İlgi zamirleri: que, quien, donde

Kanca

Sarp, Juliana'ya son mesajını yazmaya çalışıyor: "La escuela… aprendo salsa… es muy bonita." Aklındaki Türkçe cümle basit: "Salsa öğrendiğim okul çok güzel." Ama Türkçede "öğrendiğim" kelimesi ismin önüne yerleşiyor; İspanyolcada bu kalıbın nasıl kurulduğunu bilmiyor.

Aynı hafta İspanya'nın Toledo kentinde, Türk öğrenci Melis de benzer bir sorunla karşılaşıyor. Arkadaşı Nacho ona İstanbul fotoğraflarını soruyor ve Melis her fotoğrafı tanıtmak için "doğduğum ev", "şapkalı olan adam", "birlikte gezdiğim arkadaş" gibi tanımlara ihtiyaç duyuyor. Bu derste bir ismi bir cümleyle nitelemeyi sağlayan ilgi zamirlerini, "que" kelimesinin çok yönlülüğünü, insanlar için "quien"i, yerler için "donde"yi, edatlarla kurulan biçimleri ve "lo que" kalıbını göreceksin.

Anlatım

"Que": en sık ilgi zamiri

"Que" hem insanlar hem de nesneler için kullanılır ve niteleyen cümleyi isme bağlar. İsim önde, onu anlatan cümle arkada durur: "El chico que baila es mi primo" (Dans eden çocuk kuzenim), "La canción que escuchamos ayer es colombiana" (Dün dinlediğimiz şarkı Kolombiya şarkısı).

"Que" niteleyen cümlenin öznesi de olabilir, nesnesi de. Birinci örnekte dans eden çocuktur, yani "que" öznedir. İkinci örnekte şarkıyı biz dinlemişiz, yani "que" nesnedir. İspanyolcada bu iki durum arasında biçim farkı yoktur ve "que" hiçbir zaman atılmaz: "La canción que escuchamos", asla "la canción escuchamos".

"Quien": insanlar için

"Quien" (çoğulu "quienes") yalnız insanlar için kullanılır. En doğal yeri bir edatın arkasıdır: "La chica con quien bailé se llama Laura" (Dans ettiğim kızın adı Laura), "Los amigos a quienes invité no vinieron" (Davet ettiğim arkadaşlar gelmedi). Virgülle ayrılan ek bir bilgi verirken de kullanılabilir: "Mi tía, quien vive en Sevilla, viene mañana."

Virgül olmadan, niteleyen cümlenin öznesi olarak "quien" kullanılmaz; orada "que" gerekir: "El profesor que enseña salsa", "el profesor quien enseña" değil.

"Donde": yerler için

Bir yeri bir cümleyle nitelerken "donde" kullanılır: "La escuela donde aprendo salsa es muy bonita" (Salsa öğrendiğim okul çok güzel), "Esta es la casa donde nací" (Bu doğduğum ev). "Donde" yerine "en el que" ya da "en la que" da kullanılabilir: "La casa en la que nací". Soru kelimesi "¿dónde?" vurgu işareti taşır; ilgi zamiri "donde" taşımaz.

Edatla kurulan biçimler: "el que", "la que"

Niteleyen cümledeki fiil bir edat istiyorsa, bu edat ilgi zamirinin önüne geçer; cümlenin sonunda kalamaz. Edattan sonra "el que", "la que", "los que", "las que" biçimleri kullanılır ve artikel nitelenen isme uyar: "El amigo con el que viajé" (Birlikte seyahat ettiğim arkadaş), "La sala en la que bailamos" (Dans ettiğimiz salon), "Las personas a las que llamé" (Aradığım kişiler). İnsanlar için bu biçimlerle "quien" birbirinin yerine kullanılabilir: "con el que" = "con quien".

"Lo que": belirsiz bir şey

Nitelenen şey belli bir isim değil de bir fikir, bir durum ya da "şey" ise "lo que" kullanılır: "No entiendo lo que dices" (Söylediğini anlamıyorum), "Lo que más me gusta de Toledo son sus calles" (Toledo'da en çok hoşuma giden şey sokakları).

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe bir ismi nitelerken niteleyen kısmı ismin önüne koyar ve fiili sıfat-fiile çevirir: "dans eden çocuk", "dün dinlediğimiz şarkı", "salsa öğrendiğim okul". İspanyolca sırayı tersine çevirir: önce isim, sonra "que" ve normal çekimli bir fiil: "el chico que baila", "la canción que escuchamos ayer", "la escuela donde aprendo salsa". Türkçe konuşan için ilk alışkanlık, ismi öne almak ve niteleyen cümleyi ondan sonra kurmaktır.

Türkçe öznesi olan ve olmayan nitelemeleri iki ayrı ekle ayırır: "-an" ("dans eden kız": kız dans ediyor) ve "-dığı" ("dans ettiğim kız": ben dans ediyorum). İspanyolcada bu ayrım "que" için yoktur: "la chica que baila" ve "la chica que conocí" aynı kelimeyle kurulur. Kimin eylemi yaptığını fiilin çekimi gösterir: "baila" üçüncü kişi, "conocí" birinci kişi. Bu bakımdan İspanyolca, Türkçeden daha sade bir sistem kullanır.

Türkçedeki son ekler de İspanyolcada edatın yerine geçer. "Birlikte seyahat ettiğim arkadaş" cümlesindeki "birlikte" ya da "ile", İspanyolcada ilgi zamirinin önüne gelir: "el amigo con el que viajé". "Söylediğin şey" ise "lo que dices" olur; Türkçedeki "şey" kelimesi İspanyolcadaki "lo" ile karşılanır.

Örnekler

Her örnekte nitelenen ismi ve onu niteleyen cümleyi bul.

Birinci örnekte "que" niteleyen cümlenin öznesi, ikinci örnekte nesnesi; ikisinde de aynı kelime. Üçüncü örnekte edattan sonra "quien" bir insanı gösteriyor. Dördüncü örnekte "donde" bir yeri niteliyor. Beşinci ve altıncı örneklerde edat ilgi zamirinin önünde ve artikel isme uymuş: "para la que", "a los que". Yedinci ve sekizinci örnekler "lo que" ile belirsiz bir şeyi anlatıyor.

Örnek diyalog

Toledo'da, Melis'in paylaştığı dairenin salonu. Nacho İspanyol ve İspanya söyleyişiyle konuşuyor; Melis'le "tú" kullanıyorlar.

Melis'in cevapları dersin bütün araçlarını kullanıyor: "la casa donde crecí" bir yeri, "el que me enseñó" bir insanı, "la amiga con la que viajé" edatla kurulmuş bir niteleme. Nacho'nun "la chica con quien estás" sorusu, edattan sonra "quien" kullanıyor. "Lo que más echas de menos" ve "lo que necesito" belirsiz bir şeyi anlatıyor. "El té que tomábamos" ve "la calle que sube" cümlelerinde "que" iki farklı işte: birincisinde nesne, ikincisinde özne. "Echar de menos", İspanya'da "özlemek" anlamında en sık kalıptır; Latin Amerika'da "extrañar" daha yaygındır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "El restaurante donde cenamos era caro." "La profesora con quien hablé es muy amable." "Las fotos que hiciste son preciosas."
2. "Tengo una amiga que vive en Sevilla." "Este es el parque donde juego al fútbol." (ya da "en el que juego al fútbol")
3. "El amigo con el que viajé a México se llama Pablo." (ya da "con quien") "La ciudad en la que nací es pequeña." (ya da "donde nací")
4. "Lo que dices no es verdad." "Lo que más me hace feliz es mi familia."
5. Örnek cevap: "Esta es la playa donde pasamos el verano. La mujer que está a mi lado es mi madre. El libro que tengo en la mano me lo regaló mi hermano."

Özet kartı

1. Sıra: önce isim, sonra ilgi zamiri ve niteleyen cümle: el chico que baila.
2. Que: insanlar ve nesneler, özne ya da nesne; asla atılmaz.
3. Quien / quienes: yalnız insanlar; en çok edattan sonra (con quien) ya da virgülle ek bilgide.
4. Donde: yerler (la casa donde nací = en la que nací); vurgu işareti yok.
5. Edat + el que / la que / los que / las que: edat öne geçer, artikel isme uyar.
6. Lo que: belirsiz bir şey (lo que dices, lo que más me gusta).
7. Türkçe "-an" ve "-dığı" ayrımı İspanyolcada tek "que" ile karşılanır; kimin yaptığını fiilin çekimi gösterir.

Sonraki derse köprü

Akşam Nacho, Melis'in fotoğraflarını gösterdiği arkadaşları hakkında annesine telefonda bir şeyler anlatıyor: "Melis dice que su abuelo le enseñó a nadar" ve "Dice que echa de menos el té de Estambul". Başkasının sözlerini kendi cümlesiyle aktarıyor. Sıradaki ders dolaylı anlatıma giriş yapıyor: "dice que" ile bir sözü aktarırken şahısların, zamirlerin ve bazen zamanların nasıl değiştiğini ve soru ile emirlerin nasıl aktarıldığını göreceksin.