Şüphe ve olasılık: no creo que…, es posible que…

Kanca

Pazar akşamı Oviedo'daki dairede fabada masada. Cova tencereyi ortaya koyarken soruyor: Ayla'nın kardeşi Defne hafta sonu gelecek mi? Ayla emin değil: kardeşinin geleceğini sanmıyor, ama son anda fikrini değiştirebileceğini de biliyor. Cova ise iyimser: "Seguro que viene." Aynı olay hakkında iki kişi, ve her biri farklı bir kesinlik derecesinden konuşuyor. İspanyolca bu dereceleri fiilin kipiyle işaretliyor: kesinlik bildirme kipini, şüphe ve olasılık dilek kipini çağırıyor.

B1.5'te "creo que" ile "no creo que" arasındaki temel farkı gördün. Bu ders o ayrımı genişletiyor: olumsuzlandığında yön değiştiren ifadeleri, olasılık bildiren kalıpları, "belki" anlamındaki kelimelerin iki kiple de kullanılabilmesini ve kesinlik ifadeleriyle olasılık ifadelerinin nasıl birbirinin tersi gibi davrandığını göreceksin.

Anlatım

Kesinlik ölçeği

Bir olay hakkında ne kadar emin olduğunu anlatan ifadeleri bir ölçeğin üzerine dizmek işini kolaylaştırır. Ölçeğin bir ucunda kesinlik vardır ve bu uç bildirme kipiyle gelir: "Es verdad que" (…doğru), "Es cierto que", "Es evidente que", "Está claro que", "Seguro que". Öbür ucunda olasılık, imkânsızlık ve şüphe vardır ve bu uç dilek kipiyle gelir: "Es posible que", "Es probable que", "Puede (ser) que", "Es imposible que"; şüphe için de "Dudo que" ile "No estoy seguro de que".

"Está claro que el tren llega tarde" (Trenin geç geldiği belli) bir kesinliği, "Es probable que el tren llegue tarde" (Trenin geç gelmesi muhtemel) bir olasılığı anlatır. Aynı olay, konuşanın bakışına göre farklı kipe girer.

Olumsuzluk yönü değiştirir

Kesinlik ifadeleri olumsuzlandığında şüpheye dönüşür ve dilek kipi ister: "Es verdad que es caro" ama "No es verdad que sea caro". "Está claro que viene" ama "No está claro que venga". Daha önce tanıdığın "creo que / no creo que" çifti de bu kuralın bir örneğidir.

Ters yön de geçerlidir: şüphe ifadeleri olumsuzlandığında kesinliğe dönüşür ve bildirme kipine geçer. "Dudo que venga" (Geleceğinden şüpheliyim) ama "No dudo que viene" (Geleceğinden şüphem yok). "No estoy seguro de que tenga razón" ama "Estoy seguro de que tiene razón". Kısacası bir ifadeyi olumsuzlamak, onu ölçeğin öbür ucuna taşır.

Soru biçimi

"¿Crees que…?" gibi sorular iki kiple de kurulabilir ve kip, soranın tutumunu gösterir. Bildirme kipi tarafsız bir sorudur: "¿Crees que va a llover?" (Sence yağmur yağacak mı?). Dilek kipi soranın kendi şüphesini de taşır: "¿Crees que llueva?" (Sence gerçekten yağar mı, bence pek sanmam). Başlangıçta bildirme kipiyle sormak her zaman doğrudur.

"Belki"nin üç yolu

"Belki" anlamında birkaç kelime vardır ve kipleri farklıdır. "Quizás" (ya da "quizá") ve "tal vez" iki kiple de gelebilir: dilek kipi şüpheyi, bildirme kipi daha güçlü bir olasılığı vurgular. "Quizás venga mañana" (Belki yarın gelir, emin değilim), "Quizás viene mañana" (Muhtemelen yarın geliyor). "A lo mejor" ise A2.8'de gördüğün gibi her zaman bildirme kipiyle gelir: "A lo mejor viene mañana". İspanya'da gündelik konuşmada "igual" da aynı işi görür: "Igual llueve esta tarde".

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe olasılığı çoğu zaman fiilin kendi ekiyle anlatır: "Gelebilir", "Gelir herhalde", "Gelmiştir". İspanyolca aynı işi çoğunlukla bir ana cümle ve bir "que" cümlesiyle yapar: "Puede que venga", "Es probable que venga". Türkçedeki "-ebilir" eki "puede que" kalıbının en yakın karşılığıdır. B1.1'deki gelecek zamanla yapılan tahmin ("Estará en casa") ise Türkçedeki "-dır" ekine denk düşer.

Olumsuzlamanın yön değiştirmesi Türkçede de sezilir. "Geleceğinden şüpheliyim" ile "Geleceğinden şüphem yok" cümleleri ölçeğin iki ucudur; ama Türkçe ikisinde de aynı "-eceği" ekini kullanır. İspanyolca ise bu farkı fiilin kipine yansıtır: "Dudo que venga" ve "No dudo que viene". Türkçe konuşanın burada yapması gereken, ana cümlenin anlamını tartmaktır: şüphe mi var, yoksa şüphe mi yok?

Türkçedeki "belki" ise kendisinden sonra hep aynı ekleri kabul eder: "Belki gelir", "Belki geliyor", "Belki gelecek". İspanyolcada "belki" kelimesinin seçimi de kipi etkiler: "quizás" ve "tal vez" iki kipe de açıktır, "a lo mejor" yalnız bildirme kipini kabul eder. Bu yüzden emin olmadığın bir cümlede "a lo mejor" kullanmak, kip seçme derdinden kurtarır.

Örnekler

Her örnekte konuşanın ölçeğin hangi ucunda durduğunu ve kipi neyin belirlediğini bul.

Birinci örnek kesinlik ucunda ve bildirme kipinde. İkinci, üçüncü ve beşinci örnekler olasılık ve şüphe ucunda, dilek kipinde. Dördüncü örnekte bir kesinlik ifadesi olumsuzlanmış ve dilek kipine geçmiş. Altıncı örnekte ise bir şüphe ifadesi olumsuzlanmış ve bildirme kipine dönmüş. Yedinci ve sekizinci örnekler iki farklı "belki": "tal vez" dilek kipiyle, "a lo mejor" bildirme kipiyle.

Örnek diyalog

Oviedo'daki daire, pazar akşamı. Cova İspanya söyleyişiyle, Ayla ise "s" sesini koruyarak konuşuyor.

Ayla'nın ilk cümlesi şüphe ("no creo que venga") ve olasılık ("es posible que… se anime") taşıyor. Cova'nın "a lo mejor viene" cümlesi bildirme kipinde, çünkü "a lo mejor" başka kip kabul etmez. Ayla'nın "no es verdad que… llueva" cümlesi ile Cova'nın "es verdad que… hace sol" cümlesi aynı ifadenin olumsuz ve olumlu biçimlerini yan yana koyuyor. Ayla'nın sorusu tarafsız olduğu için bildirme kipinde. Son replikte "estoy segura de que" kesinlik bildirir ve bildirme kipiyle gelir. Cova'nın "hace" ve "vez" kelimelerinde dişler arası ses duyuluyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Es cierto que el museo cierra los lunes." (kesinlik) "Es posible que el museo cierre los lunes." (olasılık)
2. "No estoy seguro de que tenga razón." "No dudo que viene."
3. "Quizás nieve mañana." "Tal vez nieve mañana." "A lo mejor nieva mañana."
4. Örnek cevap: "Estoy segura de que va a la playa. Es probable que vaya con su novio. Dudo que vuelva antes del lunes."

Özet kartı

1. Kesinlik + bildirme kipi: es verdad que, es cierto que, es evidente que, está claro que, estoy seguro de que, seguro que.
2. Olasılık ve şüphe + dilek kipi: es posible, es probable, puede, es imposible; dudo, no estoy seguro de (hepsinin ardından que).
3. Olumsuzluk yön değiştirir: no es verdad que + dilek kipi; no dudo que + bildirme kipi.
4. "¿Crees que…?": bildirme kipi tarafsız, dilek kipi şüpheli soru.
5. Quizás, tal vez: iki kip de mümkün; dilek kipi daha fazla şüphe taşır.
6. A lo mejor, igual: yalnız bildirme kipi.
7. Türkçedeki "-ebilir" eki "puede que" kalıbının en yakın karşılığıdır.

Sonraki derse köprü

Yemek bitince Cova, Ayla'ya bir iyilik olarak bir liste yazıyor: fabada yaparken yapılmaması gerekenler. "No pongas demasiada sal. No remuevas las fabes con cuchara." Ayla bu olumsuz emirleri okurken tanıdık bir şey fark ediyor: fiillerin hepsi dilek kipinde. Sıradaki ders olumsuz emir kipini ele alıyor: "tú", "usted", "nosotros" ve "ustedes" için yasak ve uyarıların nasıl kurulduğunu, zamirlerin olumsuz emirde nereye geçtiğini ve olumlu "tú" emriyle arasındaki farkı göreceksin.