Olumsuz cümle ve soru cümlesi kurmak

Kanca

Lima'da kiralık oda bakıyorsun ve ev sahibi Señora Rosa kapıda ilk soruyu soruyor: "¿Fuma usted?" Sigara içiyor musunuz? Cevabın kısa ama içinde iki tane "no" var: "No, no fumo." İlki "hayır" demek, ikincisi fiili olumsuz yapıyor. Birkaç dakika sonra Rosa evi anlatırken şunu ekliyor: "Aquí no vive nadie más." Burada başka kimse oturmuyor. Bu cümlede de iki olumsuz kelime yan yana duruyor ve İspanyolca kulağa hiç tuhaf gelmiyor.

Artık üç fiil grubunu çekebiliyorsun. Bu derste o fiillerle kurduğun cümleleri iki yöne çevireceksin: "no" ile olumsuza, kelime sırasını ya da sesi değiştirerek soruya. Bunu yaparken Türkçenin sana burada şaşırtıcı bir avantaj verdiğini de göreceksin.

Anlatım

"No" fiilin hemen önüne gelir

İspanyolcada olumsuz cümle kurmak için tek bir kelime yeter: "no". Bu kelime çekilmiş fiilin hemen önüne yerleşir ve cümlenin geri kalanı değişmez. "Hablo francés" (Fransızca konuşuyorum) cümlesi "No hablo francés" (Fransızca konuşmuyorum) olur. Özne varsa "no" öznenin arkasında, fiilin önünde kalır: "Mi hermano no vive aquí" (Kardeşim burada oturmuyor).

"No" hiçbir zaman fiilin arkasına geçmez. "Hablo no francés" diye bir cümle yoktur. Fiilin kişisi, zamanı ya da grubu ne olursa olsun yeri aynıdır: "no comemos", "no escribís", "no tienen".

İki "no" ile cevap vermek

Evet-hayır sorusuna olumsuz cevap verirken İspanyolca çoğu zaman "no" kelimesini iki kez kullanır. "¿Tienes coche?" (Araban var mı?) sorusunun doğal cevabı "No, no tengo coche" olur. Virgülden önceki "no" soruya verilen cevaptır, yani "hayır". Virgülden sonraki "no" ise fiili olumsuz yapar, yani "-me" ekinin işini görür.

Yalnız "No" demek de yeterlidir, ama tam cümleyle cevap vereceksen ikinci "no"yu atlayamazsın. "No, tengo coche" demek "Hayır, arabam var" anlamına gelir ve karşındakinin kafasını karıştırır.

"Nada", "nadie", "nunca": çift olumsuz

Üç olumsuz kelime günlük konuşmada sık geçer: "nada" (hiçbir şey), "nadie" (hiç kimse), "nunca" (asla, hiçbir zaman). Bunlar fiilden sonra geldiğinde fiilin önünde yine "no" durur: "No como nada" (Hiçbir şey yemiyorum), "No llama nadie" (Kimse aramıyor), "No bebo nunca café" (Hiç kahve içmem).

Aynı kelimeler fiilden önce gelirse "no" kullanılmaz, çünkü cümleyi zaten o kelime olumsuz yapar: "Nadie llama" (Kimse aramıyor), "Nunca bebo café" (Hiç kahve içmem). İki sıra da doğrudur; fiilden önce gelen sıra olumsuz kelimeyi biraz daha vurgular.

Evet-hayır sorusunun üç yolu

A1.7'de evet-hayır sorusunu sesin sonda yükselmesiyle kurmuştun. Bu yol şimdi de geçerlidir: "¿Ana vive aquí?" (Ana burada mı oturuyor?) cümlesi, tespit cümlesiyle aynı sırada ama yükselen bir tonla söylenir.

İkinci yol, fiili öznenin önüne almaktır: "¿Vive Ana aquí?" ya da "¿Vive aquí Ana?" Bu değişiklik anlamı değiştirmez, soruyu kelime sırasıyla da işaretler. Özellikle resmî hitapta çok kullanılır: "¿Habla usted inglés?" (İngilizce konuşuyor musunuz?). Özne zamiri söylenmiyorsa zaten sıra değiştirecek bir şey kalmaz: "¿Trabajas hoy?" (Bugün çalışıyor musun?).

Üçüncü yol, düz bir cümlenin sonuna kısa bir onay sorusu eklemektir: "¿verdad?" ya da "¿no?". "Vives en Lima, ¿verdad?" (Lima'da oturuyorsun, değil mi?). Bu yolu, cevabı tahmin ettiğinde ve karşındakinden yalnızca onay beklediğinde kullanırsın.

Olumsuz soruya cevap

"¿No tienes hambre?" (Aç değil misin?) gibi olumsuz bir soruya cevap verirken İspanyolca cevabın içeriğine bakar. Aç değilsen "No, no tengo hambre", açsan "Sí, tengo hambre" dersin. "Sí" her zaman olumlu durumu, "no" her zaman olumsuz durumu bildirir.

Türkçe ile karşılaştırma

Olumsuzlukta iki dil farklı bir araç kullanır. Türkçede olumsuzluk fiilin içindedir: "gel-me-z", "yi-mi-yor-um". İspanyolcada ise fiilin dışında, önünde duran ayrı bir kelimedir: "no llama", "no como". Bu yüzden Türkçede olumsuzluğu kelimenin ortasında aramaya alışmış kulak, İspanyolcada onu cümlenin başına yakın bir yerde, fiilden hemen önce duymalıdır.

Çift olumsuzda ise Türkçe konuşanın işi kolaydır, çünkü Türkçe de aynı şeyi yapar. "Hiçbir şey yemiyorum" cümlesinde hem "hiçbir şey" hem de fiildeki "-mi-" olumsuzdur ve kimse bunu yanlış bulmaz. İspanyolcanın "No como nada" cümlesi bu yapının birebir karşılığıdır. "Kimse aramıyor" da "No llama nadie" ile aynı mantıkla kurulur. Bazı dillerde bu yapı hatalı sayılır, ama Türkçe ile İspanyolca burada aynı taraftadır.

Olumsuz soruya verilen cevapta ise iki dil ayrılır. Türkçede "Yarın çalışmıyor musun?" sorusuna "Evet" diye cevap veren kişi çoğunlukla "evet, çalışmıyorum" demek ister; "evet" soruyu onaylar. İspanyolcada "¿No trabajas mañana?" sorusuna "Sí" diyen kişi "çalışıyorum" demiş olur. Bu yüzden olumsuz sorulara İspanyolcada Türkçe alışkanlıkla "sí" demek tam tersi bir anlam üretebilir. En güvenli yol, "sí" ya da "no"nun arkasına fiili eklemektir: "No, no trabajo" ya da "Sí, trabajo".

Örnekler

Olumsuz cümlelerde "no"nun yerine, sorularda ise fiilin nerede durduğuna dikkat et.

Dördüncü ve beşinci örnekler çift olumsuzun iki sırasını gösteriyor: "nada" fiilden sonra geldiği için önde "no" var, "nadie" ise başta durduğu için "no" gerekmiyor. Yedinci örnekte fiil "usted"in önüne geçerek soruyu kuruyor.

Örnek diyalog

Deniz, Lima'nın Miraflores semtinde kiralık bir oda bakıyor. Ev sahibi Señora Rosa ile ilk kez görüşüyorlar ve birbirlerine "usted" diyorlar.

Rosa'nın ilk iki sorusu fiili "usted"in önüne alıyor. Beşinci replikte olumsuz bir soru var; "tampoco" burada "da, de" anlamındaki olumsuz bir kelimedir. Deniz'in cevabı İspanyolca mantığıyla kurulmuş: "sí", balık yediğini, yani olumlu durumu bildiriyor. Türkçe alışkanlıkla "evet" deseydi, balık da yemediğini onaylamış sanılırdı. Rosa'nın "no vive nadie más" cümlesi çift olumsuzdur. Deniz'in son sorusu ise onay bekleyen "¿verdad?" ile bitiyor. Peru'da "cuarto" kelimesi bir evin içindeki odayı anlatır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "No leo el periódico." "Mis padres no viven en Esmirna." "No tenemos clase hoy."
2. "No, no hablo griego." Birinci "no" cevap, ikincisi fiilin olumsuzu.
3. "No bebo nada." "Nada" fiilden sonra geldiği için önde "no" gerekir. İkinci cümle: "Nadie contesta." "Nadie" başta olduğu için "no" kullanılmaz.
4. "¿Vive usted en Cusco?" ve "Usted vive en Cusco, ¿verdad?"
5. "Sí, hablo inglés." "Sí" konuştuğunu bildirir; "no" desen konuşmadığını anlatmış olurdun.

Özet kartı

1. Olumsuzluk için "no" çekilmiş fiilin hemen önüne gelir: No hablo francés.
2. Olumsuz cevapta iki "no" olur: birincisi "hayır", ikincisi fiilin olumsuzu: No, no tengo coche.
3. "Nada", "nadie", "nunca" fiilden sonra geliyorsa önde "no" durur: No como nada.
4. Aynı kelimeler fiilden önce gelirse "no" düşer: Nadie llama. Nunca bebo café.
5. Evet-hayır sorusu yükselen tonla, fiili özneden öne alarak ya da sona "¿verdad?", "¿no?" ekleyerek kurulur.
6. Olumsuz soruya "sí" olumlu durumu, "no" olumsuz durumu bildirir; Türkçedeki onaylayan "evet" gibi çalışmaz.

Sonraki derse köprü

Şimdiye kadar kurduğun sorular "evet" ya da "hayır" diye cevaplanabiliyordu. Oysa Lima'daki Señora Rosa'ya odanın kaça olduğunu, kimin nerede oturduğunu ya da kapının saat kaçta kapandığını sormak istersen başka bir araca ihtiyacın var. Sıradaki ders "qué", "quién", "dónde", "cuándo", "cómo" ve "por qué" gibi soru kelimelerini işliyor; bu kelimelerin neden vurgu işaretiyle yazıldığını ve "¿por qué?" sorusunun "porque" ile başlayan cevaptan nasıl ayrıldığını da orada göreceksin.