Presente de subjuntivo çekimi

Kanca

Nil, Porto Riko'nun başkenti San Juan'da bir okulda Türkçe dersleri veriyor. Bir akşam arkadaşı Glorimar, büyükannesinin seksenini doldurduğu doğum günü için bir kart yazmasına yardım etmesini istiyor. Glorimar kartın ilk satırını çoktan yazmış: "¡Que cumplas muchos más!" (Nice yıllara!). Nil bu kalıbı her doğum gününde duymuş, ama bir fiil biçimi olarak hiç düşünmemiş: "cumplas". Ne "cumples" ne "cumpliste". Kartın geri kalanında da benzer biçimler var: "tengas", "estés", "haya".

Bir önceki derste dilek kipinin ne işe yaradığını gördün. Şimdi sıra biçimlerde. İyi haber şu: şimdiki zamanda bu kip, bildiğin bir iki kuralın üzerine kurulur ve düzensizliklerinin çoğu zaten tanıdık fiillerden gelir. Bu derste düzenli fiillerdeki sesli harf takasını, "yo" biçiminden gelen düzensizliği, kök değiştiren fiillerin inceliklerini, yazımdaki küçük değişiklikleri ve kendine özgü altı fiili göreceksin.

Anlatım

Sesli harf takası

Düzenli fiillerde kural tektir: "-ar" fiilleri "e" sesine, "-er" ve "-ir" fiilleri "a" sesine geçer. Kök bildirme kipindeki gibi kalır; yalnız sonların sesli harfi değişir.

"Yo" ile üçüncü tekil kişi aynıdır: "que yo hable", "que ella hable". Bu yüzden bağlam belirsizse özne zamiri eklenir. "-er" ve "-ir" fiilleri bu zamanda bütün kişilerde aynı sonları alır.

"Yo" biçiminden gelen kök

Bildirme kipinin şimdiki zamanında "yo" biçimi düzensiz olan fiiller, dilek kipinde bu düzensizliği bütün kişilere taşır. Yol basittir: "yo" biçimini al, sondaki "-o"yu at, yeni sonu ekle. "Tengo" → "tenga, tengas, tenga, tengamos, tengáis, tengan". Aynı yol "hago → haga", "salgo → salga", "pongo → ponga", "digo → diga", "vengo → venga", "conozco → conozca", "veo → vea" ve "oigo → oiga" için geçerlidir.

Bu kural sana bir kısa yol verir: bir fiilin "yo" biçimini biliyorsan, dilek kipini de büyük olasılıkla biliyorsun. "Usted" emirlerinde "haga", "diga", "venga" biçimlerini zaten bu yoldan kurmuştun.

Kök değiştiren fiiller

"-ar" ve "-er" ile biten kök değiştiren fiiller, bildirme kipindeki düzeni aynen korur: kök değişimi "nosotros" ve "vosotros" dışındaki kişilerde görülür. "Pensar" → "piense, pienses, piense, pensemos, penséis, piensen". "Volver" → "vuelva, vuelvas, vuelva, volvamos, volváis, vuelvan". "Poder" → "pueda… podamos".

"-ir" ile bitenlerde bir ayrıntı daha vardır: "nosotros" ve "vosotros" biçimlerinde de küçük bir değişim olur. "Pedir" → "pida, pidas, pida, pidamos, pidáis, pidan". "Dormir" → "duerma, duermas, duerma, durmamos, durmáis, duerman". "Sentir" → "sienta… sintamos". Bu ek değişimi "-ir" fiillerinin gerundio'sundan hatırlayabilirsin: "pidiendo", "durmiendo", "sintiendo".

Yazımda küçük değişiklikler

Bazı fiiller sesi korumak için yazımını değiştirir. "-car" ile bitenler "qu" alır: "buscar → busque". "-gar" ile bitenler araya "u" koyar: "llegar → llegue", "pagar → pague". "-zar" ile bitenler "c" yazılır: "empezar → empiece". "-ger" ve "-gir" ile bitenler "j" alır: "escoger → escoja", "elegir → elija". Bunlar düzensizlik değil, İspanyolca yazım kurallarının gereğidir.

Kendine özgü altı fiil

Altı fiil, "yo" biçimi "-o" ile bitmediği için yukarıdaki yola uymaz ve ayrı ezberlenir.

"Dé" biçimi, "de" edatından ayrılsın diye işaret taşır. "Esté" ve "estén" biçimlerinde vurgu son hecededir. "Hay" ifadesinin dilek kipindeki karşılığı "haya"dır: "Ojalá haya sitio".

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçenin istek eki de bir "e/a" değişimiyle çalışır: "gel-e-yim", "bak-a-yım", "gel-e-lim", "bak-a-lım". Seçimi ünlü uyumu yapar: incelerde "e", kalınlarda "a". İspanyolcada da iki sesli harf vardır, ama seçim fiil grubuna göre ve tersine işler: "-ar" fiili "e" alır, "-er" ve "-ir" fiili "a". Bunu akılda tutmanın bir yolu, "hablar"daki "a"nın "hable"de karşı tarafa, "comer"daki "e"nin "coma"da karşı tarafa geçtiğini düşünmektir.

Türkçenin istek kipi kişilere göre de çekilir ve İspanyolcanın dilek kipiyle sık sık aynı işi görür: "Gelsin" = "Que venga", "Gelelim" = "Vengamos" ya da "Que vengamos", "Gelsinler" = "Que vengan". Doğum günü kartındaki "¡Que cumplas muchos más!" cümlesi Türkçede "Nice yıllara" ile karşılanır, ama yapısı "Nice yaşlar göresin" gibi eski bir dilek kalıbına daha yakındır.

Zaman bakımından da iki dil benzer davranır. Türkçedeki "-mesi" eki hem şimdiyi hem geleceği kapsar: "Şimdi gelmesini istiyorum", "Yarın gelmesini istiyorum". İspanyolcanın dilek kipindeki şimdiki zamanı da iki durumda aynı biçimi kullanır: "Quiero que venga ahora", "Quiero que venga mañana". Geleceği göstermek için ayrı bir biçim gerekmez; zaman kelimesi yeter.

Örnekler

Her örnekte fiilin hangi yoldan kurulduğunu bul: takas, "yo" kökü, kök değişimi, yazım ya da altı fiilden biri.

Birinci ve ikinci örnekler düzenli takası gösteriyor: "hables", "coman". Üçüncü örnekteki "tengas" "tengo"dan geliyor. Dördüncü örnekte "volver" "nosotros" kişisinde kökünü korumuş; beşinci örnekte "dormir" "tú" kişisinde "ue" almış. Altıncı örnekte iki yazım değişikliği var: "llegues", "busques". Yedinci ve sekizinci örneklerde altı fiilden üçü: "sea", "haya", "sepan".

Örnek diyalog

San Juan'da, Glorimar'ın evi. Glorimar Porto Rikolu; Nil'le "tú" ile konuşuyor. Porto Rikolular kendilerine sık sık "boricua" der.

Nil, "tengas" biçimini dersin ikinci kuralıyla kendisi çözüyor: "yo" biçiminden "-o"yu at, yeni sonu ekle. "Lleguen" yazım değişikliğine, "puedan" kök değişimine, "haya" ile "esté" altı fiile örnek. Glorimar "ojalá" ve "ojalá que" biçimlerinin ikisini de kullanıyor; Latin Amerika'da "ojalá que" de çok yaygındır. Nil'in "que abuela esté contenta" cümlesi, "falta" ile kurulan bir istek.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Espero que tú estudies mucho." "Quiero que ellos beban agua." "Ojalá nosotros vivamos cerca."
2. "Ojalá haga buen tiempo." "Quiero que vengas a la fiesta." "Espero que conozcan a mi familia."
3. "Quiero que nosotros volvamos pronto." "Espero que tú duermas bien." "Ojalá nosotros durmamos ocho horas."
4. "Ojalá haya sitio en el tren." "Espero que sea un buen viaje." "Quiero que me des tu número."
5. Örnek cevap: "¡Que cumplas muchos más! Espero que pases un día muy feliz con tu familia. Ojalá tengas un año lleno de viajes."

Özet kartı

1. Takas: "-ar" → e (hable), "-er / -ir" → a (coma, viva).
2. "Yo" ile üçüncü tekil aynı: que yo hable, que ella hable.
3. "Yo" kökü bütün kişilere: tengo → tenga, hago → haga, digo → diga, conozco → conozca.
4. Kök değişimi "-ar / -er" fiillerinde "nosotros" ve "vosotros" dışında: piense, pensemos; vuelva, volvamos.
5. "-ir" fiillerinde "nosotros" ve "vosotros"da küçük değişim: pidamos, durmamos, sintamos.
6. Yazım: busque, llegue, empiece, escoja.
7. Altı fiil: sea, esté, vaya, haya, sepa, dé.
8. Şimdiki zaman biçimi geleceği de anlatır: Espero que venga mañana.

Sonraki derse köprü

Biçimler hazır, şimdi onları konuşmada gerçek işlerine koyma zamanı. Glorimar'ın kartındaki üç dilek aslında üç ayrı yapıydı: tek başına "que", "espero que" ve "ojalá". Sıradaki ders istek ve dileği ele alıyor: "quiero que", "prefiero que", "te pido que" gibi birinden bir şey isteme kalıplarını, "ojalá" ile kurulan dilekleri ve doğum günü ile vedalaşmalarda kullanılan kısa "que" dileklerini göreceksin.