Duygu ve hisleri anlatmak

Kanca

Yasemin, Colca Kanyonu'ndan döndüğü akşam Rocío'nun kapısını çalıyor. Anlatacak çok şeyi var: bir kondor başlarının üzerinden geçtiğinde neredeyse ağlayacağını, en yüksek noktada başı ağrıyınca endişelendiğini, rehberi anlamadığı için utandığını. Ama her cümlede aynı "estoy" kelimesine yaslandığını fark ediyor: "Estoy contenta", "Estoy nerviosa", "Estoy triste". Duygularının anlık değişimini, bir şeyin onda uyandırdığı hissi ya da bir duygunun şiddetini söyleyemiyor.

A1'den beri duyguları "estar" ile anlatıyorsun, B1.8'de de bir olayın uyandırdığı duyguyu "me alegra que" gibi kalıplarla söylemeyi öğrendin. Bu ders duygu sözlüğünü genişletiyor ve dört yapıyı yan yana koyuyor: "sentirse" ile iç hâli, "ponerse" ile anlık değişimi, dönüşlü duygu fiillerini ve "me da miedo" gibi "gustar" düzeninde kurulan kalıpları. Duygunun şiddetini anlatan birkaç renkli deyimle de dersi kapatacağız.

Anlatım

Duygu sözlüğü

Temel duygu sıfatları "estar" ile kullanılır ve isme göre çekilir: "alegre" (neşeli), "emocionado" (heyecanlı ya da duygulanmış), "preocupado" (endişeli), "asustado" (korkmuş), "enfadado" ya da Latin Amerika'da çoğunlukla "enojado" (kızgın), "harto" (bıkmış), "decepcionado" (hayal kırıklığına uğramış), "aliviado" (rahatlamış), "orgulloso" (gururlu), "avergonzado" (utanmış), "agradecido" (minnettar).

"Emocionado" özel bir kelimedir: hem heyecanlı olmayı hem de duygulanmayı anlatır. "Estoy muy emocionada por el viaje" (Yolculuk için çok heyecanlıyım) ile "Estaba emocionada y casi lloré" (Duygulanmıştım, neredeyse ağlıyordum) cümlelerinde aynı kelime iki ayrı his taşır. "Orgulloso" da arkasından "de" alır: "Estoy orgulloso de ti" (Seninle gurur duyuyorum).

"Sentirse": iç hâl

"Sentirse" (kendini … hissetmek) bir iç hâli, çoğu zaman bedensel ya da duygusal bir hissi anlatır: "Me siento cansada" (Kendimi yorgun hissediyorum), "Me siento un poco perdido en esta ciudad" (Bu şehirde kendimi biraz kaybolmuş hissediyorum). Soru biçimi "¿Cómo te sientes?" (Nasıl hissediyorsun?) "¿Cómo estás?" sorusundan daha derine iner. Dönüşlü zamir unutulmamalıdır: "me siento", "te sientes".

"Ponerse": anlık değişim

Bir olay karşısında duygunun birden değiştiğini anlatmak için "ponerse" ve bir sıfat kullanılır: "Me pongo nervioso cuando hablo en público" (Topluluk önünde konuşunca gerilirim), "Se puso muy contenta con la noticia" (Haberle çok sevindi), "Se puso rojo" (Kızardı). "Estar" bir durumu, "ponerse" o duruma geçişi anlatır: "Estoy nervioso" (gerginim), "Me puse nervioso" (gerildim).

Dönüşlü duygu fiilleri

Pek çok duygu kendi dönüşlü fiiliyle de anlatılır ve bu fiiller de bir değişimi gösterir: "alegrarse" (sevinmek), "preocuparse" (endişelenmek), "enfadarse" ya da "enojarse" (kızmak), "asustarse" (korkmak), "emocionarse" (duygulanmak), "aburrirse" (sıkılmak), "cansarse" (yorulmak). "Me emocioné mucho" (Çok duygulandım), "No te preocupes" (Endişelenme), "Se enojó porque llegamos tarde" (Geç geldik diye kızdı).

"Me da miedo": "gustar" düzeni

Bazı duygular "dar" fiili ve bir isimle, "gustar" gibi kurulur: duyguyu hisseden kişi zamirle gösterilir, duyguya yol açan şey öznedir. "Me da miedo la oscuridad" (Karanlıktan korkarım), "Me dan miedo las alturas" (Yükseklikten korkarım), "Me da vergüenza hablar en público" (Topluluk önünde konuşmaktan utanırım), "Me da pena dejar Arequipa" (Arequipa'dan ayrılmak beni üzüyor), "Me da igual" (Umurumda değil, fark etmez). Aynı duygular "tener" ile de söylenebilir: "Tengo miedo de la oscuridad", "Tengo vergüenza".

Şiddet ve deyimler

Duygunun şiddeti zarflarla ayarlanır: "un poco", "bastante", "muy", "muchísimo". Güçlü duygular için "estar muerto de…" deyimi çok kullanılır: "Estoy muerta de miedo" (Korkudan ölüyorum), "Estaba muerto de vergüenza" (Utançtan yerin dibine girdim), "Me morí de risa" (Gülmekten öldüm).

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe duyguların değişimini çoğu zaman fiilden türeyen eklerle anlatır: "heyecanlanmak", "sinirlenmek", "üzülmek", "kızarmak". İspanyolca aynı anlamı iki yolla verir: ya dönüşlü bir fiille ("emocionarse", "enfadarse") ya da "ponerse" ve bir sıfatla ("ponerse nervioso", "ponerse rojo"). Türkçedeki "-len-" ve "-leş-" gibi ekler, İspanyolcada "se" zamiri ya da "ponerse" ile karşılanır.

"Korkmak" ve "utanmak" Türkçede birer fiildir: "Korkuyorum", "Utanıyorum". İspanyolcada bu duygular çoğu zaman bir isimle ve "tener" ya da "dar" fiiliyle kurulur: "Tengo miedo", "Me da vergüenza". "Yükseklikten korkarım" cümlesi "Me dan miedo las alturas" olur; korkuya yol açan şey özne, korkan kişi zamirdir. Türkçedeki "Umurumda değil" ifadesinin günlük karşılığı "Me da igual"dir.

Bazı deyimler iki dilde şaşırtıcı biçimde örtüşür. Türkçe "Gülmekten öldüm", "Korkudan öldüm" der; İspanyolca "Me morí de risa", "Estoy muerto de miedo". Türkçede "heyecanlı" ile "duygulanmış" iki ayrı kelimedir; İspanyolcada tek bir "emocionado" ikisinin de işini görür ve hangisinin kastedildiğini bağlam söyler.

Örnekler

Her örnekte duygunun bir durum mu, bir değişim mi, yoksa bir şeyin uyandırdığı his mi olduğunu bul.

Birinci örnek "estar" ile bir duygu ve "orgulloso de" kalıbı. İkinci örnek "sentirse" ile iç hâl. Üçüncü örnek "ponerse" ile tekrarlanan bir değişim. Dördüncü örnekte "ponerse a" farklı bir anlamda: bir şeye başlamak ("se puso a llorar", ağlamaya başladı). Beşinci örnek dönüşlü bir duygu fiili, olumsuz emirde. "Dar" ile kurulan kalıp örümcek ve yemek örneklerinde görülüyor; örümcekler çoğul olduğu için fiil "dan". Sekizinci örnek "muerto de" deyimiyle şiddetli bir duygu.

Örnek diyalog

Arequipa'da, Rocío'nun evinin salonu. Yasemin Colca'dan yeni dönmüş; iki arkadaş "tú" ile konuşuyor. Peru'da "kızmak" için "enojarse" daha yaygındır.

Yasemin'in anlatısı dersin dört yapısını birden kullanıyor: "estaba harto" ve "cansadísima" bir durum, "me sentía perdida" bir iç hâl, "me puse nerviosa" bir değişim, "me emocioné" ve "se enojó" dönüşlü duygu fiilleri, "¿te dio miedo?" ve "me daba vergüenza" ise "dar" kalıbı. Son cümledeki "muerta de sueño" duygunun şiddetini bir deyimle veriyor. Rocío'nun "¿Cómo te sientes?" sorusu, arkadaşının yalnızca iyi olup olmadığını değil, içinde neler hissettiğini soruyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Hoy me siento muy cansada." (ya da "estoy muy cansada") "Cuando veo sangre, me pongo blanco." "Mi abuela está muy orgullosa de sus nietos."
2. "Cuando llegué tarde, mi jefe se enojó." "Cuando leí la carta de mi abuela, me emocioné mucho."
3. "Me dan miedo las serpientes." "Me da vergüenza comer solo." "Me da igual el restaurante."
4. Örnek cevap: "Antes del viaje estaba muy emocionada. En el avión me puse nerviosa porque había mucha turbulencia. Cuando aterrizamos, me sentí aliviada."

Özet kartı

1. Duygu sıfatları "estar" ile: alegre, emocionado, preocupado, asustado, enfadado / enojado, harto, decepcionado, aliviado, orgulloso de, avergonzado, agradecido.
2. "Emocionado" hem heyecanlı hem duygulanmış.
3. "Sentirse": iç hâl (me siento cansada; ¿cómo te sientes?).
4. "Ponerse" + sıfat: anlık değişim (me puse nervioso, se puso rojo).
5. Dönüşlü duygu fiilleri: alegrarse, preocuparse, enfadarse / enojarse, asustarse, emocionarse, aburrirse.
6. "Dar" + isim, "gustar" düzeninde: me da miedo, me dan miedo las…, me da vergüenza, me da pena, me da igual; "tener" ile de: tengo miedo.
7. Şiddet: un poco, bastante, muy, muchísimo; estar muerto de miedo / vergüenza / sueño; morirse de risa.

Sonraki derse köprü

Colca yolculuğundan birkaç hafta sonra Yasemin, Arequipa'da bir turizm şirketinde iş görüşmesine çağrılıyor. Görüşmede kendini tanıtması, deneyimini anlatması, güçlü yanlarını söylemesi ve kendi sorularını sorması gerekecek. Sıradaki ders iş hayatını ve iş görüşmesini ele alıyor: meslek ve iş yeri kelimelerini, bir özgeçmişi anlatmayı, görüşmede sık sorulan soruları ve resmî bir görüşmenin nezaket kalıplarını göreceksin.