Vücut ve sağlık

Kanca

Bogotá'daki ikinci sabahında Zeynep boğazı yanarak uyanıyor. Gece üşümüş, şimdi de başı ağrıyor. Andrés ona köşedeki "droguería"yı, yani eczaneyi gösteriyor. Tezgâhın arkasındaki eczacı sakin bir sesle soruyor: "¿Qué le pasa?" Neyiniz var? Zeynep'in derdini anlatması için iki şeye ihtiyacı var: vücudunun hangi bölümünün ağrıdığını söyleyen kelimelere ve o ağrıyı cümleye döken kalıba.

Hastayken yabancı bir dilde konuşmak, en basit cümleleri bile zorlaştırır. Bu yüzden bu kalıpları sağlıklıyken öğrenmek gerekir. Bu derste vücudun bölümlerini, ağrıyı ve hastalığı anlatmanın iki temel yolunu ve eczanede ya da doktorda işine yarayacak kelimeleri öğreneceksin.

Anlatım

Baştan ayağa

Baş ve yüzde şunlar vardır: "la cabeza" (baş), "la cara" (yüz), "el ojo" (göz), "la nariz" (burun), "la boca" (ağız), "el diente" (diş), "la oreja" (kulak, dış kulak), "el oído" (kulak, iç kulak ve duyma), "la garganta" (boğaz), "el cuello" (boyun).

Gövde ve kollarda: "el hombro" (omuz), "el brazo" (kol), "la mano" (el), "el dedo" (parmak), "el pecho" (göğüs), "la espalda" (sırt), "el estómago" (mide). Aşağıda: "la pierna" (bacak), "la rodilla" (diz), "el pie" (ayak).

İki kelimeye özellikle dikkat et. "Mano" "-o" ile bittiği hâlde dişidir: "la mano", "las manos". "Oreja" ile "oído" arasındaki fark ise günlük konuşmada önemlidir: dışarıdan görünen kulak "oreja", ağrıyan iç kulak ise "oído"dur.

"Me duele": ağrıyı söylemenin kalıbı

İspanyolcada bir yerin ağrıdığını söylemenin en doğal yolu "doler" (ağrımak) fiiliyle kurulan kalıptır: "Me duele la cabeza" (Başım ağrıyor). Kalıbın iki özelliği vardır. Birincisi, fiil ağrıyan bölüme uyar: tek bir bölüm için "duele", birden fazlası için "duelen" dersin: "Me duelen los pies" (Ayaklarım ağrıyor). İkincisi, vücut bölümü iyelik sıfatı değil artikel alır; kimin başı olduğunu "me" zaten söyler. Karşındakine sorarken "te" kullanırsın: "¿Te duele la espalda?" (Sırtın ağrıyor mu?).

Bu yapının mantığı "gustar" (hoşa gitmek) fiiliyle aynıdır ve onu birkaç ders sonra ayrıntılı göreceksin. Şimdilik "me duele" ve "me duelen" kalıplarını olduğu gibi öğrenmen yeter.

"Tengo dolor de…" ve öteki hastalık kalıpları

İkinci yol, A1.22'de öğrendiğin "tener" fiiliyle kurulur: "Tengo dolor de cabeza" (Baş ağrım var), "Tengo dolor de estómago" (Mide ağrım var). Bu kalıpta fiil hep "tengo" kalır ve vücut bölümü artikelsiz gelir.

Pek çok hastalık belirtisi de "tener" ile söylenir: "tener fiebre" (ateşi olmak), "tener tos" (öksürüğü olmak), "tener gripe" (grip olmak), "tener alergia" (alerjisi olmak). Genel durum ise "estar" ile anlatılır: "Estoy enfermo" (Hastayım), "Estoy resfriada" (Soğuk algınlığım var), "Estoy mejor" (Daha iyiyim).

Kişinin kendini nasıl hissettiğini söylemek için A1.35'teki gibi dönüşlü bir fiil kullanılır: "sentirse" (hissetmek, e→ie). "Me siento mal" (Kendimi kötü hissediyorum), "¿Cómo te sientes?" (Kendini nasıl hissediyorsun?).

Doktor ve eczane

Sağlıkla ilgili yerler ve kişiler: "el médico, la médica" (doktor), "el hospital" (hastane), "la farmacia" (eczane), "la receta" (reçete), "la pastilla" (hap), "el jarabe" (şurup). Kolombiya'da eczaneye çoğunlukla "la droguería" denir. Birine rahatsızlığını sormak için "¿Qué te pasa?" (Neyin var?) ya da resmî "¿Qué le pasa?" kalıbı kullanılır. Hasta birine iyi dileklerini iletmek için "¡Que te mejores!" dersin; bu kalıp Türkçedeki "Geçmiş olsun"un en yakın karşılığıdır.

İki kelime Türkçe konuşanı, özellikle İngilizce bilen birini yanıltabilir. İspanya'da "estar constipado" kabızlık değil, nezle olmak demektir. "Estar embarazada" ise utanmak değil, hamile olmak anlamına gelir.

Türkçe ile karşılaştırma

Ağrıyı anlatırken Türkçe ile İspanyolca şaşırtıcı biçimde aynı yoldan gider. Türkçe "Başım ağrıyor" der: ağrıyan şey cümlenin öznesidir, kişi değil. İspanyolca da "Me duele la cabeza" der ve özne yine "la cabeza"dır; fiil bu yüzden ona uyar. İki dil de "ben baş ağrısı çekiyorum" demek yerine ağrıyan bölümü konuşturur. Türkçede "Ayaklarım ağrıyor" dediğinde fiil çoğul olmasa da cümle kulağa doğal gelir; İspanyolcada ise "duelen" çoğulu zorunludur.

Fark, sahipliğin nerede gösterildiğindedir. Türkçe kimin başı olduğunu isme eklenen iyelik ekiyle söyler: "baş-ım". İspanyolca bu bilgiyi fiilin önündeki "me" ile verir ve ismi artikelle bırakır: "me duele la cabeza". Türkçe mantıkla "mi cabeza" eklemek, bilgiyi iki kez vermek olur ve kulağa yabancı gelir.

Dilek kalıplarında da iki kültür benzer bir şey yapar. Türkçede hasta birine "Geçmiş olsun" demek neredeyse zorunlu bir nezakettir; İspanyolcada da "¡Que te mejores!" (İyileşmeni dilerim) aynı yeri tutar. Resmî konuşmada "¡Que se mejore!" dersin.

Örnekler

Her cümlede ağrıyan ya da hasta olan bölümü bul ve fiilin ona nasıl uyduğuna bak.

İkinci örnekte "piernas" çoğul olduğu için fiil "duelen". Dördüncü örnekte "tener dolor de" kalıbı kullanılmış ve "muelas" (azı dişleri) artikelsiz gelmiş. Altıncı örnekte ağrıyan iç kulak olduğu için "oído" seçilmiş.

Örnek diyalog

Zeynep, Bogotá'da bir droguería'da eczacıyla konuşuyor. Eczacı müşterilere resmî "usted" ile hitap ediyor.

Eczacı "usted" ile konuştuğu için "te" yerine "le" kullanıyor: "¿Qué le pasa?", "¿Le duele la cabeza?" Bu "le", resmî hitaptaki "size" anlamını taşır. Zeynep'in "me duelen los oídos" cümlesinde fiil çoğul, çünkü iki kulağı da ağrıyor. Eczacı teşhis koymuyor, Zeynep'i ateş çıkarsa doktora yönlendiriyor. Son replikteki "¡Que se mejore!", "¡Que te mejores!" kalıbının resmî biçimidir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Me duele la mano." "¿Te duelen los ojos?" "Me duele el estómago."
2. "Tengo dolor de cabeza." "Tengo dolor de estómago."
3. "Me duele la garganta. No tengo fiebre. Me siento cansado" (kadın konuşan için "cansada").
4. Arkadaşa: "¡Que te mejores!" Öğretmene: "¡Que se mejore!"

Özet kartı

1. Baş ve yüz: cabeza, cara, ojo, nariz, boca, diente, oreja, oído, garganta.
2. Gövde ve uzuvlar: brazo, la mano, dedo, espalda, estómago, pierna, rodilla, pie.
3. "Me duele" + tekil, "me duelen" + çoğul: Me duele la cabeza. Me duelen los pies.
4. Vücut bölümü artikelle söylenir, sahibi "me" / "te" gösterir.
5. İkinci yol: tengo dolor de cabeza, tengo fiebre, tengo tos, tengo gripe.
6. Genel durum "estar" ile: estoy enfermo, estoy resfriada, estoy mejor; his "sentirse" ile: me siento mal.
7. "¿Qué te pasa?" rahatsızlığı sorar; "¡Que te mejores!" Geçmiş olsun karşılığıdır.
8. Yanıltıcılar: constipado = nezle (İspanya), embarazada = hamile.

Sonraki derse köprü

Zeynep eczacıyla konuştu ve "médico" ile "médica" kelimelerini duydu. Mesleklerin çoğu İspanyolcada böyle iki biçimlidir ve sıradaki ders tam olarak bunu ele alıyor. Meslek adlarının kadın ve erkek biçimlerinin nasıl kurulduğunu, bazılarının neden hiç değişmediğini ve birine ne iş yaptığını sormanın en doğal yolunun neden "¿Cuál es tu profesión?" olmadığını göreceksin.