Soru kelimeleri: qué, quién, dónde, cuándo, cómo, por qué

Kanca

Deniz odayı beğendi ama karar vermeden önce öğrenmesi gereken şeyler var. Evet-hayır soruları artık işe yaramıyor, çünkü cevabı "sí" ya da "no" olmayan bilgiler istiyor: oda ayda kaça, öteki odada kim kalıyor, kira ne zaman ödeniyor, en yakın market nerede. Señora Rosa'ya tek tek soruyor: "¿Cuánto es al mes?", "¿Quién vive en el otro cuarto?", "¿Cuándo pago?", "¿Dónde hay un supermercado?"

Bu soruların her biri tek bir kelimeyle başlıyor ve o kelime cevabın türünü belirliyor: bir sayı, bir kişi, bir zaman, bir yer. Bu derste bu kelimeleri tek tek tanıyacak, cümlede nereye yerleştiklerini ve önlerine hangi küçük kelimelerin eklendiğini göreceksin.

Anlatım

Altı temel soru kelimesi

İspanyolcanın en sık kullanılan soru kelimeleri şunlardır: "qué" (ne), "quién" (kim), "dónde" (nerede), "cuándo" (ne zaman), "cómo" (nasıl) ve "por qué" (neden). Her biri farklı türde bir bilgi ister.

"¿Qué estudias?" (Ne okuyorsun?) bir şeyi, "¿Quién es ella?" (O kim?) bir kişiyi sorar. "¿Dónde trabajas?" (Nerede çalışıyorsun?) yeri, "¿Cuándo llegas?" (Ne zaman varıyorsun?) zamanı, "¿Cómo pagas?" (Nasıl ödüyorsun?) yolu ya da biçimi sorar. "¿Por qué estudias español?" (Neden İspanyolca öğreniyorsun?) ise nedeni sorar.

Bu altısına iki kelime daha eklenir. "Cuánto" (ne kadar, kaç) miktar sorar ve sorduğu isme uyar: "¿Cuánto es?" (Ne kadar?) diye fiyat sorulur, ama "¿Cuántos años tienes?" (Kaç yaşındasın?) ve "¿Cuántas hermanas tienes?" (Kaç kız kardeşin var?) diye sayılabilen şeyler sorulur. "Cuál" (hangisi) ise seçenekler arasından seçim ister: "¿Cuál es tu cuarto?" (Senin odan hangisi?).

Kim, kimler: "quién" ve "quiénes"

"Quién" tek bir kişiyi sorar ve fiil tekil çekilir: "¿Quién vive aquí?" (Burada kim oturuyor?). Cevabın birden fazla kişi olacağını biliyorsan "quiénes" kullanırsın ve fiil de çoğul olur: "¿Quiénes son tus compañeros?" (Arkadaşların kimler?). Türkçede "kim" çoğu zaman tekil kalır, ama İspanyolca burada sayıyı açıkça gösterir.

Soru kelimesi başa, fiil hemen arkasına

Soru kelimeli bir soruda soru kelimesi cümlenin en başına gelir ve çekilmiş fiil hemen onu izler. Özne varsa fiilin arkasına geçer: "¿Dónde vive tu hermano?" (Kardeşin nerede oturuyor?), "¿Qué come el niño?" (Çocuk ne yiyor?). A1.31'de evet-hayır sorusunda fiilin özneden öne geçebildiğini görmüştün; soru kelimeli sorularda bu sıra neredeyse kuraldır.

Bu sorularda ses sona doğru yükselmez, genellikle düşer. Soruyu soru kelimesi zaten kurduğu için tonun ayrıca bir iş yapmasına gerek kalmaz.

Edat soru kelimesinin önüne geçer

Türkçede "nereden", "kiminle", "saat kaçta" gibi sorular soru kelimesine eklenen bir ekle kurulur. İspanyolcada bu işi soru kelimesinin önüne konan bir edat görür ve edat her zaman kelimenin önünde, cümlenin en başında kalır.

"¿De dónde eres?" (Nerelisin?, kelimesi kelimesine "nereden"), "¿Adónde viajas?" (Nereye yolculuk ediyorsun?), "¿Con quién vives?" (Kiminle yaşıyorsun?), "¿Para qué estudias?" (Ne için çalışıyorsun?), "¿A qué hora cenas?" (Saat kaçta akşam yemeği yiyorsun?). "Adónde", "a" ile "dónde"nin birleşmiş biçimidir; ayrı da yazılabilir: "¿A dónde viajas?"

"Qué" ve "cómo" ile iki günlük kalıp

"Qué" bir isimle birlikte "hangi" anlamı da taşır: "¿Qué libro lees?" (Hangi kitabı okuyorsun?), "¿Qué día es hoy?" (Bugün günlerden ne?). "Cómo" tek başına söylendiğinde ise "Efendim? Anlamadım" demektir: "¿Cómo?" Karşındakinin söylediğini duymadığında "¿Qué?" yerine bunu kullanmak daha kibar kaçar.

"¿Por qué?" sorusu, "porque" cevabı

Soru iki ayrı kelimeyle ve çizgiyle yazılır: "¿Por qué?" Cevap ise tek kelime ve çizgisizdir: "porque" (çünkü). "¿Por qué aprendes español? —Porque trabajo en Lima." (Neden İspanyolca öğreniyorsun? Çünkü Lima'da çalışıyorum.) İkisi aynı sesleri taşır; farkı vurguda duyulur: sorudaki "qué" vurgulu, cevaptaki "porque" ise ilk hecesinden okunur [POR-ke].

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede soru kelimesi cümlede cevabın duracağı yerde kalır. "Ana nerede oturuyor?" sorusunun cevabı "Ana Lima'da oturuyor" olur; "nerede" ile "Lima'da" aynı yeri paylaşır. İspanyolca ise soru kelimesini, cevabın cümlede nerede duracağına bakmadan en başa taşır: "¿Dónde vive Ana?" Cevap "Ana vive en Lima" olur ve "en Lima" sona gider. Türkçe konuşan için asıl alışılacak şey bu kaymadır: soru kelimesini başa, fiili hemen arkasına koymak.

İkinci fark, soru kelimesine eklenen anlamın nerede durduğudur. Türkçede "nere-den", "kim-le", "ne-ye" gibi biçimler soru kelimesine sondan bir ek alır. İspanyolca aynı anlamı öne konan bir edatla verir: "de dónde", "con quién", "a qué". Türkçedeki eki İspanyolcada kelimenin önünde aramak gerekir.

Bu iki dilin bazen birbirine çok yaklaştığını da görebilirsin. Türkçedeki "niçin" kelimesi aslında "ne için"in kaynaşmış biçimidir. İspanyolcanın "por qué" sorusu da "için" anlamına yakın bir edatla "ne"yi yan yana getirir. İki dil nedeni sorarken aynı fikri, "ne için"i kullanır; yalnız sıra ters çevrilmiştir.

Örnekler

Her soruyu okurken önce cevabın türünü tahmin et: bir yer mi, bir kişi mi, bir sayı mı? Sonra soru kelimesinin hemen ardından gelen fiili bul.

Üçüncü örnekte özne "tu padre" fiilin arkasında duruyor. Altıncı örnekte "con" edatı soru kelimesinin önüne geçmiş; Türkçedeki "-le" ekinin karşılığı bu. Yedinci örnekte soru ile cevap aynı sesleri taşıyor ama biri iki kelime ve çizgili, öteki tek kelime ve çizgisiz.

Örnek diyalog

Deniz, Miraflores'teki odayı gezdikten sonra Señora Rosa'ya son sorularını soruyor. Birbirlerine hâlâ "usted" diyorlar.

Deniz her soruda farklı bir bilgi istiyor: "cuánto" fiyat, "cuándo" zaman, "quién" kişi, "dónde" yer. Rosa'nın "¿Cómo paga usted?" sorusunda özne fiilin arkasına geçmiş. Son replikteki "¿Por qué no…?" bir neden sormuyor; İspanyolcada kibar bir öneri kalıbıdır ve Türkçedeki "Neden birlikte yürümüyoruz?" gibi bir davet anlamı taşır. Peru'nun para birimi "sol"dur, çoğulu "soles"; "cuadra" ise Latin Amerika'da iki köşe arasındaki sokak parçasına, yani bloğa denir. Diyalogdaki kira tutarı örnek içindir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "¿Dónde vives?" "¿A qué hora es tu clase?" "¿Con quién hablas?"
2. "¿Cuántos años tiene tu hermano?" "¿Quién es tu profesor?" "¿Por qué estudias español?"
3. "¿Dónde estudia Lucía?" ve "¿De dónde es usted?"
4. Soru kelimesi ile fiil uyumsuz. Birden fazla kişi varsa: "¿Quiénes viven en el tercer piso?" Tek kişi varsa: "¿Quién vive en el tercer piso?"

Özet kartı

1. Temel soru kelimeleri: qué (ne), quién (kim), dónde (nerede), cuándo (ne zaman), cómo (nasıl), por qué (neden).
2. "Cuánto" miktarı sorar ve isme uyar (cuántos años); "cuál" seçenekler arasından seçim ister.
3. Soru kelimesi başa gelir, fiil onu izler, özne fiilin arkasına geçer: ¿Dónde vive tu hermano?
4. Edat soru kelimesinin önüne yazılır: de dónde, con quién, a qué hora, adónde.
5. "Quién" tekil, "quiénes" çoğul kişi sorar ve fiil ona uyar.
6. "¿Por qué?" iki kelime ve çizgili, "porque" (çünkü) tek kelime ve çizgisizdir.
7. "¿Cómo?" duyulmayan bir sözü kibarca tekrar ettirir.

Sonraki derse köprü

Deniz odaya taşındıktan sonra kullanacağı bazı fiiller çekilirken kökünü değiştirir. "Pensar" (düşünmek) "yo" ile "pienso", "dormir" (uyumak) "duermo", "pedir" (istemek, sipariş etmek) "pido" olur. Sıradaki ders bu fiilleri ele alıyor: kökteki "e"nin "ie"ye, "o"nun "ue"ya ve "e"nin "i"ye dönüştüğü üç grubu ve bu değişimin neden "nosotros" ile "vosotros" biçimlerine uğramadığını göreceksin.