Eğitim ve okul sistemi

Kanca

Yasemin ilk iş gününde turist aileler için bir sunum hazırlıyor ve daha ilk slaytta takılıyor: Türkçedeki "lise" kelimesinin tek bir İspanyolca karşılığı yok. İspanya'da başka, Meksika'da başka bir ad kullanılıyor. Aynı hafta Madrid'de Nesrin de benzer bir kafa karışıklığı yaşıyor. Ailesiyle İspanya'ya yeni taşınmış ve on üç yaşındaki oğlunu hangi okula, hangi sınıfa yazdıracağını bilmiyor. Komşusu Begoña bir ortaokulda öğretmen; Nesrin ona danışmaya karar veriyor.

Eğitim, her ülkenin kendi adlarını ve kurallarını kullandığı bir alandır ve İspanyolca konuşulan ülkeler arasında da bu adlar değişir. Bu derste okul aşamalarının genel adlarını, derslerle, ödevlerle ve sınavlarla ilgili kelimeleri, not vermenin ve sınavı geçmenin nasıl söylendiğini, üniversite hayatının kelimelerini ve Türkçe konuşanın sık düştüğü birkaç tuzağı göreceksin.

Anlatım

Okul aşamaları

İspanyolcada okulun genel adı "la escuela" ya da "el colegio"dur. Okul öncesi dönem "la educación infantil" (İspanya) ya da pek çok Latin Amerika ülkesinde "el preescolar" ve "el jardín de infantes" diye anılır. Ardından "la primaria" (ilkokul) ve "la secundaria" (ortaöğretim) gelir. Okulu bitiren öğrenci "la universidad"a ya da bir meslek eğitimine geçer.

Ortaöğretimin adları ülkeden ülkeye değişir. İspanya'da zorunlu ortaöğretim "la ESO" (Educación Secundaria Obligatoria) adını taşır ve on altı yaşında biter; üniversiteye hazırlayan iki yıllık aşamaya "el bachillerato" denir. Ortaokul ve lise binasına genellikle "el instituto" denir. Meksika'da ise "la secundaria"dan sonra gelen, liseye karşılık gelen aşama "la preparatoria", kısaca "la prepa"dır.

Dersler, ödevler ve sınavlar

Okuldaki bir ders İspanya'da "la asignatura", Latin Amerika'nın çoğunda "la materia" diye anılır: "Mi asignatura favorita es la historia". Sınıf ya da okul yılı "el curso"dur: "Está en segundo curso". Eve verilen ödev İspanya'da çoğunlukla "los deberes", Latin Amerika'da "la tarea" olur. Sınav "el examen"dır; öğretmen İspanya'da "profesor", ilkokulda sık sık "maestro" diye anılır.

Not "la nota" ya da daha resmî "la calificación"dır. İyi ya da kötü bir not almak "sacar una buena / mala nota" diye söylenir: "Saqué un nueve en matemáticas" (Matematikten dokuz aldım). Sınavı geçmek "aprobar"dır. Sınavdan kalmak İspanya'da "suspender", Meksika ve pek çok Latin Amerika ülkesinde "reprobar" diye söylenir. İspanya'da notlar genellikle sıfırdan ona kadar verilir ve beş geçme notudur.

Üniversite hayatı

Üniversitede okunan bölüm "la carrera"dır: "Estudio la carrera de Derecho" (Hukuk okuyorum). Bir fakülte "la facultad", bir dönem "el semestre" ya da "el cuatrimestre"dir. Üniversiteye kaydolmak "matricularse", burs "la beca", mezun olmak "graduarse" ya da "terminar la carrera", diploma ise "el título" diye anılır. A1.41'de gördüğün gibi okunan alan büyük harfle ve meslek adı olmadan söylenir: "Estudio Medicina".

İspanya'da bachillerato'nun sonunda üniversiteye giriş için bir sınav yapılır. Bu sınavın resmî adı yıllar içinde değişmiş olsa da halk arasında hâlâ çoğunlukla "la selectividad" diye anılır.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede bir bölümde eğitim almak için "okumak" fiili kullanılır: "Tıp okuyorum", "Hukuk okudum". İspanyolcada bu anlamda "leer" kullanılmaz; "leer" yalnız bir metni okumaktır. Doğru fiil "estudiar"dır: "Estudio Medicina", "Estudié Derecho". Türkçedeki bu çift anlamlı "okumak", İspanyolcada iki ayrı fiile bölünür.

Türkçedeki "kolej" kelimesi İspanyolcadaki "colegio" ile benzer görünür, ama anlamları örtüşmez. Türkçede "kolej" çoğu zaman özel bir ortaöğretim okuludur; İspanyolcada "colegio" en genel anlamıyla bir okuldur, ilkokul da olabilir. Üniversiteyi anlatmak için "colegio" değil "universidad" kullanılır. "Voy al colegio" (Okula gidiyorum) cümlesini bir üniversite öğrencisi söylemez.

Sınav kelimelerinde de iki dil farklı imgeler kullanır. Türkçe sınavı "geçer" ya da sınavdan "kalır"; İspanyolca sınavı "onaylar" gibi bir fiil seçer: "aprobar". Not almayı Türkçe "almak" ile, İspanyolca "sacar" (çıkarmak) ile söyler: "Dokuz aldım" = "Saqué un nueve". Türkçedeki "lise" kelimesinin ise tek bir karşılığı yoktur: İspanya'da "bachillerato" ya da "instituto", Meksika'da "preparatoria" duyarsın.

Örnekler

Her örnekte cümlenin hangi eğitim aşamasına ya da hangi okul olayına ait olduğunu bul.

Birinci ve ikinci örnekler okul aşamalarını, üçüncü ve dördüncü örnekler okul hayatının kelimelerini gösteriyor. Beşinci örnek "sacar" ile bir notu, altıncı örnek Latin Amerika'daki "reprobar" fiiliyle bir başarısızlığı anlatıyor. Yedinci ve sekizinci örnekler üniversite hayatına ait: "carrera" ve "beca".

Örnek diyalog

Madrid'de, bir apartmanın merdiven sahanlığı. Begoña bir ortaokulda öğretmen ve İspanya söyleyişiyle konuşuyor; iki komşu birbirine "tú" diyor.

Begoña'nın cevapları İspanya'nın okul aşamalarını sırayla veriyor: "la ESO", "el bachillerato", "la formación profesional". Nesrin'in "matricular" fiili bir okula kaydettirmeyi, "notas", "deberes" ve "apruebas" kelimeleri okul hayatını anlatıyor. Nesrin "el colegio" derken Türkiye'deki okulu kastediyor ve bu kullanım doğru: "colegio" genel olarak okul demektir. Begoña'nın "cero", "diez", "cinco", "hacer" ve "difícil" kelimelerindeki "c" ve "z" dişler arasında söylenir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Örnek cevap: İspanya: "el bachillerato" ya da "el instituto" — "Mi hermana está en primero de bachillerato." Meksika: "la preparatoria" — "Mi primo va a la prepa."
2. "Mañana tengo un examen de historia." "Mi hermano sacó un nueve en química." "Si apruebo el examen, mis padres me regalan una bici."
3. "Mi hermano estudia Arquitectura." "Todavía no he terminado los deberes." (Latin Amerika'da "la tarea") "Este año me dieron una beca."
4. Örnek cevap: "Mi asignatura favorita era la geografía. El examen más difícil fue el de física. Una vez saqué un cien en literatura."

Özet kartı

1. Aşamalar: educación infantil / preescolar, primaria, secundaria, universidad.
2. İspanya: ESO (zorunlu, 16 yaşa kadar), bachillerato (iki yıl), instituto; Meksika: secundaria, preparatoria (prepa).
3. Okul hayatı: asignatura / materia, curso, deberes / tarea, examen, profesor, maestro.
4. Notlar: la nota, sacar una buena nota, sacar un nueve; İspanya'da 0–10, beş geçer.
5. Sınav: aprobar; suspender (İspanya) / reprobar (Meksika ve pek çok Latin Amerika ülkesi).
6. Üniversite: carrera, facultad, semestre, matricularse, beca, graduarse, título; halk dilinde selectividad.
7. Tuzaklar: okumak (bölüm) = estudiar, not leer; not almak = sacar; colegio = okul, üniversite değil.

Sonraki derse köprü

Akşam Nesrin'in oğlu, yeni okulunun web sitesine girmeye çalışıyor ama şifresini unutuyor ve bir e-posta doğrulaması bekliyor. Annesiyle birlikte ekrandaki İspanyolca talimatları okuyorlar: "Descarga la aplicación", "Introduce tu contraseña", "Haz clic aquí". Sıradaki ders teknoloji ve interneti ele alıyor: bilgisayar ve telefon kelimelerini, internette yapılan işlerin fiillerini, sosyal medyanın dilini ve teknoloji alışkanlıkları hakkında konuşmayı göreceksin.