Düzenli -er ve -ir fiilleri

Kanca

Quito'daki üniversitenin yemekhanesinde Andrea sana soruyor: "¿Comes aquí todos los días?" Her gün burada mı yiyorsun? "Como aquí a la una" diye cevap veriyorsun: saat birde burada yiyorum. Sonra o da ekliyor: "Nosotros vivimos cerca" (Biz yakında oturuyoruz). "Comer" (yemek) ile "vivir" (yaşamak, oturmak) iki farklı fiil grubundan geliyor, ama "como" ile "vivo", "comes" ile "vives" birbirine çok benziyor.

Önceki derste "-ar" fiillerini çektin. İspanyolcanın öteki iki fiil grubu "-er" ve "-ir" ile biter ve iyi haber şu ki bu iki grup birbirinin neredeyse ikizidir. Bu derste ikisinin paylaştığı sonları, yollarının ayrıldığı iki kişiyi ve onları "-ar" fiillerinden ayıran tek sesliyi öğreneceksin.

Anlatım

"Comer": "-er" grubunun kalıbı

"-er" ile biten bir fiili çekmek için mastardan "-er" kısmını kaldırırsın; geriye kalan "com-" parçasına "e" sesliyle kurulan sonlar gelir. "Comer" fiiliyle: "como" (yiyorum), "comes" (yiyorsun), "come" (yiyor), "comemos" (yiyoruz), "coméis" (yiyorsunuz), "comen" (yiyorlar).

"-ar" fiillerini hatırla: orada sonlarda "a" sesi vardı ("hablas", "habla", "hablan"). "-er" fiillerinde bu sesin yerini "e" alır: "comes", "come", "comen". "Yo" biçimi ise iki grupta da aynıdır ve "-o" ile biter: "hablo", "como".

Bu kalıbı izleyen sık kullanılan fiiller şunlardır: "beber" (içmek), "leer" (okumak), "aprender" (öğrenmek), "comprender" (anlamak), "correr" (koşmak), "vender" (satmak). "Leer" fiilinde kök de "e" ile bittiği için iki "e" yan yana gelir ve ikisi de okunur: "lee" [LE-e], "leemos" [le-E-mos].

"Vivir": "-ir" grubunun kalıbı

"-ir" ile biten fiiller "-er" fiilleriyle neredeyse aynı çekilir. "Vivir" fiiliyle: "vivo" (yaşıyorum), "vives" (yaşıyorsun), "vive" (yaşıyor), "viven" (yaşıyorlar). Bu dört biçim "comer"inkilerle aynı sonları taşır.

Fark yalnız iki kişidedir. "Nosotros" biçiminde "-er" fiilleri "-emos", "-ir" fiilleri "-imos" alır: "comemos" ama "vivimos". "Vosotros" biçiminde "-er" fiilleri "-éis", "-ir" fiilleri "-ís" alır: "coméis" ama "vivís". Kısacası "-ir" fiilleri, mastarlarındaki "i" sesini yalnız bu iki biçimde korur.

Bu gruptan sık kullanılan fiiller: "escribir" (yazmak), "abrir" (açmak), "recibir" (almak, teslim almak), "compartir" (paylaşmak), "subir" (çıkmak), "decidir" (karar vermek). Hepsi "vivir" gibi çekilir; örneğin "abrimos" (açıyoruz) ve "recibís" (alıyorsunuz).

"Vos" kullanılan ülkelerde, örneğin Arjantin'de, bu fark korunur: "vos comés", "vos vivís". Vurgu her ikisinde de son hecededir ve yazıda çizgiyle gösterilir.

Üç grubu bir arada tutmak

Üç grubu karıştırmamak için tek bir sesliyi izlemek yeter. "-ar" fiilleri "yo" dışında "a" sesiyle çekilir, "-er" ve "-ir" fiilleri "e" sesiyle. Bu yüzden "habla" doğrudur, "come" doğrudur, ama "hable" ya da "coma" şimdiki zamanın biçimleri değildir. İkincileri daha ileri bir seviyede, bambaşka bir anlamla, dilek kipinde göreceksin; şimdi kullanırsan cümlen anlamını kaybeder.

"Nosotros" biçimi ise mastarın kendi sesliyi taşır: "hablamos" (a), "comemos" (e), "vivimos" (i). Mastarı biliyorsan bu biçimi de bilirsin.

Anlam ve kullanım

Zaman anlamı "-ar" fiillerindekinden farklı değildir; aynı biçim hem her gün olanı, hem konuşma anını, hem de planlanmış yakın bir işi söyler: "Vivo en Estambul" (İstanbul'da yaşıyorum), "¿Qué lees?" (Ne okuyorsun?), "Mañana escribo el correo" (E-postayı yarın yazıyorum).

İki fiil sık sık bir mastarla birlikte kullanılır. "Deber" + mastar "-malı" anlamı taşır: "Debo estudiar" (Ders çalışmalıyım). "Aprender a" + mastar "-meyi öğrenmek" demektir: "Aprendo a cocinar" (Yemek yapmayı öğreniyorum).

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede de fiil ekleri tek bir biçimde kalmaz; kökün seslisine göre değişir. "Gel-iyor-um" ile "otur-uyor-um" arasındaki fark, ünlü uyumunun ekleri kelimeye uydurmasıdır. İspanyolcada da sonlar değişir, ama belirleyici olan kökün seslisi değil, mastarın hangi grupta olduğudur. "-ar" ile biten fiil "a"lı sonlar, "-er" ve "-ir" ile bitenler "e"li sonlar alır.

Bu benzerlik bir kolaylık sağlar: Türkçe konuşan, eklerin kelimeye göre biçim değiştirmesine zaten alışkındır. Ama bir farkı da beraberinde getirir. Türkçede doğru eki kulak kendiliğinden seçer; "gelıyorum" demek kimsenin aklına gelmez. İspanyolcada ise grubu mastarın sonundan hatırlamak gerekir, çünkü kelimenin görünüşü her zaman bir ipucu vermez. "Comer" ile "correr" ve "vivir" ile "escribir" kök sesleri bakımından farklıdır ama gruplarının sonlarını kullanır.

Bu yüzden yeni bir fiil öğrenirken onu her zaman mastar biçimiyle, yani grubunu belli eden sonuyla birlikte kelime defterine yaz: "escribir (-ir)", "vender (-er)". Bu küçük alışkanlık, "nosotros" ve "vosotros" biçimlerinde doğru sonu seçmeni sağlar.

Örnekler

Cümlelerde "e"li sonları "a"lı sonlardan ayır, "nosotros" biçimlerinde ise mastarın sesine kulak ver.

Üçüncü ve dördüncü örnekler iki grup arasındaki farkı gösteriyor: "bebemos" "-er", "vivimos" "-ir" fiilidir. İkinci örnekte "lee" kelimesinde iki "e" yan yana ve ikisi de okunuyor. Son örnekte "aprender" çekilirken "cocinar" mastar olarak kalıyor.

Örnek diyalog

Ceren, Quito'daki üniversitenin yemekhanesinde sınıf arkadaşı Andrea ile konuşuyor. Ceren bir dönemliğine değişim öğrencisi olarak gelmiş, Andrea ise şehrin yerlisi.

Bu konuşmadaki fiiller iki gruptan geliyor: "comer", "leer" ve "aprender" "-er", "vivir" ve "escribir" "-ir" grubunda. Tekil biçimlerde iki grubun sonları aynı: "como / vivo", "leo / escribo". Ceren'in "escribo un diario" cümlesindeki "diario" kelimesi hem "günlük" hem "gazete" anlamına gelebilir; burada bağlam onun kendi günlüğünden söz ettiğini gösteriyor. Andrea ile Ceren birbirine "tú" diyor, çünkü yaşıt sınıf arkadaşlarıdır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. escribo, escribes, escribe, escribimos, escribís, escriben.
2. "Nosotros comemos a las dos." "Nosotros vivimos en Ankara." "Ella bebe café." "-er" ve "-ir" fiilleri "nosotros" biçiminde ayrılır: "-emos" ve "-imos".
3. "Ellos comen en casa." "Comer" bir "-er" fiilidir ve "e"li sonlar alır; "-an" sonu "-ar" fiillerine aittir.
4. "Mañana escribo las cartas." ve "La biblioteca abre a las diez." Şimdiki zaman yakın geleceği ve düzenli olayları da anlatır.

Özet kartı

1. "-er" sonları: -o, -es, -e, -emos, -éis, -en (comer).
2. "-ir" sonları: -o, -es, -e, -imos, -ís, -en (vivir).
3. İki grubun sonları "biz" ve "siz" (İspanya) biçimlerinde ayrılır: comemos / vivimos, coméis / vivís.
4. "-ar" fiilleri "a"lı, "-er" ve "-ir" fiilleri "e"li sonlar alır: habla, come, vive.
5. "Nosotros" biçimi mastarın seslisini taşır: hablamos, comemos, vivimos.
6. "Leer" gibi fiillerde iki "e" yan yana yazılır ve okunur: lee, leemos.
7. "Deber + mastar" (-malı) ve "aprender a + mastar" (-meyi öğrenmek) sık kullanılır.

Sonraki derse köprü

Artık üç fiil grubunu da çekebiliyorsun ve olumlu cümleler kurabiliyorsun. Gerçek konuşmanın yarısı ise "hayır" demekten ve soru sormaktan oluşur. Sıradaki derste bir cümleyi "no" ile nasıl olumsuz yapacağını, "hiçbir şey" ya da "hiç kimse" gibi kelimelerle İspanyolcanın neden iki olumsuz kelimeyi birlikte kullandığını ve bir soruda öznenin fiilden sonra nasıl yer değiştirebildiğini göreceksin.