Dolaylı anlatım – giriş: dice que…

Kanca

Pazar akşamı Nacho, Toledo'daki dairesinden annesi Maite'yi arıyor. Annesi her hafta olduğu gibi yeni ev arkadaşını soruyor. Nacho, Melis'in öğleden sonra söylediklerini aktarmaya başlıyor. Melis ona "Me encanta Toledo, pero echo de menos a mi familia" demişti. Nacho bu cümleyi annesine olduğu gibi tekrar etse "Me encanta Toledo" demiş olur, sanki kendisinden söz ediyormuş gibi. Oysa sözün sahibi başkası.

Başkasının sözünü aktarmak her dilde gündelik bir iştir: bir arkadaşın ne dediğini, bir öğretmenin ne sorduğunu, bir annenin ne istediğini anlatmak. İspanyolcada bu aktarım "dice que" ile başlar ve cümlenin içinde bazı kelimelerin değişmesini gerektirir. Bu derste bir sözü şimdiki zamanda aktarmayı, kişi ve zamir değişimlerini, soruların ve isteklerin nasıl aktarıldığını ve aktarmada kullanılan fiilleri göreceksin.

Anlatım

Doğrudan ve dolaylı

Bir sözü iki yolla aktarabilirsin. Doğrudan anlatımda söz olduğu gibi, tırnak içinde verilir: Melis dice: "Estoy cansada." Dolaylı anlatımda söz aktaranın ağzından, "que" ile bağlanarak verilir: Melis dice que está cansada. Gündelik konuşmada çoğu zaman ikinci yol seçilir.

"Dice que" ile aktarırken, yani aktarma fiili şimdiki zamandayken, sözün zamanı değişmez: "Estoy cansada" → "Dice que está cansada"; "Fui a Estambul" → "Dice que fue a Estambul"; "Iré mañana" → "Dice que irá mañana". Aktarma fiili geçmişte olduğunda ("dijo que") zamanların nasıl kaydığını B1.3'te kısaca görmüştün; kuralların tamamı ileride ayrı bir dersin konusu.

Kişiler ve zamirler değişir

Dolaylı anlatımda sözü söyleyen kişi değil aktaran konuşur; bu yüzden şahıslar, zamirler ve iyelikler aktaranın bakışına göre değişir. Melis'in "Mi padre me regaló una bici" cümlesi Nacho'nun ağzında "Dice que su padre le regaló una bici" olur: "mi" → "su", "me" → "le", ve fiil birinci kişiden üçüncü kişiye geçer.

Aktaran kişi sözün muhatabıysa zamirler ona göre değişir: Melis Nacho'ya "Te llamo mañana" dediyse, Nacho başkasına "Dice que me llama mañana" der. Yer ve gösterme kelimeleri de aktaranın bulunduğu yere göre uyarlanabilir: sözü söyleyenin "aquí" dediği yer, aktaran başka bir yerdeyse "allí" olur.

Soruları aktarmak

Soru aktarılırken "decir" yerine "preguntar" kullanılır. Evet-hayır sorularında "si" (-ıp -mediğini) araya girer: "¿Vienes el domingo?" → "Pregunta si vienes el domingo" (Pazar günü gelip gelmeyeceğini soruyor). Soru kelimeli sorularda soru kelimesi korunur ve vurgu işaretini de korur: "¿Dónde vives?" → "Pregunta dónde vives", "¿A qué hora coméis?" → "Pregunta a qué hora coméis".

İstekleri aktarmak

Bir istek ya da emir aktarılırken B1.7'de gördüğün yapı kullanılır: "decir que" ve dilek kipi. "¡Ven pronto!" → "Dice que vengas pronto", "No traigas nada" → "Dice que no traigas nada". Aynı fiil bir bilgi aktarırken bildirme kipini, bir isteği aktarırken dilek kipini alır.

Aktarma fiilleri

"Decir" tek aktarma fiili değildir. "Contar" (anlatmak) bir hikâye ya da haberi, "explicar" (açıklamak) bir nedeni, "comentar" (söz arasında söylemek) küçük bir bilgiyi, "preguntar" bir soruyu, "responder" ya da "contestar" (cevap vermek) bir cevabı, "añadir" (eklemek) ek bir bilgiyi aktarır: "Me cuenta que ha encontrado trabajo", "Explica que llegó tarde por el tráfico".

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe başkasının sözünü çoğu zaman doğrudan anlatımla ve "diyor" ile aktarır: "Yoruldum diyor", "Toledo'yu çok seviyorum diyor". Bu yapıda söz olduğu gibi kalır ve kişi değişmez. İspanyolcada bu alışkanlık bir tuzak yaratır: "Estoy cansada, dice" doğrudan anlatım olarak doğrudur, ama "que" eklenince fiil aktaranın bakışına göre değişmelidir: "Dice que está cansada".

Türkçenin dolaylı anlatımı ise fiili bir sıfat-fiile çevirir: "Yorgun olduğunu söylüyor", "Toledo'yu çok sevdiğini söylüyor". İspanyolca ise fiili kişisine göre çekilmiş olarak bırakır ve önüne yalnızca "que" koyar: "Dice que está cansada", "Dice que le encanta Toledo". Türkçe cümlenin sonundaki "söylüyor" fiili İspanyolcada başa gelir.

Soru aktarmada Türkçe "-ıp -mediğini" ya da soru kelimesi ile sıfat-fiili birleştirir: "Gelip gelmeyeceğini soruyor", "Nerede oturduğunu soruyor". İspanyolca evet-hayır sorusu için "si", soru kelimeli soru için soru kelimesinin kendisini kullanır: "Pregunta si vienes", "Pregunta dónde vives". Türkçedeki "-ıp -me-" yapısını gördüğünde İspanyolcada "si" düşün.

Örnekler

Her örnekte sözün asıl hâlini ve aktarılırken nelerin değiştiğini bul.

Birinci ve ikinci örneklerde kişi ve iyelik değişmiş: "estoy" → "está", "mi jefe" → "su jefe". Üçüncü örnekte söz dinleyene yönelik olduğu için "te" korunmuş. Dördüncü örnek evet-hayır sorusu ("si"), beşinci örnek soru kelimeli soru ("cuándo"). Altıncı örnek bir isteği dilek kipiyle aktarıyor. Yedinci ve sekizinci örnekler "contar" ve "explicar" fiilleriyle; sözün zamanı ("ha encontrado", "no vino") değişmemiş, çünkü aktarma fiili şimdiki zamanda.

Örnek diyalog

Nacho, Toledo'dan Madrid'deki annesi Maite'yi arıyor. İkisi de İspanya söyleyişiyle konuşuyor ve birbirlerine "tú" diyorlar.

Nacho, Melis'in sözlerini dersin kurallarıyla aktarıyor: "me encanta" → "le encanta", "mi familia" → "su familia". "Me contó que su abuelo tenía una barca" geçmişteki bir durumu aktarıyor ve bu durumun zamanı değişmiyor. "Le he preguntado si quiere venir" evet-hayır sorusunu "si" ile, "me pregunta a qué hora coméis" soru kelimeli soruyu aktarıyor. Maite'nin "dile que no traiga nada" ve "dile que traiga hambre" cümleleri istekleri dilek kipiyle iletiyor. "Se lo digo" ve "se la enseño" kalıplarındaki iki zamirin birlikte kullanımı bir sonraki dersin konusu.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Ana dice que está muy contenta." "Jorge dice que su coche no funciona." "Mis padres dicen que van a vender la casa."
2. "Luis pregunta si tienes hambre." "Marta pregunta dónde está la estación." "El médico pregunta desde cuándo te duele."
3. "La profesora dice que hagamos los ejercicios." (ya da "que hagáis", dinleyenlere aktarılıyorsa) "Mi madre dice que no llegue tarde." (bana söylendiyse)
4. Örnek cevap: "Mi amiga me dice que está muy ocupada. Me cuenta que ha empezado un curso de cocina. Me pregunta si quiero ir con ella el sábado."

Özet kartı

1. Doğrudan: Dice: "Estoy cansada." Dolaylı: Dice que está cansada.
2. "Dice que" ile sözün zamanı değişmez; "dijo que" ile kayar (kuralları ileride).
3. Kişi, zamir ve iyelik aktaranın bakışına geçer: mi → su, me → le, estoy → está.
4. Evet-hayır sorusu: pregunta si…; soru kelimeli: pregunta dónde / qué / cuándo… (işaret korunur).
5. İstek: dice que + dilek kipi (dice que vengas).
6. Aktarma fiilleri: decir, contar, explicar, comentar, preguntar, responder / contestar, añadir.
7. Türkçe ipucu: "…diyor" doğrudan anlatımdır; "-dığını söylüyor" İspanyolcada "dice que" + çekimli fiil; "-ıp -mediğini" → si.

Sonraki derse köprü

Konuşmanın sonunda Nacho annesine "Se lo digo" diyor: "Ona onu söylerim." Maite de tortilla için "Se la enseño yo" diyor. İki kısa kelime, "se" ve "lo" ya da "la", art arda geliyor. Sıradaki ders çift nesne zamirlerini ele alıyor: "me lo", "te la", "se lo" gibi dizilerin sırasını, "le" zamirinin neden "se"ye dönüştüğünü ve bu zamirlerin mastara, gerundio'ya ve emre nasıl bitiştiğini göreceksin.