Aile ve akrabalar

Kanca

Montevideo'da bir yıllığına çalışan Selin, iş arkadaşı Martín'e telefonundaki bir düğün fotoğrafını gösteriyor. Fotoğrafta otuz kişi var ve Martín her birini soruyor. Selin tek tek anlatmaya başlıyor: "Esta es mi tía, y este es mi tío." Martín kafası karışmış hâlde bakıyor, çünkü Selin'in iki "tío" dediği kişilerden biri babasının kardeşi, öteki annesinin kardeşinin kocası.

Türkçe aile ilişkilerini çok ince ayırır; amca, dayı, enişte, yenge, abla, ağabey, hepsi ayrı kelimelerdir. İspanyolca bu ilişkilerin bir kısmını tek bir kelimede toplar, başka bir yerde ise Türkçenin ayırmadığı bir şeyi, cinsiyeti, her zaman ayırır. Bu derste aile kelimelerini kuşak kuşak öğrenecek ve iki dilin aynı aileyi nasıl farklı çizdiğini göreceksin.

Anlatım

Çekirdek aile

Aile kelimelerinin çoğu bir erkek ve bir dişi biçimle çift hâlinde gelir. Anne ve baba "madre" ve "padre"dir; konuşma dilinde "mamá" ve "papá" da çok kullanılır. Çocuklar "hijo" (oğul) ve "hija" (kız evlat), kardeşler "hermano" (erkek kardeş) ve "hermana" (kız kardeş) diye anılır. Eşler için "esposo" ve "esposa" (koca, karı) kullanılır; günlük konuşmada "marido" (koca) ve "mujer" (karı) da yaygındır.

A1.15'te karma bir grubun erkek çoğulla anıldığını görmüştün. Aile kelimelerinde bu kural sürekli karşına çıkar: "mis padres" annenle babandır, "mis hijos" kız ve erkek çocuklarının hepsidir, "mis hermanos" kardeşlerinin tamamıdır.

Büyükler ve küçükler

Bir kuşak yukarıda "abuelo" (dede) ve "abuela" (babaanne, anneanne) vardır; ikisine birlikte "los abuelos" denir. Bir kuşak aşağıda "nieto" (erkek torun) ve "nieta" (kız torun) bulunur. Türkçenin babaanne ile anneanneyi ayırdığı yerde İspanyolca tek bir "abuela" kullanır; hangisi olduğunu söylemek istersen "mi abuela paterna" (babaannem) ya da "mi abuela materna" (anneannem) dersin.

Kardeşin yaşını belirtmek için ayrı bir kelime yoktur. "Abla" ve "ağabey" yerine "hermana mayor" (büyük kız kardeş) ve "hermano mayor" (büyük erkek kardeş) denir; küçük kardeş "hermano menor" ya da "hermana menor"dur. Tek çocuk "hijo único" ya da "hija única"dır; ikizler "gemelos" diye anılır.

Geniş aile

Anne ya da babanın kardeşleri "tío" ve "tía"dır. Bu iki kelime amcayı, dayıyı, halayı ve teyzeyi karşılar; ayrıca teyzenin ya da halanın kocası da, amcanın ya da dayının karısı da "tío" ve "tía" diye anılır. Onların çocukları "primo" ve "prima"dır (kuzen). Kardeşlerinin çocukları ise "sobrino" ve "sobrina"dır (yeğen).

Evlilikle gelen akrabaların da kendi kelimeleri vardır. Eşinin annesi ile babası "suegra" ve "suegro" (kayınvalide, kayınpeder), eşinin kardeşi ya da kardeşinin eşi "cuñado" ve "cuñada"dır. Kızının kocası "yerno" (damat), oğlunun karısı "nuera" (gelin) olur.

Aileden söz etmenin kalıpları

Aileyi anlatırken A1.22'de gördüğün "tener" fiili temel araçtır: "Tengo dos hermanas" (İki kız kardeşim var), "No tengo hijos" (Çocuğum yok). "¿Cuántos hermanos tienes?" (Kaç kardeşin var?) sorusu en sık duyacağın aile sorusudur. Kardeşi olmayan biri "No tengo hermanos, soy hija única" diye cevap verir.

İspanya'nın günlük konuşmasında "tío" ve "tía" akraba olmayan biri için de kullanılır ve "ahbap, kanka" gibi samimi bir hitap anlamı taşır: "¡Qué tío más simpático!" (Ne sempatik adam!). Bu kullanım Latin Amerika'da yaygın değildir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe aileyi hangi taraftan geldiğine göre ayırır. Babanın erkek kardeşi amca, annenin erkek kardeşi dayıdır; babanın kız kardeşi hala, annenin kız kardeşi teyzedir. Evlilikle gelenler de ayrı adlar alır: enişte, yenge. İspanyolca bu altı ilişkiyi iki kelimede toplar: "tío" ve "tía". Taraf önemliyse bunu sonradan eklersin: "el hermano de mi madre" (annemin erkek kardeşi) ya da "mi tío materno" (anne tarafındaki "tío", yani dayım).

Buna karşılık İspanyolca, Türkçenin ayırmadığı bir şeyi hiç bırakmadan ayırır: cinsiyet. Türkçede "kuzen", "yeğen", "torun" ve "kardeş" kelimeleri kişinin kadın mı erkek mi olduğunu söylemez. İspanyolcada bu kelimelerin hiçbiri cinsiyetsiz kullanılamaz: "primo" ya da "prima", "sobrino" ya da "sobrina", "nieto" ya da "nieta". Türkçe konuşan için asıl alışkanlık gerektiren nokta budur: "kuzenim" demeden önce o kuzenin kız mı erkek mi olduğunu seçmek.

Yaş farkı da farklı işaretlenir. Türkçede "abla" ve "ağabey" hem ilişkiyi hem yaşı hem de saygıyı taşır ve hitap olarak da kullanılır: "Abla, gel!" İspanyolcada "hermana mayor" yalnız bir açıklamadır; kardeşine hitap ederken adını söylersin. Bu yüzden "abla" kelimesinin sıcaklığı İspanyolcaya tek kelimeyle geçmez.

Örnekler

Her cümlede kişinin cinsiyetini hangi harfin söylediğine ve karma grupların nasıl anıldığına bak.

Beşinci örnek, "tía" kelimesinin hangi tarafı anlattığını söylemenin yolunu gösteriyor: ilişki açıkça yazılıyor. Altıncı örnekte "sobrinos" hem iki erkek yeğeni hem de bir kız ve bir erkek yeğeni anlatabilir. Son örnekte konuşan erkek; bir kadın "hija única" derdi.

Örnek diyalog

Selin ile Martín, Montevideo'daki ofiste kahve molasında fotoğraflara bakıyor. Martín Uruguaylı olduğu için "tú" yerine "vos" kullanıyor ve "tienes" yerine "tenés" diyor.

Selin'in "mi abuela, la madre de mi madre" cümlesi, Türkçedeki "anneanne" kelimesinin İspanyolcada nasıl açıklandığını gösteriyor. "Mi tía" teyzeyi anlatıyor, ama aynı kelime hala da olabilirdi. Martín "tres hermanos" dediğinde grubun tamamen erkek olup olmadığı belli değil; bu yüzden "todos varones" (hepsi erkek) diye ekliyor. Salto, Uruguay'ın kuzeybatısında, Arjantin sınırında bir şehirdir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "mi tío" (ya da "el hermano de mi madre"), "mi tía", "mi sobrina", "mi nieto".
2. "Annemle babamın üç çocuğu var: iki kız ve bir oğlan." Grupta hem kız hem erkek olduğu için karma çoğul, yani erkek çoğul kullanılır.
3. "Tengo tres hermanos: un hermano mayor y dos hermanas." Grup karma olduğu için toplam sayı "hermanos" ile söylenir.
4. Bilemez; "tío" iki tarafı da anlatır. Açıkça söylemek için: "Mi prima es la hija del hermano de mi padre" (amca) ya da "…del hermano de mi madre" (dayı).

Özet kartı

1. Aile kelimeleri erkek ve dişi çiftler hâlinde gelir: hijo/hija, hermano/hermana, primo/prima.
2. Karma gruplar erkek çoğulla anılır: padres, hijos, hermanos, abuelos.
3. "Tío" ve "tía" amca, dayı, hala, teyze, enişte ve yengeyi karşılar.
4. Kuzen "primo/prima", yeğen "sobrino/sobrina", torun "nieto/nieta"dır; hepsinde cinsiyet seçilir.
5. Abla ve ağabey: hermana mayor, hermano mayor; küçük kardeş: hermano/hermana menor.
6. Evlilikle gelen akrabalar: suegro/suegra, cuñado/cuñada, yerno, nuera.
7. "Padres" anne ve baba, "parientes" akrabalardır.

Sonraki derse köprü

Selin'in fotoğrafındaki insanları artık adlandırabiliyorsun; sırada onların yaşadığı yer var. Sıradaki ders evin odalarını ve eşyalarını ele alıyor: mutfaktan yatak odasına, masadan buzdolabına kadar gündelik kelimeleri, bunların artikelleriyle birlikte nasıl öğrenileceğini ve bir evi anlatırken daha önce öğrendiğin "hay" ve "estar" fiillerinin burada nasıl iş bölümü yaptığını göreceksin.