Futuro simple: gelecek zaman

Kanca

Selim altı aydır Ekvador'un liman kenti Guayaquil'de çalışıyor. Bir akşam arkadaşı Daniela, bir gazetenin burç köşesini yüksek sesle okuyor: "Esta semana harás un viaje importante. Conocerás a alguien especial y recibirás una buena noticia." Selim gülüyor, çünkü cuma günü gerçekten Galápagos'a uçacak. Ama dikkatini çeken başka bir şey var: cümlelerin hiçbirinde "voy a" yok. Fiillerin sonunda şimdiye kadar görmediği vurgulu ekler duruyor: "harás", "conocerás", "recibirás".

A2'de geleceği "ir a + mastar" ile anlattın: "Voy a viajar". Oysa burç yorumları, hava tahminleri, verilen sözler ve resmî duyurular çoğunlukla yardımcı fiil kullanmaz; fiilin kendisi bir sonla geleceğe taşınır. Bu ders o sonları, kökünü değiştiren on bir sık fiili ve zamanın dört kullanımını açıyor; en sonda da iki gelecek yapısını yan yana koyup hangisinin ne zaman seçildiğine bakıyor.

Anlatım

Tek bir son dizisi, üç grup için

Gelecek zaman, fiilin mastarının kendisine bir son eklenerek kurulur; kök ayrıca bulunmaz. Üstelik "-ar", "-er" ve "-ir" fiilleri aynı son dizisini alır: "-é, -ás, -á, -emos, -éis, -án".

Vurgu her kişide sondadır ve "nosotros" dışındaki bütün biçimler vurgu işareti taşır. Dönüşlü fiiller zamirini önde tutar: "Me levantaré temprano".

Kökünü değiştiren on bir fiil

Sonlar hiç değişmez; düzensizlik yalnız köktedir ve üç küçük gruba ayrılır. Birinci grupta sesli harf düşer ve yerine bir "d" girer: "tener → tendré", "poner → pondré", "salir → saldré", "venir → vendré", "valer → valdré". İkinci grupta mastarın sesli harfi düşer: "poder → podré", "saber → sabré", "haber → habrá", "querer → querré". Üçüncü grup kısaltılmış iki fiildir: "hacer → haré", "decir → diré".

Bu fiillerden türeyen fiiller de aynı kökü alır: "mantener → mantendré", "suponer → supondré", "deshacer → desharé". "Hay" ifadesinin gelecekteki karşılığı "habrá"dır: "Mañana habrá mucha gente".

Dört kullanım

Birincisi geleceğe dair bir olgu ya da tahmindir: "El tren llegará a las ocho", "Mañana lloverá en la costa". Haberlerde, hava tahminlerinde ve burç yorumlarında bu kullanım çok yaygındır.

İkincisi bir söz ya da o anda verilen bir karardır: "Te llamaré esta noche" (Bu akşam seni ararım), "No te preocupes, lo haré yo" (Merak etme, ben yaparım). Üçüncüsü bir koşulun sonucudur: "Si llueve, nos quedaremos en casa". Koşulu bildiren "si" cümlesinde gelecek zaman değil şimdiki zaman kullanılır.

Dördüncüsü şimdiki bir durum hakkında tahmindir ve Türkçe konuşan için en şaşırtıcı olanıdır: "¿Dónde está Andrés? — Estará en el tráfico" (Trafiktedir herhalde). "¿Qué hora es? — Serán las siete" (Yedi falan olmalı). Burada gelecekten söz edilmiyor; konuşan, emin olmadığı bir şeyi tahmin ediyor.

"Ir a" mı, gelecek zaman mı?

İki yapı çoğu zaman birbirinin yerine geçebilir, ama tonları farklıdır. "Ir a + mastar" bugünden görülen bir planı ya da belirtisi olan bir sonucu anlatır: "Voy a cenar con Daniela" (planladım), "Mira esas nubes: va a llover" (belli). Gelecek zaman daha uzak, daha belirsiz ya da daha resmî bir geleceği anlatır; söz vermede ve tahminde de öne çıkar. Gündelik konuşmada, özellikle Latin Amerika'da, yakın gelecek için "ir a" daha sık duyulur.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe geleceği "-ecek" ekiyle kurar ve bu ek hem plan hem tahmin hem söz için kullanılır: "Cuma günü uçacağım", "Yarın yağmur yağacak", "Seni arayacağım". İspanyolcada bu tek ekin karşısında iki yapı durur: plan için daha çok "voy a volar", tahmin ve söz için "lloverá", "te llamaré". Seçim, konuşanın geleceğe nasıl baktığına bağlıdır.

Söz vermede Türkçe çoğu zaman geniş zamanı seçer: "Seni ararım", "Ben yaparım". İspanyolca aynı anlamı gelecek zamanla verir: "Te llamaré", "Lo haré yo". Günlük konuşmada şimdiki zaman da duyulur: "Te llamo esta noche". Türkçedeki "-ır" ile İspanyolcadaki "-é" bu anlamda aynı işi paylaşır.

Tahmin kullanımının Türkçede şaşırtıcı derecede yakın bir karşılığı vardır: "-dır" eki. "Andrés trafiktedir" ya da "Saat yedidir herhalde" cümlelerinde "-dır" kesinlik değil olasılık bildirir. İspanyolcanın "Estará en el tráfico", "Serán las siete" cümleleri de aynı mantıkla kurulur; ikisinde de dil, bir tahmini dile getirmek için geleceği ya da bir eki ödünç alır.

Örnekler

Her örnekte gelecek zamanın dört kullanımından hangisinin seçildiğini bul.

Birinci ve ikinci örnekler geleceğe dair bir olgu ya da tahmin; ikincisindeki "habrá", "hay" ifadesinin gelecek biçimi. Üçüncü örnek bir söz, yedinci örnek o anda verilen bir karar. Dördüncü örnekte "si" cümlesi şimdiki zamanda, sonuç gelecek zamanda. Beşinci örneğin ikinci cümlesi ve sekizinci örnek şimdiki durum hakkında tahmin: kimse geleceği anlatmıyor.

Örnek diyalog

Guayaquil'de, nehir kıyısındaki Malecón'da bir kafe. Selim cuma günü Galápagos'a uçuyor; Daniela Guayaquilli ve Selim'e "tú" diyor.

Konuşmada gelecek zamanın dört kullanımı da var. "Estaremos cinco días" ve "verás tortugas" geleceğe dair bilgi ve tahmin; "te mandaré fotos" bir söz; "si ahorro un poco, iré contigo" koşullu bir sonuç; "estará en el tráfico" ise Andrés'in şu an nerede olduğuna dair bir tahmin. Selim "salimos el viernes" derken şimdiki zamanı seçiyor, çünkü uçuş kesin ve takvime yazılmış bir plan. "Hará" ve "vendrás" kökünü değiştiren fiillerden. "Dijo que iba a venir" ise "ir a" kalıbının geçmişe taşınmış hâli.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Yo viajaré a Cuenca." "Nosotros comeremos en la playa." "Ellas escribirán un correo."
2. "Tú tendrás tiempo mañana." "Yo haré la cena." "Ustedes saldrán temprano." "¿Podrás tú venir?"
3. "Estará en casa." "Serán las nueve." "Tendrá unos cuarenta años."
4. "Si tengo tiempo, te llamaré."
5. Örnek cevap: "El año que viene voy a estudiar en Madrid. Seguramente hará mucho frío en invierno. Te prometo que te escribiré cada semana."

Özet kartı

1. Kuruluş: mastar + -é, -ás, -á, -emos, -éis, -án; üç grup için aynı son.
2. Vurgu her kişide sonda; "nosotros" dışında hepsinde işaret.
3. "D" girenler: tendré, pondré, saldré, vendré, valdré.
4. Sesli harf düşenler: podré, sabré, habrá, querré. Kısalanlar: haré, diré.
5. Kullanımlar: gelecek bilgi ve tahmin, söz ve anlık karar, koşulun sonucu, şimdiki duruma dair tahmin.
6. "Si" cümlesinde şimdiki zaman: Si llueve, nos quedaremos.
7. "Ir a" plan ve belirti; gelecek zaman daha uzak, resmî ya da söz veren bir gelecek.

Sonraki derse köprü

Daniela "Si ahorro un poco, iré contigo" dedi; gerçekleşmesi mümkün bir koşuldan söz ediyordu. Peki ya para biriktirmesi pek olası değilse ve yalnızca "Param olsa giderdim" demek istiyorsa? Sıradaki ders koşul kipini (condicional) ele alıyor: "iría", "haría" gibi biçimlerin gelecek zamanın köklerinden nasıl türediğini, bir dileği ve bir varsayımı nasıl anlattığını ve nezaket cümlelerinde neden bu kadar sık kullanıldığını göreceksin.