Çift nesne zamirleri: se lo doy

Kanca

Telefon konuşmasının sonunda Maite, oğlu Nacho'ya tortillayı Melis'e kendisinin öğreteceğini söylemişti: "Se la enseño yo." Üç kısa kelime: "se", "la" ve fiil. "La" tortillayı gösteriyordu; peki "se" kimi? Melis'i mi, Maite'nin kendisini mi? Aynı hafta Santo Domingo'daki bir ofiste Tolga da bu küçük kelime zincirleriyle boğuşuyor. İş arkadaşı Yarelis ile müdürleri için bir doğum günü hediyesi hazırlıyorlar ve hediye, kart, çiçekler elden ele geçerken cümleler "me la", "te lo", "se las" gibi dizilerle doluyor.

A2.6'da nesne zamirlerini tek tek öğrendin: "lo", "la" bir şeyi, "le" bir kişiyi gösteriyordu. Günlük konuşmada ikisi sık sık aynı cümlede buluşur: "Kitabı ona veriyorum" yerine "Onu ona veriyorum". Bu derste iki zamirin sırasını, "le"nin neden "se"ye dönüştüğünü, iki zamirin mastar, gerundio ve emirle nasıl birleştiğini ve bunun yazıda nasıl bir vurgu işareti gerektirdiğini göreceksin.

Anlatım

Sıra: önce kime, sonra neyi

İki nesne zamiri yan yana geldiğinde sıra hiç değişmez: önce dolaylı nesne (kime), sonra doğrudan nesne (neyi). "¿Me das la sal? — Sí, te la doy" (Tuzu bana verir misin? — Evet, onu sana veriyorum). Burada "te" kime verildiğini, "la" neyin verildiğini gösterir. Aynı düzen bütün kişilerde geçerlidir: "me lo", "te la", "nos los", "os las".

Dönüşlü zamirler de aynı yere, yani öne yerleşir: "Me lo pongo" (Onu giyiyorum), "¿Te la comes?" (Onu yiyor musun?). Kısacası, bir kişiyi gösteren zamir her zaman bir şeyi gösteren zamirden önce gelir.

"Le" neden "se" olur?

Üçüncü kişinin dolaylı nesne zamiri "le" ya da "les", "lo", "la", "los", "las" ile yan yana geldiğinde "se" biçimine döner. "Le doy el libro a Ana" cümlesinde iki nesne de zamire dönünce "le lo" değil "se lo" denir: "Se lo doy". Aynı değişim çoğulda da olur: "Les mando las fotos a mis padres" → "Se las mando".

Bu değişim bir belirsizlik yaratır: "se" hem "ona" hem "onlara" hem de "size (usted)" anlamına gelebilir. Karışıklık olursa sona "a él", "a ella", "a usted", "a ellos" eklenir: "Se lo doy a ella", "Se lo explico a usted".

Zamirlerin yeri

Çekimli bir fiille iki zamir fiilin önünde durur: "Se lo doy", "No me lo digas". Mastar ya da gerundio varsa iki seçenek vardır: zamirler ya çekimli fiilin önüne gelir ya da mastarın veya gerundio'nun sonuna bitişir. "Se lo voy a dar" = "Voy a dárselo"; "Te lo estoy explicando" = "Estoy explicándotelo". İki zamir her zaman birlikte hareket eder; biri önde, öteki arkada kalamaz.

Olumlu emirde zamirler fiilin sonuna bitişir: "Dámelo" (Onu bana ver), "Dígaselo" (Onu ona söyleyin). B1.10'da gördüğün gibi olumsuz emirde ise öne geçer: "No me lo des", "No se lo diga".

Vurgu işareti

Zamirler kelimenin sonuna bitişince kelime uzar ve fiilin vurgusu yerinde kalsın diye çoğu zaman bir işaret eklenir. "Dar" → "dárselo", "da" → "dámelo", "explicando" → "explicándotelo", "diga" → "dígaselo". Kural basittir: fiilin kendi vurgulu hecesi, zamirler eklendikten sonra da vurgulu kalır ve yazıda işaretlenir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe kime ve neyi sorularının cevabını hâl ekleriyle gösterir: "onu" (belirtme) ve "ona" (yönelme). Bu ekler sayesinde sıra serbesttir: "Onu ona verdim" de "Ona onu verdim" de doğrudur. İspanyolcada hâl eki yoktur; işi sıra görür ve sıra sabittir: önce kime, sonra neyi. Türkçe konuşan için akılda tutulacak kalıp "ona onu"dur: "se lo", "me la", "te los".

Türkçe iki nesneyi de bağlamdan anlaşılıyorsa rahatça düşürür: "Tuzu verir misin? — Veriyorum." İspanyolcada bu cevap eksik duyulur; iki zamir de söylenir: "¿Me das la sal? — Sí, te la doy." A2.6'da gördüğün "nesneyi düşürmeme" alışkanlığı burada iki kat önem kazanır.

"Le" → "se" değişiminin Türkçede bir karşılığı yoktur. Türkçe "ona onu" derken iki zamiri olduğu gibi kullanır; İspanyolca ise "le" ile "lo"nun yan yana gelmesini hiç kabul etmez. Bu yüzden Türkçedeki "ona onu" düşüncesi İspanyolcada her zaman "se lo" olarak çıkar, asla "le lo" olarak değil.

Örnekler

Her örnekte hangi zamirin "kime", hangisinin "neyi" gösterdiğini bul.

Birinci örnekte "te" kime, "lo" neyi gösteriyor. İkinci ve üçüncü örneklerde "le" ve "les", "la" ve "las" ile yan yana geldiği için "se" olmuş. Dördüncü örnekte zamirler mastara bitişmiş ve "dártela" vurgu işareti almış. Beşinci örnekte zamirler çekimli fiilin önünde. Altıncı ve yedinci örnekler olumlu ve olumsuz emir. Sekizinci örnekte dönüşlü "me" önde, "lo" arkada.

Örnek diyalog

Santo Domingo'da bir reklam ajansının ofisi. Yarelis Dominikli; iş arkadaşı Tolga'yla "tú" ile konuşuyor. Müdürleri Carolina'nın doğum günü için bir sürpriz hazırlıyorlar.

Konuşmada zamir dizileri sürekli el değiştiriyor. "Se lo damos" ve "se las llevo" cümlelerinde "le" Carolina için "se" olmuş. "Me la pasas", "te la dejo" ve "me lo dio" dizilerinde kime zamiri her zaman önde. "Voy a pedírselo" ve "para dárselas" dizilerinde zamirler mastara bitişmiş ve vurgu işareti gelmiş. "Dámelo" olumlu emirde bitişik, "no se la enseñes" olumsuz emirde fiilin önünde. "¡Dale!" Dominik Cumhuriyeti'nde ve Latin Amerika'nın pek çok yerinde "tamam, hadi" anlamında kullanılır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Se lo doy." "¿Me lo prestas?" "Se los envío."
2. "Te la voy a contar." / "Voy a contártela." "Os la estoy preparando." / "Estoy preparándoosla."
3. "Dámelo." / "No me lo des." "Explícaselo." / "No se lo expliques."
4. "Sí, se la di." "Sí, os las mando." (Latin Amerika'da "Sí, se las mando") "Sí, me la compré."

Özet kartı

1. Sıra: kime + neyi: me lo, te la, nos los, os las.
2. Le / les + lo, la, los, las → se lo, se la, se los, se las.
3. "Se" belirsizse sona: a él, a ella, a usted, a ellos.
4. Çekimli fiilde önde: se lo doy. Mastar ve gerundio ile önde ya da bitişik: se lo voy a dar = voy a dárselo.
5. Olumlu emirde bitişik (dámelo), olumsuz emirde önde (no me lo des).
6. Bitişince vurgu işareti: dárselo, dámelo, explicándotelo, dígaselo.
7. Dönüşlü zamir de önde: me lo pongo.
8. Türkçe ipucu: "ona onu" → se lo; iki zamir de söylenir.

Sonraki derse köprü

Doğum günü kutlamasından sonra Carolina, ekibine yeni bir proje için fikirlerini soruyor: kampanya renkli mi olmalı, sade mi? Tolga'nın bir fikri var, ama bunu "Bence…" diye nasıl başlatacağını, bir görüşe nasıl katılıp nasıl itiraz edeceğini düşünüyor. Sıradaki ders görüş bildirmeyi ele alıyor: "creo que", "pienso que", "en mi opinión", "me parece que" gibi kalıpları, olumsuz görüşte dilek kipine geçişi ve bir fikri yumuşatarak ya da güçlü biçimde söylemenin yollarını göreceksin.