İspanyol ve Latin Amerika gelenekleri

Kanca

Alp'in ödevi bir karşılaştırma yazısı: bir Türk bayramı ve bir İspanyol geleneği. Hugo ona 6 Ocak'ı anlatıyor: İspanya'da çocuklar hediyelerini Noel Baba'dan değil, "los Reyes Magos"tan, yani Üç Kral'dan alıyor; bir gece önce sokaklarda krallar için bir geçit töreni düzenleniyor. Alp not alırken okyanusun öbür yakasında, Mexico City'de, Türk öğrenci Ekin de ev arkadaşı Ximena'yla bir sofra hazırlıyor: çiçekler, mumlar, fotoğraflar ve tatlı bir ekmek. Ertesi gün Día de Muertos, yani Ölüler Günü.

Gelenekler bir dilin en renkli kelimelerini taşır ve onları anlatmanın da kendine özgü kalıpları vardır: bir şeyin ne zaman kutlandığını, insanların o gün ne yaptığını, neyin gelenek olduğunu söylemek. Bu derste bayram ve kutlama kelimelerini, gelenekleri anlatmanın kalıplarını, İspanya'dan ve Latin Amerika'dan birkaç tanınmış geleneği ve bunları Türkiye'deki bayramlarla karşılaştırmayı göreceksin.

Anlatım

Bayram ve kutlama kelimeleri

"La fiesta" hem bir bayramı hem bir partiyi anlatabilir: "las fiestas de Navidad" (Noel bayramı), "una fiesta de cumpleaños" (doğum günü partisi). Resmî tatil günü İspanya'da "un día festivo" ya da "un festivo", Arjantin'den Meksika'ya birçok ülkede "un feriado" diye anılır. Kutlamak "celebrar" ya da "festejar"dır. Bir geleneğin parçaları için şu kelimeler sık geçer: "el desfile" (geçit töreni), "los fuegos artificiales" (havai fişek), "disfrazarse" (kostüm giymek), "reunirse en familia" (aile olarak bir araya gelmek), "regalar" (hediye etmek).

Kutlamaların kendi dilekleri vardır: "¡Feliz Navidad!" (Mutlu Noeller), "¡Feliz Año Nuevo!" (Mutlu yıllar), "¡Felices fiestas!" (İyi bayramlar), "¡Feliz cumpleaños!". Tebrik etmek fiili "felicitar"dır: "Te felicito por tu cumpleaños".

Gelenekleri anlatmak

Bir geleneği anlatırken çoğu zaman özneyi değil, yapılan işi öne çıkarırsın. Bunun için A2.17'deki "se" yapısı çok kullanılır: "Se celebra el 6 de enero", "Se come pan de muerto", "Se encienden velas". Fiil, arkasından gelen isme uyar: "se come" (tekil), "se comen doce uvas" (çoğul).

Alışkanlık anlatan "soler" da bu işe çok uygundur: "Se suele cenar en familia" (Genellikle ailece akşam yemeği yenir). "Es tradición" ve arkasından mastar bir geleneği tanımlar: "Es tradición comer doce uvas a medianoche" (Gece yarısı on iki üzüm yemek gelenektir). Bir inancı aktarmak için "se cree que" kullanılır: "Se cree que trae buena suerte" (Şans getirdiğine inanılır).

İspanya'dan birkaç gelenek

İspanya'da yılbaşı gecesine "la Nochevieja" denir ve gece yarısı saat çanlarının ("las campanadas") her vuruşunda bir üzüm yenir; toplam on iki üzüm. 6 Ocak'ta çocuklar hediyelerini Üç Kral'dan alır; bir gece önce birçok şehirde "la cabalgata de Reyes" adlı bir geçit töreni yapılır ve o gün halka biçiminde tatlı bir çörek olan "el roscón de Reyes" yenir. İlkbaharda "la Semana Santa" boyunca pek çok şehirde dinî alaylar ("procesiones") düzenlenir. Valencia'da ise mart ortasında "las Fallas" kutlanır: dev heykeller sokaklara dikilir ve bayramın son gecesi yakılır.

Latin Amerika'dan birkaç gelenek

Meksika'da 1 ve 2 Kasım'da "el Día de Muertos" kutlanır. Aileler evlerinde ölen yakınları için "una ofrenda" (sunak) hazırlar: fotoğraflar, mumlar, turuncu "cempasúchil" çiçekleri, ölenlerin sevdiği yemekler. Bu günlerde "el pan de muerto" adlı tatlı bir ekmek yenir ve şekerden yapılmış kafatasları ("calaveras de azúcar") hediye edilir. Yine Meksika'da Aralık ayında, Noel'den önceki günlerde "las posadas" adlı mahalle kutlamaları düzenlenir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçedeki "bayram" kelimesinin İspanyolcada tek bir karşılığı yoktur. Dinî bir bayramdan söz ederken çoğu zaman "la fiesta" kullanılır, ama Türkçedeki bayramları anlatırken "el Bayram" kelimesini olduğu gibi kullanabilir ya da İspanyolcadaki yaygın adlara başvurabilirsin: "la Fiesta del Fin del Ramadán", "la Fiesta del Sacrificio". "Bayramınız kutlu olsun" dileğinin en yakın karşılığı "¡Felices fiestas!"tir. Türkçedeki "tatil günü" ise İspanya'da "festivo", Latin Amerika'da "feriado" olur.

Bazı gelenekler iki kültürde şaşırtıcı biçimde örtüşür. Türkiye'de bayramda çocuklar büyüklerin elini öper ve karşılığında harçlık ya da şeker alır; İspanya'da çocuklar 6 Ocak sabahı Üç Kral'ın getirdiği hediyeleri açar. Türkiye'de bayram öncesinde aile mezarlarını ziyaret etmek yaygın bir âdettir; Meksika'da Día de Muertos'ta aileler mezarlıkları çiçeklerle süsler. İki kültürde de ölenleri anmak bir aile işidir.

Dilbilgisi açısından Türkçe gelenekleri anlatırken çoğu zaman edilgen ya da geniş zaman kullanır: "Bayramda el öpülür", "Yılbaşında hindi yenir". İspanyolcada bunun karşılığı "se" yapısıdır: "En el Bayram se besa la mano", "En Nochevieja se comen uvas". Türkçedeki "-lür/-nir" eki ile İspanyolcadaki "se" burada aynı işi görür.

Örnekler

Her örnekte cümlenin bir kutlamayı mı, bir geleneği mi, yoksa bir dileği mi anlattığını bul.

Birinci ve beşinci örnekler "se" yapısıyla birer kutlamayı anlatıyor. İkinci örnek "es tradición" ile bir geleneği tanımlıyor. Üçüncü ve dördüncü örnekler İspanya'dan iki geleneği, altıncı örnek "se suele" ile bir aile âdetini veriyor. Yedinci örnek bir tatil gününü, sekizinci örnek yılbaşında sık duyulan bir dileği gösteriyor.

Örnek diyalog

Mexico City'de, Ximena'nın evinin salonu. Ximena Meksikalı; Ekin'le "tú" ile konuşuyor. Masada mumlar, fotoğraflar ve turuncu çiçekler var.

Ximena Día de Muertos'u dersin kalıplarıyla anlatıyor: "se suele comer", "es tradición recordar", "se cree que". Ekin'in "¿qué se pone?" ve Ximena'nın "¿qué más se hace?" soruları "se" yapısıyla bir geleneği soruyor. Ekin Türk bayramını anlatırken iki kültürün ortak noktasını buluyor: mezar ziyareti ve aile buluşması. "Bayram" kelimesi İspanyolca bir cümle içinde özel ad gibi kullanılıyor. Cempasúchil, Meksika'da bu günlerde sunakları ve mezarları süsleyen turuncu kadife çiçeğidir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "En Nochevieja se comen doce uvas." "El 6 de enero se abren los regalos." "En el Día de Muertos se encienden velas."
2. Örnek cevap: "En mi familia es tradición desayunar juntos el primer día del Bayram." ya da "Se suele visitar a los abuelos."
3. "¡Feliz cumpleaños!" "¡Feliz Año Nuevo!" "¡Feliz Navidad!" "¡Felices fiestas!"
4. Örnek cevap: "El Bayram de Ramadán se celebra al final del mes de ayuno. La gente se pone ropa nueva y visita a la familia. Los niños besan la mano a los mayores y se comen muchos dulces, como el baklava."

Özet kartı

1. Kutlama kelimeleri: fiesta, celebrar / festejar, festivo / feriado, desfile, fuegos artificiales, disfrazarse, reunirse en familia, regalar.
2. Dilekler: ¡Feliz Navidad! ¡Feliz Año Nuevo! ¡Felices fiestas! ¡Feliz cumpleaños!; felicitar.
3. Gelenek anlatmak: se celebra…, se come / se comen…, se suele + mastar, es tradición + mastar, se cree que…
4. İspanya: Nochevieja ve doce uvas, Reyes Magos (6 Ocak, cabalgata, roscón), Semana Santa ve procesiones, las Fallas (Valencia).
5. Meksika: Día de Muertos (1–2 Kasım, ofrenda, cempasúchil, pan de muerto, calaveras de azúcar), las posadas (aralık).
6. Türkiye: el Bayram; el öpmek = besar la mano; bayramınız kutlu olsun ≈ ¡felices fiestas!
7. Tradición (gelenek) ve costumbre (âdet, alışkanlık).

Sonraki derse köprü

Alp'in karşılaştırma yazısı sınıfta çok beğeniliyor ve öğretmeni ona bir sürprizle yaklaşıyor: yıl sonunda B1 seviye sınavına girmesini öneriyor. B1 boyunca öğrendiği her şey bu sınavda bir arada karşısına çıkacak: gelecek ve koşul, dilek kipi, dolaylı anlatım, görüş bildirme. Sıradaki ders B1'in tekrarı ve seviye sınavı: bu seviyede kazandığın araçları bir araya getirecek ve hangi konularda sağlam, hangilerinde tekrar gerektiğini kendin ölçeceksin.