Yiyecek ve içecekler

Kanca

Kerem Valencia'daki yeni dairesine taşındı ve ev arkadaşı Marta buzdolabını açıp gülüyor: "La nevera está vacía." Buzdolabı bomboş. Birlikte bir alışveriş listesi yazmaya oturuyorlar. Marta "leche, huevos, pan" diye başlıyor; Kerem ise "un kilo de tomates" ve "una botella de aceite" eklemek istiyor ama "kilo" ile "tomates" arasına ne koyacağını bilemiyor.

Yiyecek ve içecek kelimeleri, bir dilde en erken ihtiyaç duyulan kelimelerdir: markette, mutfakta, sofrada. Bu derste en sık kullanılanlarını gruplar hâlinde öğrenecek, miktarı nasıl söyleyeceğini görecek ve günün öğünlerinin Madrid'de ve Bogotá'da neden farklı saatlerde ve farklı adlarla yendiğini keşfedeceksin.

Anlatım

Temel yiyecekler

Her gün karşına çıkacak yiyecekleri gruplar hâlinde öğrenmek işini kolaylaştırır. Temel gıdalar: "el pan" (ekmek), "el arroz" (pirinç, pilav), "la pasta" (makarna), "el huevo" (yumurta), "el queso" (peynir), "la mantequilla" (tereyağı), "el aceite" (sıvı yağ), "el azúcar" (şeker), "la sal" (tuz).

Et ve balık: "la carne" (et), "el pollo" (tavuk), "el pescado" (balık), "el jamón" (jambon). İspanyolca canlı balık ile yemek olarak balığı ayırır: denizde yüzen balık "el pez", tabaktaki balık "el pescado"dır.

Sebze ve meyve: "el tomate" (domates), "la cebolla" (soğan), "la lechuga" (marul), "la zanahoria" (havuç), "la manzana" (elma), "la naranja" (portakal), "el plátano" (muz), "las uvas" (üzüm).

İçecekler

"El agua" (su), "la leche" (süt), "el café" (kahve), "el té" (çay), "el vino" (şarap), "la cerveza" (bira). Meyve suyu İspanya'da "el zumo", Latin Amerika'da "el jugo" diye anılır: "un zumo de naranja", "un jugo de naranja". A1.16'da gördüğün gibi "agua" dişi bir isimdir ama tekilde "el" alır; sıfat yine dişi kalır: "el agua fría".

İçmek için "beber" fiilini bilirsin. Günlük konuşmada "tomar" (almak) da çok kullanılır ve hem içmeyi hem de bir şey yiyip içmeyi anlatır: "¿Tomamos un café?" (Bir kahve içelim mi?).

Miktar söylemek: "de" ile bağlanan kap ve ölçü

Bir kap ya da ölçü bir yiyeceğe "de" ile bağlanır ve yiyecek artikelsiz gelir: "un vaso de agua" (bir bardak su), "una taza de café" (bir fincan kahve), "una botella de aceite" (bir şişe yağ), "un kilo de tomates" (bir kilo domates), "una lata de atún" (bir kutu ton balığı), "un trozo de queso" (bir parça peynir). Belirsiz bir az miktar için "un poco de" kullanılır: "un poco de sal" (biraz tuz).

Sayılamayan bir yiyecekten genel olarak söz ederken artikel kullanılmaz: "Compro pan" (Ekmek alıyorum), "No bebo leche" (Süt içmem). Artikel koyarsan belirli bir ekmekten ya da sütten söz etmiş olursun: "¿Dónde está el pan?" (Ekmek nerede?), yani evdeki, bildiğimiz ekmek.

Günün öğünleri

Öğünlerin adları ve saatleri ülkeden ülkeye değişir. Sabah kahvaltısı her yerde "el desayuno"dur. İspanya'da günün ana öğünü öğleden sonra iki ile üç arasında yenen "la comida"dır; akşam yemeği "la cena" ise çoğu zaman saat dokuzdan sonra yenir. İspanya'da "el almuerzo" kelimesi öğleden önceki hafif bir ara öğünü de anlatabilir. Kolombiya'dan Şili'ye pek çok ülkede ise öğle yemeği "el almuerzo"dur; Meksika'da günün ana öğünü öğleden sonra yenen "la comida"dır. Öğleden sonraki hafif atıştırmalığa pek çok ülkede "la merienda" denir.

"Comida" kelimesinin iki anlamı olduğuna dikkat et: hem genel olarak "yemek, yiyecek" hem de bir öğün. "La comida está lista" (Yemek hazır) cümlesi iki anlamda da okunabilir. Öğünleri anlatan fiiller de isimlerden türer: "desayunar" (kahvaltı yapmak), "almorzar" (öğle yemeği yemek), "cenar" (akşam yemeği yemek).

Bölgeye göre değişen yiyecek adları

Bazı yiyecekler bölgeye göre farklı adlar alır. Patates İspanya'da "la patata", Latin Amerika'da "la papa"dır. Çilek İspanya'da ve Meksika'da "la fresa", Arjantin, Uruguay ve Şili'de "la frutilla"dır. Avokado İspanya'da ve Meksika'da "el aguacate", Peru, Şili ve Arjantin'de "la palta"dır. Hepsi yaygın olarak anlaşılır; hangisini seçtiğin nerede öğrendiğini gösterir.

Türkçe ile karşılaştırma

Miktar söylerken Türkçe iki ismi yan yana koyar ve aralarına hiçbir şey eklemez: "bir bardak su", "bir kilo domates", "iki şişe süt". İspanyolca bu iki ismi "de" ile bağlar: "un vaso de agua", "un kilo de tomates", "dos botellas de leche". Türkçe konuşan için "de"yi unutmak en doğal hatadır, çünkü Türkçede o boşluğu dolduran bir kelime yoktur.

Sayılamayan yiyeceklerde ise iki dil aynı davranır. Türkçe "Ekmek alıyorum", "Süt içmiyorum" derken isme hiçbir ek ya da belirteç koymaz; İspanyolca da "Compro pan", "No bebo leche" der ve artikel kullanmaz. Türkçede bu isimler belirli olduğunda "ekmeği" gibi bir belirtme eki alır; İspanyolcada aynı işi "el pan" gibi belirli artikel görür.

Öğün adlarında da iki dilin bakışı farklıdır. Türkçede "öğle yemeği" ve "akşam yemeği" hep "yemek" kelimesiyle kurulur ve saatlerini kelimenin kendisi söyler. İspanyolcada her öğünün kendi adı ve kendi fiili vardır: "cena" ve "cenar". Türkçede "akşam yemeği yiyoruz" dediğin yerde İspanyolca tek bir fiille "cenamos" der.

Örnekler

Her cümlede yiyeceğin artikelli mi artikelsiz mi geldiğine ve miktarın "de" ile nasıl bağlandığına dikkat et.

Birinci örnekte "desayuno" bir fiil olarak kullanılıyor: kahvaltı yapıyorum. Üçüncü örnekte iki miktar da "de" ile bağlanmış. Dördüncü örnekte balıktan genel olarak söz edildiği için artikel yok. Yedinci örnekte "agua" dişi olduğu hâlde "el" alıyor, sıfat ise dişi.

Örnek diyalog

Kerem ile ev arkadaşı Marta, Valencia'daki dairelerinin mutfağında alışveriş listesi yazıyor. Yaşıt oldukları için "tú" diyorlar. Marta İspanyalı; "cena" ve "cebolla" gibi kelimelerdeki "c" sesini dişler arasında [th] ile söylüyor.

Listedeki sayılamayan yiyecekler, "leche" ve "pan", artikelsiz geliyor. Miktarlar hep "de" ile bağlanıyor: "un kilo de naranjas", "una caja de té". Marta'nın "vale" demesi İspanya'ya özgü bir onaydır ve "tamam" anlamı taşır. "Aceite de oliva" (zeytinyağı) kalıbında da "de" iki ismi bağlıyor; Türkçenin tek kelimede birleştirdiği şeyi İspanyolca iki kelimeyle kurar.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "una taza de té", "dos botellas de agua", "un trozo de queso", "un poco de azúcar".
2. "Bebo leche por la noche." (genel, artikel yok) "¿Dónde está la leche? No está en la nevera." (evdeki belirli süt, artikel var)
3. Örnek cevap: "Desayuno a las ocho. Almuerzo a la una y media. Ceno a las ocho de la noche."
4. İkisi de aynı şeyi anlatır. "Patata" ve "zumo" İspanya'da, "papa" ve "jugo" Latin Amerika'da kullanılır.

Özet kartı

1. Temel gıdalar: pan, arroz, huevo, queso, aceite, sal, azúcar.
2. Et ve balık: carne, pollo, pescado; canlı balık "pez", yemek olarak balık "pescado".
3. İçecekler: agua, leche, café, té, zumo (İspanya) / jugo (Latin Amerika).
4. Miktar "de" ile bağlanır, yiyecek artikelsiz gelir: un vaso de agua, un kilo de tomates.
5. Genel ve sayılamayan yiyecekler artikelsiz söylenir: Compro pan. Belirli olan artikel alır: el pan.
6. Öğünler: desayuno, comida / almuerzo, merienda, cena; fiilleri: desayunar, almorzar, cenar.
7. Bölgesel adlar: patata / papa, fresa / frutilla, aguacate / palta.

Sonraki derse köprü

Marta'nın listesinde "una lechuga" ve "unas manzanas" vardı; oysa bir elmayı markette tarif etmek istersen rengine de ihtiyacın olacak. Sıradaki ders renkleri ve kıyafetleri ele alıyor: renk sıfatının isimden sonra geldiğini, isimle cinsiyet ve sayıda nasıl uyduğunu, "verde" ve "azul" gibi bazı renklerin neden erkek ve dişi biçimde aynı kaldığını ve gömlekten ayakkabıya en gerekli kıyafet kelimelerini göreceksin.