Duygular: me alegra que…, me molesta que…

Kanca

Nil partiden dönerken Glorimar'a kısa bir mesaj yazıyor: "¡Me encanta que tu abuela sea tan cariñosa! Siento irme tan temprano." Aynı gece okyanusun öbür yakasında, İspanya'nın kuzeyindeki Oviedo'da, Erasmus öğrencisi Ayla da benzer cümleler kurmak zorunda. Ev arkadaşı Cova mutfak masasına oturmuş, onunla "konuşması gerektiğini" söylüyor. Cova ne kadar memnun olduğunu, ama bazı şeylerin onu rahatsız ettiğini anlatacak; Ayla da kendi duygularını söyleyecek.

Bir olaya verilen tepkiyi anlatmak, her dilde gündelik konuşmanın büyük bir parçasıdır: sevinmek, üzülmek, rahatsız olmak, endişelenmek, şaşırmak. İspanyolca bu tepkileri anlatırken olayın kendisini dilek kipine koyar, olay gerçek olsa bile. Bu ders duygu bildiren kalıpları, bu kalıpların "gustar" ile ortak yapısını, duyguyu hisseden ile olayı yapanın aynı kişi olduğu durumu ve ünlem biçimindeki kısa tepkileri ele alıyor.

Anlatım

Duygu, "que" ve dilek kipi

Bir duyguyu ve o duyguya yol açan olayı aynı cümlede söylediğinde, olayı anlatan fiil dilek kipine geçer. Sevinç "alegrar" ve "encantar" fiilleriyle, rahatsızlık "molestar" ile, endişe "preocupar" ile, şaşkınlık "sorprender" ile anlatılır; korku ve üzüntü ise "dar" fiiliyle kurulan iki deyime yaslanır: "me da miedo", "me da pena". Hepsi aynı kalıba oturur: zamir, duygu fiili, "que" ve dilek kipindeki olay.

"Me alegra que estés conmigo" (Yanımda olmana seviniyorum), "Me molesta que llegues tarde" (Geç kalman beni rahatsız ediyor), "Me preocupa que mi abuelo viva solo" (Dedemin yalnız yaşaması beni endişelendiriyor). Bazı duygular fiil yerine sıfat ya da isimle kurulur, ama kural değişmez: "Estoy contenta de que vengas", "Tengo miedo de que se pierda", "Es una pena que no puedas venir".

Olay gerçek olsa bile

Bu dersin en şaşırtıcı yanı şudur: "Me alegra que estés conmigo" cümlesinde karşındaki kişi gerçekten yanındadır. Yine de fiil dilek kipindedir. Çünkü cümlenin odağı bir bilgi vermek değil, o bilgiye verilen tepkidir. Karşılaştır: "Sé que estás conmigo" bir olguyu bildirir; "Me alegra que estés conmigo" o olgu karşısındaki sevinci anlatır. B1.5'te gördüğün ilke burada biraz genişler: dilek kipi yalnız gerçekleşmemiş şeyler için değil, bir duygunun süzgecinden geçen olaylar için de kullanılır.

"Gustar" gibi kurulur

Bu fiillerin çoğu A1.46'daki "gustar" ile aynı yapıya sahiptir: duyguyu hisseden kişi dolaylı nesne zamiriyle ("me", "te", "le", "nos", "os", "les") gösterilir, "que" ile başlayan cümle ise öznedir. Bu yüzden fiil hep tekil kalır: "Me molesta que los vecinos hagan ruido" (Komşuların gürültü yapması beni rahatsız ediyor). Buradaki özne "los vecinos" değil, "que los vecinos hagan ruido" cümlesinin tamamıdır. Duyguyu kimin hissettiği zamirle değişir: "A mi madre le preocupa que viaje sola".

Aynı kişi mi, farklı kişi mi?

Duyguyu hisseden, olayı da kendisi yapıyorsa cümle "que" olmadan, doğrudan mastarla kurulur: "Me alegra verte" (Seni gördüğüme seviniyorum), "Siento llegar tarde" (Geç kaldığım için üzgünüm). Kişiler farklıysa yapı değişir: "Me alegra que me visites" (Beni ziyaret etmene seviniyorum), "Siento que te vayas" (Gitmene üzülüyorum).

Ünlemle kısa tepki

Gündelik konuşmada tepki çoğu zaman bir ünlemle verilir: "¡Qué bien que vengas!" (Gelmen ne iyi!), "¡Qué pena que no puedas venir!" (Gelemeyecek olman ne yazık!), "¡Qué raro que no conteste!" (Açmaması ne tuhaf!). "Qué" ve bir sıfat ya da isimden sonra gelen "que" de dilek kipini çağırır.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe duyguya yol açan olayı çoğunlukla "-mesi" ya da "-dığı" ekiyle anlatır: "Gelmene sevindim" ya da "Geldiğine sevindim". İki biçim de doğaldır ve "-dığı" olayın gerçekten olduğunu biraz daha vurgular. İspanyolcada böyle bir seçim yoktur: olay gerçek de olsa, beklenen de olsa, duygu cümlesinde dilek kipi kullanılır. "Geldiğine sevindim" cümlesindeki "-dığı" Türkçe konuşanı bildirme kipine iter, ama doğrusu "Me alegra que vengas" ya da geçmiş için ileride öğreneceğin başka bir dilek biçimidir.

Türkçede duyguyu hisseden kişi genellikle özne olur: "Ben rahatsız oluyorum", "Ben endişeleniyorum". İspanyolcada ise çoğu zaman olay öznedir ve kişi zamirle gösterilir: "Me molesta", "Me preocupa". Türkçede de benzer bir yapı vardır: "Bu durum beni rahatsız ediyor", "Onun yalnız yaşaması beni endişelendiriyor". İspanyolca bu ikinci Türkçe yapıyı temel alır.

Ünlemlerde iki dil yakındır. Türkçe "Ne iyi ki buradasın!", "Ne yazık ki gelemiyorsun!" der; İspanyolca "¡Qué bien que estés conmigo!", "¡Qué pena que no puedas venir!". Türkçede "ki"den sonra bildirme eki gelir, İspanyolcada "que"dan sonra dilek kipi. Yapı aynı, kip farklı.

Örnekler

Her örnekte duyguyu kimin hissettiğini ve o duyguya hangi olayın yol açtığını bul.

Birinci, üçüncü ve dördüncü örneklerde olay gerçek, ama duygu cümlesinde olduğu için dilek kipinde. İkinci örnekte duyguyu hissedenler "les" zamiriyle gösterilmiş. Birinci, beşinci ve yedinci örnekler duyguyu bir sıfatla ya da isimle kuruyor. Altıncı örnekte üzülen ile yardım edemeyen aynı kişi, bu yüzden mastar. Sekizinci örnek ünlemle kısa bir tepki.

Örnek diyalog

Oviedo'da, iki kız öğrencinin paylaştığı bir daire. Cova Asturyalı ve İspanya söyleyişiyle konuşuyor; Ayla Türk bir Erasmus öğrencisi. Asturya, soğuk ve yağışlı kışları ve fabada adlı fasulye yemeğiyle tanınır.

Cova'nın ilk uzun cümlesi dersin iki yüzünü birden taşıyor: bir sevinç ("me alegra que vivas") ve bir rahatsızlık ("me molesta que dejes"). İkisinde de olay gerçek, fiiller yine de dilek kipinde. "Me preocupa que… esté encendida" bir endişe, Ayla'nın "me da pena que… cenemos" cümlesi bir üzüntü. Cova'nın "¡Qué bien que me lo digas!" tepkisi ünlem kalıbı. Son replikte Ayla'nın "me alegra tener" demesi, sevinen ile sahip olanın aynı kişi olmasındandır. Cova'nın "cocina", "sucios", "calefacción" ve "encendida" kelimelerindeki "c" sesi dişler arasında söylenir; Ayla aynı kelimeleri "s" ile okur.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Me alegra que tú estés mejor." "Me molesta que ellos no limpien la cocina." "A mi abuela le preocupa que yo trabaje tanto."
2. "Siento irme tan pronto." (aynı kişi, mastar) "Siento que te vayas tan pronto." (farklı kişi, "que" ve dilek kipi)
3. Örnek cevap: "¡Qué bien que hayas aprobado!" ya da "¡Qué alegría!" "¡Qué pena que no puedas venir!" "¡Qué raro que el autobús no haya llegado tarde!" (Olay geçmişte kaldığı için "hayas aprobado", "haya llegado": ileride göreceğin geçmiş dilek biçimi.)
4. Örnek cevap: "Me alegra que seas tan simpática. Me molesta que pongas la música muy alta por la noche. Me preocupa que no comas bien."

Özet kartı

1. Duygu + que + dilek kipi: me alegra, me encanta, me molesta, me preocupa, me sorprende, me da miedo, me da pena que…
2. İsim ve sıfatla: estoy contento de que…, tengo miedo de que…, es una pena que…
3. Olay gerçek olsa bile dilek kipi: Me alegra que estés conmigo.
4. "Gustar" gibi: kişi zamirle (me, te, le…), özne "que" cümlesi, fiil tekil.
5. Aynı kişi → mastar: Me alegra verte. Siento llegar tarde.
6. Farklı kişi → que + dilek kipi: Me alegra que me visites. Siento que te vayas.
7. Ünlem: ¡Qué bien que…! ¡Qué pena que…! ¡Qué raro que…!

Sonraki derse köprü

Pazar akşamı fabada masadayken Cova bir şeyden emin değil: Ayla'nın kardeşi hafta sonu ziyarete gelecek mi, gelmeyecek mi? "No creo que venga" diyor Ayla, "pero es posible que cambie de idea". Duygunun yerini bu kez şüphe alıyor. Sıradaki ders şüphe ve olasılığı ele alıyor: "no creo que", "dudo que", "es posible que", "quizás" gibi kalıpların dilek kipiyle nasıl kurulduğunu ve inanç olumlu olunca neden bildirme kipine dönüldüğünü göreceksin.