Tavsiye vermek

Kanca

Ertesi sabah ofisin mutfağında Ramón gözlerini ovuşturuyor: iki haftadır doğru dürüst uyuyamıyor ve bunu Tolga'ya itiraf ediyor. Tolga'nın aklına hemen birkaç öneri geliyor: telefonu yatak odasından çıkarmak, akşamları kahveyi bırakmak, gerekirse bir doktora görünmek. Ama her öneriyi aynı "deberías" ile söylerse konuşma bir öğüt listesine dönecek. Aynı hafta Peru'nun Arequipa kentinde, Türk öğrenci Yasemin de tersi bir durumda: Colca Kanyonu'na gidecek ve Arequipalı arkadaşı Rocío'dan bol bol tavsiye almak üzere.

B1.2'de "deberías" ve "yo que tú" ile ilk tavsiyelerini vermiştin. İspanyolcada bir öneriyi sunmanın çok daha fazla yolu vardır: nazik bir öneriyle, bir soru biçimiyle, kesin bir uyarıyla. Bu derste dilek kipiyle kurulan tavsiye kalıplarını, önerinin gücünü ayarlamayı, bir yeri ya da şeyi tavsiye etmeyi ve bir tavsiyeye nasıl cevap verileceğini göreceksin.

Anlatım

Dilek kipiyle tavsiye

Tavsiye bildiren fiiller B1.7'deki etki fiilleri gibi davranır: arkalarından "que" ve farklı bir özne gelince fiil dilek kipine geçer. "Te recomiendo que salgas temprano" (Erken çıkmanı tavsiye ederim), "Te aconsejo que lleves un abrigo" (Bir palto almanı öneririm), "Te sugiero que hables con tu jefe" (Patronunla konuşmanı öneririm).

"Lo mejor es que…" (En iyisi…) da aynı yolu izler: "Lo mejor es que vayas al médico." Öznesi olmayan genel bir öneri için mastar kullanılır: "Lo mejor es descansar", "Te recomiendo ir en taxi". Bir yeri ya da şeyi tavsiye ederken fiilin arkasından doğrudan isim gelir: "Te recomiendo el monasterio de Santa Catalina", "¿Qué me recomiendas?".

Soru biçiminde öneri

Bir öneriyi soru biçiminde sunmak onu daha hafif ve arkadaşça yapar. "¿Por qué no…?" (Neden … mıyorsun?) kalıbı şimdiki zamanla kurulur: "¿Por qué no pruebas el mate de coca?" (Neden koka çayını denemiyorsun?). "¿Y si…?" (Peki ya…?) da benzer biçimde kullanılır: "¿Y si vas en autobús?". "¿Has intentado…?" (…mayı denedin mi?) ise karşındakinin bir şeyi zaten yapıp yapmadığını da sorar.

Gücü ayarlamak

Tavsiyenin gücü, seçilen kalıpla ayarlanır. Yumuşak bir öneri için "Si quieres, puedes…" (İstersen … yapabilirsin), "Quizás podrías…" (Belki … yapabilirsin) kullanılır. Orta düzeyde "deberías", "te recomiendo que" ve "lo mejor es" gelir. Güçlü bir öneri ya da uyarı için "Tienes que…" (…malısın, zorundasın) ya da "Es imprescindible que…" (…mak şart) kullanılır.

"No dejes de…" (…mayı sakın kaçırma, mutlaka …) ise bir tavsiyeyi coşkuyla verir: "No dejes de ver los cóndores" (Kondorları mutlaka gör). Olumlu emir de doğrudan bir tavsiye olabilir: "Descansa más", "Bebe mucha agua"; B1.10'daki olumsuz emir ise bir uyarıyı taşır: "No mires el móvil antes de dormir".

Tavsiyeye cevap vermek

Bir tavsiyeyi aldığında birkaç kısa cevap işe yarar: "Gracias por el consejo" (Tavsiye için teşekkürler), "Buena idea", "Lo intentaré" (Deneyeceğim). Tavsiyeyi kabul etmiyorsan kibarca açıklayabilirsin: "Ya lo he probado, pero no funciona" (Denedim ama işe yaramıyor), "No sé si voy a poder" (Yapabilir miyim bilmiyorum). "Consejo" sayılabilir bir isimdir: "un consejo", "dos consejos".

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçenin tavsiyedeki en güçlü araçlarından biri şart ekiyle kurulan kalıptır: "Doktora gitsen iyi olur", "Erken çıksan iyi olur". İspanyolca bunun karşılığında "lo mejor es que" ile dilek kipini kullanır: "Lo mejor es que vayas al médico". Türkçedeki "-se" ile İspanyolcadaki dilek kipi burada aynı işi görür: gerçekleşmemiş, önerilen bir eylemi anlatırlar.

Soru biçimindeki öneri iki dilde birebir örtüşür: "Neden koka çayını denemiyorsun?" = "¿Por qué no pruebas el mate de coca?". İki dilde de olumsuz bir soru, aslında olumlu bir öneri taşır. Türkçedeki "Mutlaka gör" ya da "Sakın kaçırma" ifadelerinin karşılığı "No dejes de ver…" kalıbıdır; burada da olumsuz bir yapı olumlu bir öneriyi güçlendirir.

Türkçede "tavsiye ederim" arkasına doğrudan isim alabilir: "Bu restoranı tavsiye ederim". İspanyolca da aynısını yapar: "Te recomiendo este restaurante". Ama bir eylem tavsiye edilirken Türkçe "-meni tavsiye ederim" der, İspanyolca "que" ve dilek kipini seçer: "Erken çıkmanı tavsiye ederim" = "Te recomiendo que salgas temprano".

Örnekler

Her örnekte tavsiyenin gücünü ve kurulduğu kalıbı bul.

Birinci, ikinci ve üçüncü örnekler dilek kipiyle kurulmuş orta düzey tavsiyeler; ikincisi "usted" ile. Dördüncü örnek soru biçiminde arkadaşça bir öneri. Beşinci örnek yumuşak, altıncı örnek güçlü bir tavsiye. Yedinci örnek "no dejes de" ile coşkulu bir öneri. Sekizinci örnek bir tavsiyeye verilen cevap.

Örnek diyalog

Arequipa'da, beyaz taştan yapılmış evlerin bulunduğu bir sokakta bir kafe. Rocío Perulu ve Yasemin'le "tú" ile konuşuyor.

Rocío'nun tavsiyeleri dersin bütün basamaklarını gösteriyor: "te recomiendo que salgas" ve "te aconsejo que lleves" dilek kipiyle orta düzey öneriler, "lo mejor es tomar" mastarla genel bir öneri, "no dejes de ponerte" coşkulu bir hatırlatma, "¿por qué no pruebas?" soru biçiminde arkadaşça bir öneri, "tienes que beber" güçlü bir uyarı ve daha önce tanıdığın "yo que tú, no comería". Yasemin de "buena idea" ve "gracias por los consejos" ile cevap veriyor. Colca Kanyonu Arequipa'nın kuzeyindedir ve And kondorlarının görülebildiği bir yer olarak bilinir; koka yaprağından yapılan çay, And bölgesinde yükseklik rahatsızlığına karşı yaygın olarak içilir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Örnek cevap: "Te recomiendo que estudies un poco cada día." "Te aconsejo que descanses este fin de semana." "Lo mejor es que actualices tu currículum."
2. Örnek cevap: "¿Por qué no sales a dar un paseo?" "¿Y si pruebas a pintar?" ya da "¿Por qué no te apuntas a un curso de baile?"
3. Örnek cevap: "Te recomiendo el mercado central." "No dejes de ver el atardecer desde el puerto." "Tienes que llevar calzado cómodo."
4. "Te aconsejo que comas más fruta." (ya da "Te aconsejo comer más fruta") "Tienes que dormir más."

Özet kartı

1. Dilek kipiyle: te recomiendo que…, te aconsejo que…, te sugiero que…, lo mejor es que… (+ dilek kipi).
2. Genel öneri mastarla: lo mejor es descansar; te recomiendo ir en taxi.
3. Bir şeyi tavsiye etmek: te recomiendo este restaurante; ¿qué me recomiendas?
4. Soru biçimi: ¿Por qué no pruebas…? ¿Y si vas…? ¿Has intentado…?
5. Güç: si quieres, puedes… / quizás podrías… → deberías, te recomiendo que → tienes que, es imprescindible que.
6. Coşkulu tavsiye: no dejes de ver…; emir de tavsiye olabilir.
7. Cevap: gracias por el consejo; buena idea; lo intentaré; ya lo he probado, pero…
8. "Hay que" genel kural, "tener que" kişiye özel; "aconsejar" arkasına "de" almaz.

Sonraki derse köprü

Yasemin Colca'dan döndüğünde Rocío'ya yolculuğu anlatırken kelimeler duygularına yetişmiyor: kondorları görünce heyecanlandığını, yükseklikte korktuğunu, gün doğarken duygulandığını söylemek istiyor. Sıradaki ders duygu ve hisleri anlatmayı ele alıyor: "estar" ile duygu sıfatlarını, "sentirse", "ponerse", "darle a alguien" gibi fiillerle duyguların nasıl kurulduğunu ve bir duygunun şiddetini nasıl ifade edeceğini göreceksin.