Tarih söylemek

Kanca

Bogotá'da bir diş kliniğini arıyorsun. Resepsiyondaki görevli iki şey soruyor: randevu için hangi günü istediğini ve doğum tarihini. Birinci soruya "el martes seis de octubre" diye cevap veriyorsun: altı ekim salı. İkincisine "el doce de abril de mil novecientos noventa y cinco": on iki nisan bin dokuz yüz doksan beş. İki cevap da aynı kalıbı izliyor ve bu kalıp, önceki derslerde öğrendiğin parçaları birleştiriyor.

Sayıları, ayları ve günleri artık biliyorsun. Bu ders onları bir tarih hâline getiriyor. İyi haber şu: İspanyolcada tarih Türkçedeki gibi günle başlar, sonra ay, sonra yıl gelir. Farklar küçük kelimelerdedir: araya giren "de"lerde, başa gelen "el"de ve ayın birinci gününün adında. Bu derste tarihi sormayı, söylemeyi ve yazmayı öğreneceksin.

Anlatım

Tarihi sormak

Günün tarihini merak ettiğinde her yerde anlaşılan soru "¿Qué fecha es hoy?"dur (Bugün ayın kaçı?). İspanya'da "¿A qué fecha estamos?" ya da daha gündelik "¿A cuántos estamos?" de duyulur. Cevap "Hoy es el veintinueve de septiembre" (Bugün eylülün yirmi dokuzu) ya da İspanya'da sık kullanılan "Estamos a veintinueve de septiembre" biçiminde gelir.

Bir olayın tarihini sormak için "¿Cuándo…?" (Ne zaman…?) kullanılır: "¿Cuándo es tu cumpleaños?" (Doğum günün ne zaman?), "¿Cuándo es la reunión?" (Toplantı ne zaman?).

Kalıp: el + gün + de + ay + de + yıl

İspanyolcada tarih şu sırayla söylenir: önce "el", sonra günün sayısı, sonra "de" ve ay, gerekirse bir "de" daha ve yıl. "El veintinueve de septiembre de dos mil veintiséis" (29 Eylül 2026). Kelimesi kelimesine: "eylülün yirmi dokuzu, iki bin yirmi altının".

Gün, A1.24'te öğrendiğin asıl sayılarla söylenir: "el cinco de mayo" (beş mayıs), "el treinta de junio" (otuz haziran). Yıl, A1.25'teki gibi okunur: "mil novecientos noventa y cinco" (1995), "dos mil veintiséis" (2026). Yıldan önce "de" kullanılır; 2000'den sonraki yıllarda "del" de duyulur ve kabul edilir: "de 2026" ya da "del 2026".

Haftanın günü de eklenecekse tarihin başına gelir: "el martes seis de octubre" (6 Ekim salı). Yazıda gün adı çoğunlukla virgülle ayrılır: "martes, 6 de octubre". A1.27'de gördüğün gibi gün ve ay adları burada da küçük harfle yazılır.

Ayın birinci günü

Ayın birinci günü için iki seçenek vardır. Amerika'daki ülkelerin çoğu, İspanya'da da bir kesim "el primero" (birinci) der: "el primero de mayo" (bir mayıs). İspanya'da "el uno de mayo" da çok yaygındır. İkisi de doğrudur. Öteki günlerde ise sıra sayısı kullanılmaz: "el dos de mayo" denir, "el segundo de mayo" değil.

Tarihle kullanılan edatlar

Tarihin önünde "en" kullanılmaz; "el" yeterlidir. "El tres de mayo tengo un examen" (Üç mayısta bir sınavım var). Ama yalnız bir ay ya da yalnız bir yıl söyleniyorsa A1.27'deki gibi "en" gelir: "en mayo" (mayısta), "en dos mil veintiséis" (2026'da). Kısacası tam tarih "el" alır, ay ve yıl "en" alır.

Rakamla yazmak

İspanyolca konuşulan ülkelerde tarih rakamla gün, ay, yıl sırasıyla yazılır: 29/9/2026 ya da 29-9-2026. Bu sıra Türkiye'deki alışkanlıkla aynıdır. Yalnız, ABD'de yaşayan İspanyolca konuşanlarla yazışırken ya da ABD'de düzenlenmiş bir belgede ay ile günün yer değiştirebileceğini akılda tutmak işe yarar.

Doğum günü ve bayramlar

Doğum gününü söylemek için "Mi cumpleaños es el…" kalıbı kullanılır: "Mi cumpleaños es el tres de mayo" (Doğum günüm üç mayısta). Resmî formlarda "fecha de nacimiento" (doğum tarihi) sorulur ve tam tarih verilir.

Önemli günler de tarihle anılır. Meksika'da "el dieciséis de septiembre" Bağımsızlık Günü'dür; "El primero de enero" ise İspanyolca konuşulan bütün ülkelerde yeni yılın ilk günüdür.

Türkçe ile karşılaştırma

Tarih konusunda Türkçe ile İspanyolca birbirine şaşırtıcı derecede yakındır. İki dil de günle başlar, sonra ayı, en son yılı söyler: "29 Eylül 2026" ile "29 de septiembre de 2026". Rakamla yazımda da sıra aynıdır: 29.09.2026 ve 29/9/2026. Türkçe konuşan için bu, İngilizcedeki ay-gün karışıklığıyla hiç uğraşmamak demektir.

Farklar küçük kelimelerdedir. Türkçede tarih kelimeleri yan yana dizilir, araya hiçbir şey girmez: "yirmi dokuz eylül". İspanyolcada ise gün ile ay, ay ile yıl arasına "de" girer ve başa "el" gelir. "De" kelimesini atlamak ("veintinueve septiembre") İspanyolcada eksik bir tarih oluşturur.

Edatta da tanıdık bir tuzak var. Türkçede bir olayın tarihini "-de, -da" ekiyle söylersin: "üç mayısta". Bu eki İspanyolcaya "en" olarak taşımak ("en el tres de mayo") yanlıştır; tarihin önündeki "el" bu işi zaten görür. Ayın biri için de Türkçede "ayın biri" dersin; İspanyolcada ise bölgeye göre "el primero" ya da "el uno" duyarsın ve ikisi de doğrudur.

Örnekler

Her tarihte "el" ve "de"lerin yerini kontrol et; tam tarihten önce "en" kullanılmadığına dikkat et.

İkinci örnekte ayın biri "primero" ile söyleniyor; İspanya'da aynı cümle "Mañana es el uno de octubre" diye de kurulabilir. Beşinci örnekte gün, ay ve yıl arasında iki "de" var. Altıncı örnekte haftanın günü tarihin başına geliyor. Son örnekteki "estamos a" kalıbı İspanya'da tarih söylemenin gündelik bir yoludur.

Örnek diyalog

Gizem, Bogotá'da bir diş kliniğini arayıp randevu alıyor.

Görüşmede tarih kalıbı iki kez tam biçimiyle geçiyor: randevu için gün adıyla birlikte, doğum tarihi için yılla birlikte. Görevlinin "El seis no hay" cümlesinde ay tekrarlanmıyor, çünkü iki taraf da ekimden söz ettiğini biliyor. Saat ise A1.26'daki gibi "a las diez" ile ekleniyor. "Cita" kelimesi burada "randevu" demektir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "el catorce de febrero", "el primero de enero" (ya da İspanya'da "el uno de enero"), "el veintitrés de abril de dos mil veintiséis".
2. "¿Cuándo es tu cumpleaños?" Cevap örneği: "Mi cumpleaños es el dieciocho de agosto."
3. Tam tarihin önünde "en" kullanılmaz. Doğrusu: "El cinco de julio tengo vacaciones."
4. 10 Ekim 2026 bir cumartesidir: "el sábado diez de octubre de dos mil veintiséis". Yazıda "sábado, 10 de octubre de 2026".

Özet kartı

1. Tarihi sormak: "¿Qué fecha es hoy?"; İspanya'da "¿A qué fecha estamos?", "¿A cuántos estamos?".
2. Kalıp: el + gün + de + ay + de + yıl: el veintinueve de septiembre de dos mil veintiséis.
3. Gün asıl sayıyla söylenir; ayın biri için "el primero" ya da "el uno", öteki günlerde sıra sayısı yok.
4. Haftanın günü tarihin başına gelir: el martes seis de octubre; gün ve ay adları küçük harfle yazılır.
5. Tam tarih "el" alır, "en" almaz; yalnız ay ya da yıl "en" alır: en mayo, en 2026.
6. Rakamla yazımda sıra Türkiye'deki gibidir: gün/ay/yıl.
7. Doğum günü: "Mi cumpleaños es el…"; formlarda "fecha de nacimiento".

Sonraki derse köprü

Bu modülde sayıları, saati ve takvimi tamamladın; artık bir cümleye zamanını ve tarihini verebiliyorsun. Ama cümlelerin çoğu hâlâ "ser", "estar", "tener" gibi birkaç fiile dayanıyor. Sıradaki modül İspanyolca fiillerin büyük çoğunluğunu açıyor ve ilk durağı "-ar" ile biten düzenli fiiller: "hablar" gibi bir fiilin altı kişide nasıl çekildiğini ve fiil sonlarının, zamiri neden gereksiz kıldığını adım adım göreceksin.