Condicional: "-rdı" (yapardım)

Kanca

Panama City'deki bir mühendislik ofisinde, cuma öğleden sonrası. Emel'in masa komşusu Rogelio elinde bir piyango bileti sallayarak geliyor: "Emel, ¿qué harías tú con un millón de dólares?" Emel gülüyor ve Türkçe düşünüyor: "Önce işi bırakırdım, sonra bütün Güney Amerika'yı gezerdim." Bu "-rdı" ekini İspanyolcada nasıl kuracağını biliyor mu? Aklına ilk gelen, A2'de öğrendiği imperfecto biçimleri: "dejaba", "viajaba". Ama bunlar "bırakıyordum, gezerdim" gibi geçmişte tekrarlanan bir alışkanlığı anlatır; Rogelio ise geçmişi değil hayali soruyor.

Türkçedeki "-rdı" ekinin iki yüzü vardır: "Küçükken dedemle balığa giderdim" geçmişteki bir alışkanlığı, "Param olsa dünyayı gezerdim" ise gerçekleşmemiş bir hayali anlatır. İspanyolca bu iki anlamı iki ayrı biçime ayırır. Birincisi için imperfecto'yu zaten biliyorsun. Bu ders ikincisini, yani koşul kipini ele alıyor: nasıl kurulduğunu, kökünü değiştiren fiilleri ve nezaketten tavsiyeye, hayalden geçmişteki bir geleceğe kadar kullanımlarını.

Anlatım

Kuruluş: mastar ve "-ía"

Koşul kipinde de B1.1'deki gelecek zamanda olduğu gibi kök yerine mastarın tamamı kullanılır. Arkasına gelen altı ek fiilin grubuna bakmaz ve imperfecto'daki "-er" ve "-ir" sonlarını andırır: "-ía, -ías, -ía, -íamos, -íais, -ían".

Vurgu her kişide "í" üzerindedir ve bu harf her zaman işaretlenir. İmperfecto ile karışmaması için mastarın tamamının göründüğüne dikkat et: "comía" (yiyordum) ile "comería" (yerdim) arasındaki fark, araya giren "-er-" hecesidir.

Gelecek zamanla aynı kökler

Gelecek zamanın on bir düzensiz kökü burada da aynen kullanılır; yalnız son değişir. "D" girenler: "tendría", "pondría", "saldría", "vendría", "valdría". Sesli harfi düşenler: "podría", "sabría", "habría", "querría". Kısalanlar: "haría", "diría". "Hay" ifadesinin koşul biçimi "habría"dır: "Con más turistas, habría más trabajo".

Beş kullanım

Birincisi nezakettir. İstek ve soru, koşul kipiyle yumuşar: "¿Podría ayudarme?" (Bana yardım edebilir miydiniz?), "¿Te importaría cerrar la ventana?" (Pencereyi kapatır mısın, rahatsız olmazsan?). A2.8'de kalıp olarak öğrendiğin "me gustaría" da aslında "gustar" fiilinin koşul biçimidir. Bir işi zorunluluk olarak değil yumuşak bir ihtiyaç olarak söylemek için "tendría que" kullanılır: "Tendría que salir antes".

İkincisi tavsiyedir: "Deberías descansar" (Dinlenmelisin), "Yo que tú, iría al médico" (Senin yerinde olsam doktora giderdim). "Yo que tú" ve "yo en tu lugar" kalıpları, konuşanı karşısındakinin yerine koyar.

Üçüncüsü hayal ve varsayımdır: "Me encantaría vivir en una isla", "Con un millón de dólares, viajaría por todo el mundo". Tam bir "Param olsa…" cümlesi İspanyolcada "Si tuviera dinero, viajaría" diye kurulur; "tuviera" ileride öğreneceğin bir kipte, şimdilik bu cümleyi bir bütün olarak tanı. Koşulu "con", "sin" ya da "yo que tú" ile verirsen bu kipe hiç gerek kalmaz.

Dördüncüsü geçmişten bakılan gelecektir. Dolaylı anlatımda, geçmişte söylenmiş bir geleceği aktarırken gelecek zaman koşul kipine döner: "Marta dice: «Vendré temprano»" cümlesi aktarılınca "Marta dijo que vendría temprano" olur. Beşincisi geçmiş hakkında tahmindir; B1.1'deki "serán las siete" yapısının geçmişteki karşılığıdır: "Serían las diez cuando llegó" (Geldiğinde saat on falan olmalıydı).

Türkçe ile karşılaştırma

Bu dersin en önemli uyarısı başlıktaki ektedir. Türkçedeki "-rdı" hem geçmişteki alışkanlığı hem de gerçekleşmemiş hayali anlatır. "Yazları köyde kalırdık" ile "Zengin olsak köyde kalırdık" cümlelerinde aynı ek iki ayrı anlam taşır. İspanyolcada ilki imperfecto ("En verano nos quedábamos en el pueblo"), ikincisi koşul kipidir ("Con dinero, nos quedaríamos en el pueblo"). Türkçe konuşanın her "-rdı" ekinde sorması gereken soru şudur: bu olay geçmişte gerçekten tekrarlandı mı, yoksa yalnızca hayal mi ediliyor?

Tavsiye Türkçede çoğu zaman "-meli" ekiyle verilir: "Dinlenmelisin". İspanyolca bunun yumuşak karşılığını "deber" fiilinin koşul biçimiyle kurar: "Deberías descansar". Şimdiki zamandaki "Debes descansar" daha kesin, neredeyse bir emir gibi duyulur. Türkçedeki "Ben olsam…" ya da "Senin yerinde olsam…" girişinin karşılığı "Yo que tú…" ve "Yo en tu lugar…"dır.

Geçmişten bakılan gelecekte ise Türkçe geleceği değiştirmez: "Marta erken geleceğini söyledi". İspanyolca aktarma sırasında zamanı bir basamak geriye kaydırır: "vendré" → "vendría". Türkçedeki "-ecek" eki aktarılınca yerinde kalır; İspanyolcadaki gelecek zaman ise koşul kipine dönüşür.

Örnekler

Her örnekte koşul kipinin beş kullanımından hangisinin seçildiğini bul.

Nezaket ilk iki örnekte, tavsiye onların hemen arkasındaki iki örnekte görülüyor. Beşinci örnek bir varsayımı "con" ile kuruyor. Altıncı örnek geçmişte söylenmiş bir geleceği aktarıyor, yedinci örnek geçmişteki bir durum hakkında tahmin yürütüyor. Sekizinci örnek karşılaştırma için konuldu: Türkçedeki "giderdim" burada bir alışkanlıktır ve bu yüzden koşul kipi değil imperfecto kullanılmış.

Örnek diyalog

Panama City'de bir mühendislik ofisi. Rogelio Panamalı; iş arkadaşı Emel'le "tú" ile konuşuyor. Panama'da para birimi olarak ABD doları kullanılır.

Rogelio'nun sorusu ve iki arkadaşın cevapları hayal kullanımını gösteriyor: "harías", "dejaría", "viajaría", "me compraría", "vendría". Emel'in "¿podrías ayudarme?" ve "tendría que enviarlo" cümleleri nezaket; Rogelio'nun "yo que tú, hablaría" cümlesi tavsiye. "Me dijo que hoy vendría" geçmişte söylenmiş bir geleceği aktarıyor, "serían las ocho" ise geçmişe dair bir tahmin. Boquete, Panama'nın batısındaki yüksek bir kasabadır ve serin havasıyla tanınır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Yo compraría una casa." "Nosotros viviríamos en la playa." "¿Tú tendrías tiempo?" "Ellos harían un viaje."
2. "¿Podrías abrir la puerta?" "Me gustaría un café." ya da "Querría un café." "Tendría que irme."
3. Örnek cevap: "Yo que tú, descansaría un poco." "Yo que tú, estudiaría un poco cada día."
4. "De pequeños, íbamos al mar todos los veranos." (alışkanlık, imperfecto) "Con una casa más grande, tendríamos un perro." (hayal, koşul kipi)
5. "Luis dijo que llegaría a las cinco."

Özet kartı

1. Kuruluş: mastar + -ía, -ías, -ía, -íamos, -íais, -ían; ekler fiil grubuna göre değişmez, "í" her zaman işaretli.
2. Kökler gelecek zamanla aynı: tendría, pondría, saldría, vendría, valdría, podría, sabría, habría, querría, haría, diría.
3. Nezaket: ¿Podría…? ¿Te importaría…? Me gustaría… Tendría que…
4. Tavsiye: Deberías… Yo que tú… Yo en tu lugar…
5. Hayal: Me encantaría… Con / sin + isim, koşul kipi. (Si tuviera… ileride.)
6. Geçmişten bakılan gelecek: dijo que vendría. Geçmişe tahmin: serían las diez.
7. Türkçedeki "-rdı": alışkanlıksa imperfecto (jugaba), hayalse koşul kipi (jugaría).

Sonraki derse köprü

Emel, Marta'nın masasına gittiğinde rapor çoktan hazırdır: Marta verileri sabah erkenden bitirmiştir. Bir geçmiş olaydan bile önce tamamlanmış bir işi anlatmak için Türkçe "-mıştı" ekini kullanır. Sıradaki ders pluscuamperfecto'yu ele alıyor: "había terminado" gibi biçimlerin nasıl kurulduğunu, geçmişteki iki olaydan hangisinin önce olduğunu nasıl gösterdiğini ve Türkçedeki "yapmıştım" ile nerede örtüşüp nerede ayrıldığını göreceksin.