casa en la playa" diyen ise bunun bir hayal olduğunu bilir.

Geçmişte kurulan istek ve duygu

B1'de dilek kipini tetikleyen fiilleri şimdiki zamanda kullandın: "Quiero que vengas". Tetikleyen fiil geçmişe geçince, arkasındaki dilek kipi de geçmiş biçimine kayar. "Quería que vinieras" (Gelmeni istiyordum). "Mi jefe me pidió que llegara temprano" (Şefim erken gelmemi istedi). "Me sorprendió que no hubiera nadie" (Kimsenin olmaması beni şaşırttı).

Koşul kipi de aynı etkiyi yapar, çünkü o da gerçekleşmemiş bir durumu anlatır: "Me gustaría que me visitaras" (Beni ziyaret etmeni isterdim). Kısaca söylemek gerekirse ana cümledeki fiil geçmişte ya da koşul kipindeyse, "que"den sonraki dilek kipi büyük ihtimalle bu yeni biçimde olur.

Uzak dilek ve "sanki"

"Ojalá" iki biçimle de kullanılabilir ve aradaki fark anlamlıdır. "Ojalá venga" gerçekleşebilecek bir dilektir: gelebilir, umuyorum. "Ojalá viniera" ise olasılığı düşük ya da imkânsız bir dilek taşır: keşke gelse, ama pek sanmıyorum. "Ojalá el día tuviera treinta horas" cümlesinde dileğin gerçekleşmeyeceğini herkes bilir.

"Como si" (sanki, -mış gibi) ise her zaman bu kiple kullanılır, çünkü gerçek olmayan bir durumla karşılaştırma yapar: "Habla como si fuera de aquí" (Buralıymış gibi konuşuyor). Konuşan kişinin buralı olmadığını biliriz; karşılaştırma bir benzetmedir.

Son olarak "querer" fiilinin bu biçimi, istek bildirmenin en kibar yollarından biridir: "Quisiera hacer una pregunta" (Bir soru sormak istiyorum). Bir resmî ortamda, bir dükkânda ya da telefonda "quiero" yerine "quisiera" demek sesi yumuşatır.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede gerçek dışı koşul iki ekle kurulur. "Vaktim olsa okurdum" şimdiki bir hayali anlatır; "Vaktim olsaydı okurdum" ise çoğu zaman geçmişte kaçmış bir fırsatı. İspanyolcada ilk cümlenin karşılığı "Si tuviera tiempo, leería" olur. İkincisi ise ayrı bir yapı ister ve bir sonraki dersin konusudur. Türkçedeki "-rdı" eki burada da işe yarar: "okurdum" = "leería".

"Keşke" ile "ojalá" arasında ilginç bir örtüşme vardır. Türkçede "İnşallah gelir" ile "Keşke gelse" farklı şeyler söyler: ilki gerçek bir beklentidir, ikincisi zayıf bir umut. İspanyolca aynı farkı fiilin biçimiyle yapar: "Ojalá venga" ve "Ojalá viniera". Kelime aynı kalır, değişen yalnızca fiilin kipidir.

"Sanki" ve "-mış gibi" yapıları "como si"nin karşılığıdır: "Sanki beni tanımıyormuş gibi davrandı" = "Actuó como si no me conociera". Türkçede burada bildirme kipi kullanılır; İspanyolcada ise dilek kipi zorunludur.

Belki en önemli fark zaman uyumudur. Türkçede "gelmesini istiyorum" ile "gelmesini istedim" cümlelerinde yan cümle hiç değişmez: "gelmesini". İspanyolcada ise ana fiil geçmişe geçince yan cümle de değişir: "Quiero que venga" → "Quería que viniera". Türkçe konuşanın en sık atladığı adım budur.

Örnekler

Aşağıdaki cümlelerde her bir kullanımı sırayla görebilirsin: gerçek dışı koşul, uzak dilek, geçmişte kurulan istek, "sanki" ve kibar istek.

Örnek diyalog

Tuğba ile Paola, Quito'nun eski şehir merkezindeki bir kafede oturuyor.

Tuğba'nın son cümlesine dikkat et: sınavı geçmek gerçek bir ihtimal olduğu için "si apruebo" diyor. Az önceki "si no trabajara tanto" cümlesinde ise bildiği bir gerçeğin tersini hayal ediyordu.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Hablara", "comieras", "fuéramos", "dijeran". Dördü de indefinido'nun "ellos" biçiminden gelir: hablaron, comieron, fueron, dijeron.
2. "Si yo fuera tú, descansaría más." Bu cümle İspanyolcada tavsiye vermenin çok yaygın bir yoludur.
3. "Ojalá estuvieras aquí ahora." "Habla como si lo supiera todo."
4. "Quería que vinieras." "Me pidió que llamara."

Özet kartı

1. Kök: indefinido'nun "ellos" biçimi, "-ron" atılır, "-ra" eklenir: tuvieron → tuviera, fueron → fuera.
2. İkinci takım "-se" ile kurulur (tuviese); anlam aynıdır, Latin Amerika konuşmasında "-ra" daha sık duyulur.
3. "Nosotros" biçimi vurgu işareti alır: habláramos, tuviéramos.
4. Gerçek dışı koşul: si + imperfecto de subjuntivo, sonra condicional. "Si tuviera tiempo, leería."
5. "Si"nin arkasına koşul kipi gelmez: "si tendría" yanlıştır.
6. Geçmişteki ya da koşul kipindeki tetikleyici: "Quería que vinieras", "Me gustaría que me visitaras".
7. "Ojalá venga" olası bir dilek, "Ojalá viniera" uzak bir dilektir.
8. "Como si" + imperfecto de subjuntivo = sanki, -mış gibi. Kibar istek: "quisiera".

Sonraki derse köprü

Cuma günü Tuğba sonucunu öğreniyor ve sınavı geçiyor. Kutlama yemeğinde Paola'nın anneannesi ona bir soru soruyor: Quito'ya hiç gelmeseydi İspanyolcayı bu kadar iyi öğrenebilir miydi? Tuğba cevabı biliyor ama cümleyi kuramıyor, çünkü bu kez hayal şimdiye değil, geçmişe ait. Sıradaki ders şart cümlelerini üç tip hâlinde yan yana koyuyor: gerçek bir ihtimali anlatan koşulu, bu derste gördüğün şimdiki zamandaki hayali ve artık değiştirilemeyecek bir geçmiş hakkında kurulan koşulu.