Ser ve estar ile anlamı değişen sıfatlar (ser listo / estar listo)

Kanca

Guanajuato'daki dil okulunda bir öğrenci kapıdan başını uzatıp Itzel'e sesleniyor: "¿Estás lista? Nos vamos." Birkaç dakika sonra Itzel, sınıftaki genç bir kız için Barış'a fısıldıyor: "Es muy lista." Barış iki cümleyi yan yana koyuyor: birincisi "hazır mısın?", ikincisi "çok zeki". Aynı kelime, fiil değişince başka bir şey söylüyor.

Aynı akşam Kolombiya'nın Cali kentinde, Sarp da benzer bir bulmacayla uğraşıyor. Arkadaşı Juliana onu salsa dersine götürecek ve cümlelerinin yarısı bu tür çift anlamlı sıfatlarla dolu. A1.21'de "aburrido", "malo", "rico" ve "guapo" ile bu olguyu ilk kez görmüştün. Bu ders listeyi genişletiyor: iki fiilin arkasındaki genel mantığı, yeni sıfat çiftlerini, bir yiyecek ya da yer anlatırken yapılan seçimi ve Türkçenin aynı ikiliği hangi kelimelerle taşıdığını göreceksin.

Anlatım

Genel mantık: nitelik mi, hâl mi?

"Ser" bir şeyin ya da birinin niteliğini, onu tanımlayan bir özelliği söyler. "Estar" ise o anki hâlini, bir değişimin sonucunu ya da konuşanın o anki algısını söyler. Sıfatların çoğunda bu fark yalnızca kalıcılık ile geçicilik arasındadır. Bazılarında ise fark o kadar büyür ki iki ayrı kelime gibi davranırlar ve Türkçeye iki ayrı kelimeyle çevrilirler.

Yeni sıfat çiftleri

"Listo" ilk ve en bilinen örnektir: "Mi sobrina es muy lista" (Yeğenim çok zeki), "¿Estás listo?" (Hazır mısın?). "Despierto" benzer biçimde çalışır: "Es un niño muy despierto" (Çok uyanık, zeki bir çocuk), "¿Estás despierto?" (Uyanık mısın, uyumadın mı?).

"Atento" bir kişinin karakterini ya da o anki dikkatini anlatabilir: "El camarero es muy atento" (Garson çok ilgili, nazik), "Los alumnos están atentos" (Öğrenciler dikkat kesilmiş). "Seguro" ile de iki ayrı dünya açılır: "Este barrio es seguro" (Bu mahalle güvenli), "Estoy seguro" (Eminim).

"Cansado" ile "ser" bir şeyin insanı yorduğunu söyler: "Este trabajo es muy cansado" (Bu iş çok yorucu). "Estar" ise yorulan kişiyi anlatır: "Estoy cansado". "Callado" bir kişiliği ya da bir anı anlatır: "Es un hombre callado" (Sessiz, az konuşan bir adam), "Hoy estás muy callada" (Bugün çok sessizsin). "Vivo" ile "ser" bir kişinin canlı, açıkgöz olduğunu, "estar" ise hayatta olduğunu söyler: "Su abuela es muy viva" (Babaannesi çok açıkgöz), "El pez todavía está vivo" (Balık hâlâ canlı).

Yiyecek, yer ve görünüş

Bir yiyeceği anlatırken "ser" onun genel türünü ya da niteliğini, "estar" ise şu an tadıldığındaki durumunu söyler. "El chocolate es dulce" (Çikolata tatlı bir şeydir), "Este café está muy dulce" (Bu kahve çok şekerli olmuş). Bir nesnenin durumu için de aynısı geçerlidir: "La tienda está abierta" (Dükkân açık), ama bir insan için "Juan es muy abierto" (Juan çok açık fikirli).

"Estar" bazen konuşanın o anki izlenimini de taşır. "Estás muy delgada" cümlesi "zayıf birisin" değil, "zayıflamışsın, bugün zayıf görünüyorsun" demektir. Bu yüzden bir değişimi fark ettiğinde ya da bir izlenimi söylediğinde "estar" daha doğal gelir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe "olmak" anlamını tek bir ekle verir; "Zekidir" ile "Hazırdır" aynı biçimde kurulur. Bu yüzden İspanyolcadaki iki fiil ayrımı Türkçede dilbilgisiyle değil kelime seçimiyle yapılır: "zeki" ve "hazır", "yorucu" ve "yorgun", "güvenli" ve "emin" ayrı kelimelerdir. İspanyolca aynı sıfatı iki fiile bağlayarak bu işi tek kelimeyle görür.

İlginç biçimde Türkçede de iki anlamı birden taşıyan kelimeler vardır ve İspanyolcaya çok yakın davranırlar. "Uyanık" hem uyumamış hem de zeki, açıkgöz demektir: tam olarak "despierto". "Canlı" hem hayatta hem de hareketli, enerjik anlamına gelir: "vivo". Türkçe bu kelimelerde anlamı bağlamdan çıkarır; İspanyolca ise fiil seçerek belirler: "es despierto" (açıkgöz biri), "está despierto" (uyanık, uyumuyor).

"Sessiz" kelimesi de Türkçede hem kişiliği hem anı anlatabilir: "Sessiz bir çocuk" ile "Bugün çok sessizsin". İspanyolca bu farkı yine fiille işaretler: "es callado" ve "está callado". Türkçe konuşan için ipucu şudur: bir sıfatı "hep böyle" diye düşünüyorsan "ser", "şu an böyle" ya da "böyle olmuş" diye düşünüyorsan "estar".

Örnekler

Her örnekte sıfatın bir niteliği mi, bir hâli mi anlattığını bul.

Birinci ve ikinci örnekler "listo" kelimesinin iki anlamını yan yana koyuyor. Üçüncü örnekte "estar" bir hâli, uyumamayı anlatıyor. Dördüncü örnekteki "estoy seguro" bir kesinlik duygusu. Beşinci örnekte "ser" bir işin yorucu olduğunu, altıncı örnekte bir kişiliği söylüyor. Yedinci örnek bir dükkânın o anki durumu, sekizinci örnek bir meyvenin tadıldığı andaki durumu.

Örnek diyalog

Cali'de, Sarp'ın dairesinin kapısı. Juliana Kolombiyalı ve Sarp'la "tú" ile konuşuyor. Cali, salsa okulları ve dans gecelerinin çokluğuyla tanınır.

Konuşmada dersin sıfatlarının çoğu iki yüzüyle duyuluyor. "Estás listo" ve "estoy listo" hazır olmayı, "es muy atento" hocanın ilgili biri olmasını anlatıyor. Sarp kendini "soy callado" diye tanımlıyor; Juliana ise ona "vas a estar callado cinco minutos" diyerek bunu geçici bir hâle çeviriyor. "La clase es cansada" dersin yorucu olduğunu, "terminas muerto" ise sonunda bitkin düşeceğini söylüyor. "Está mala" A1.21'deki hasta anlamını, "es tan viva" kardeşin açıkgöz, canlı biri olduğunu gösteriyor. "Estás seguro" ise bir kesinlik sorusu. "Gripa", Kolombiya'da grip için kullanılan kelimedir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "¿Estás listo? El taxi ya llegó." (hazır) "Tu hermana es muy lista; siempre saca buenas notas." (zeki)
2. "Çok uyanık, zeki bir çocuk." "Uyanık mısın?" "Bu mahalle güvenli." "Emin değilim."
3. "Subir la montaña es muy cansado." "Después de subir, estamos muy cansados." "La tienda está abierta." "Mi jefe es muy abierto a nuevas ideas."
4. Örnek cevap: "Mi amigo Leo es muy callado, pero hoy no está callado: está hablando sin parar porque le dieron un trabajo nuevo."

Özet kartı

1. Ser: nitelik, tanımlayan özellik. Estar: o anki hâl, bir değişimin sonucu, izlenim.
2. Listo: es listo (zeki), está listo (hazır).
3. Despierto: es despierto (uyanık, zeki), está despierto (uyumamış).
4. Atento: es atento (ilgili, nazik), está atento (dikkatli).
5. Seguro: es seguro (güvenli), está seguro (emin).
6. Cansado: es cansado (yorucu), está cansado (yorgun).
7. Callado, vivo, abierto: sessiz biri / şu an sessiz; açıkgöz / hayatta; açık fikirli / açık.
8. Yiyecek: es dulce (türü), está dulce (bu seferki tadı).
9. Türkçe ipucu: "hep böyle" → ser; "şu an böyle, böyle olmuş" → estar. Türkçedeki "uyanık" ve "canlı" da iki anlamlıdır.

Sonraki derse köprü

Dersten dönerken Sarp, Juliana'ya akşamı anlatacak bir mesaj yazmak istiyor: salsa çok yorucuydu, ama çok eğlendi; ayrıca yarın yine gitmek istiyor, çünkü hocayı çok sevdi. Cümleleri birbirine bağlamak için "ama", "üstelik", "bu yüzden" gibi kelimelere ihtiyacı var. Sıradaki ders bağlaçları ele alıyor: "aunque", "sin embargo", "además" ve "por eso" gibi kelimelerle karşıtlık, ekleme ve sonuç bildirmeyi, böylece kısa cümleleri akıcı bir anlatıma dönüştürmeyi göreceksin.