Günler, aylar, mevsimler

Kanca

Mendozalı arkadaşın Florencia'ya şehrini ne zaman ziyaret etmen gerektiğini soruyorsun. "En otoño, en marzo o abril" diye cevap veriyor: sonbaharda, mart ya da nisanda. Bir an durup düşünüyorsun: mart sonbahar mı? Florencia gülüyor: "Aquí las estaciones son al revés." Burada mevsimler terstir. Arjantin Güney Yarımküre'de olduğu için mart sonbahar, aralık yaz başıdır.

Günlerin, ayların ve mevsimlerin adları yeni bir dilin ilk öğrenilen kelimeleri arasındadır ve takvimden randevuya, hava durumundan tatil planına kadar her yerde karşına çıkar. Bu derste bu adları, İspanyolcada nasıl yazıldıklarını, günlerle ve aylarla hangi küçük kelimelerin kullanıldığını ve İspanyolca konuşulan dünyanın iki yarımküreye yayılmasının takvime ne kattığını öğreneceksin.

Anlatım

Haftanın günleri

Haftanın günleri (los días de la semana) şunlardır: "lunes" (pazartesi), "martes" (salı), "miércoles" (çarşamba), "jueves" (perşembe), "viernes" (cuma), "sábado" (cumartesi) ve "domingo" (pazar). İspanya'da ve Latin Amerika'nın çoğunda takvimler pazartesiyle başlar.

Bu adların çoğu eski Roma'nın gezegen ve tanrı adlarından gelir: "lunes" Ay'dan (luna), "martes" Mars'tan, "miércoles" Merkür'den, "jueves" Jüpiter'den, "viernes" Venüs'ten. "Sábado" ise İbranicedeki "şabat" kelimesinden, "domingo" Latincede "Rab günü" anlamına gelen "dies Dominicus"tan türemiştir. Bu kökleri bilmek, özellikle karışan "martes" ile "miércoles"i ayırmana yardım eder.

Günlerin hepsi erkek isimdir. "S" ile biten beş gün, çoğul dersindeki kurala uyarak çoğulda değişmez: "el lunes, los lunes". Bir günün önündeki artikel anlamı belirler: "el lunes" (bu pazartesi, pazartesi günü), "los lunes" (her pazartesi, pazartesileri). Cumartesi ve pazar ise çoğulda "-s" alır: "los sábados", "los domingos". Hafta sonu için "el fin de semana" denir.

Yılın ayları

Aylar (los meses) şunlardır: "enero" (ocak), "febrero" (şubat), "marzo" (mart), "abril" (nisan), "mayo" (mayıs), "junio" (haziran), "julio" (temmuz), "agosto" (ağustos), "septiembre" (eylül), "octubre" (ekim), "noviembre" (kasım) ve "diciembre" (aralık). Eylül için "setiembre" yazımı da doğrudur ve bazı ülkelerde, örneğin Peru'da, yaygındır.

Ay adlarının çoğu Türkçe konuşana tanıdık gelir, çünkü Latinceden gelen aynı kökler Avrupa dillerinin çoğunda ve Türkçedeki "mart", "mayıs" ve "ağustos" gibi bazı adlarda da görülür. Aylar da erkek isimdir.

Bir şeyin hangi ayda olduğunu söylemek için "en" kullanılır ve artikel gelmez: "en marzo" (martta), "en diciembre" (aralıkta). "Mi cumpleaños es en marzo" (Doğum günüm martta). Günlerde ise "en" kullanılmaz, artikel yeterlidir: "el viernes" (cuma günü).

Mevsimler

Mevsimler (las estaciones) şunlardır: "la primavera" (ilkbahar), "el verano" (yaz), "el otoño" (sonbahar) ve "el invierno" (kış). Bir şeyin hangi mevsimde olduğunu söylemek için de "en" kullanılır: "en verano" (yazın), "en invierno" (kışın).

İspanyolca konuşulan dünya iki yarımküreye yayıldığı için mevsimler her yerde aynı aylara düşmez. Kuzey Yarımküre'deki İspanya ve Meksika için aralık bir kış ayıdır; Arjantin'de, Şili'de ve Uruguay'da ise aralık yazın başıdır, temmuz kış ortasıdır. Ekvator çevresindeki ülkelerde, örneğin Kolombiya'da, dört mevsim belirgin değildir; insanlar yılı daha çok yağmurlu ve kurak dönemlere göre anlatır.

Bugün, dün, yarın

Takvim sorularında sık kullanılan üç kelime vardır: "hoy" (bugün), "ayer" (dün) ve "mañana" (yarın). "¿Qué día es hoy?" (Bugün günlerden ne?) sorusuna "Hoy es martes" (Bugün salı) diye cevap verilir; zaman bildiren her cümle gibi bu da "ser" ister.

"Mañana" kelimesinin iki anlamı olduğuna dikkat et. Artikelsiz "yarın", artikelle ("la mañana") ise "sabah" demektir. İkisi aynı cümlede bile buluşabilir: "Mañana por la mañana tengo clase" (Yarın sabah dersim var).

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede de gün ve ay adları cümle içinde küçük harfle yazılır: "pazartesi günü", "martta". Ama belirli bir tarih yazılırken büyük harf kullanılır: "29 Eylül 2026 Salı". İspanyolcada ise gün ve ay adları tarihte de dahil olmak üzere her zaman küçük harfle yazılır: "martes, 29 de septiembre". Türkçe tarih yazma alışkanlığı, İspanyolcada "Septiembre" ya da "Martes" diye büyük harf kullanmaya iter.

Gün adlarının kökenleri iki dilde bambaşkadır. Türkçede "pazar" ve "cuma" temel adlardır; "pazartesi" pazarın, "cumartesi" cumanın ertesi günüdür. İspanyolcadaki adların çoğu ise gezegenlerden ve Roma tanrılarından gelir. Türkçe konuşan için bu kökleri bir kez öğrenmek, İspanyolca adları birbirinden ayırmayı kolaylaştırır.

Edatlarda da bir fark var. Türkçede gün de ay da "-de, -da" ekiyle söylenir: "pazartesi(de)", "martta". İspanyolcada ikisi ayrılır: günler artikel alır ("el lunes"), aylar ve mevsimler "en" alır ("en marzo", "en verano"). "En lunes" demek Türkçedeki "-de" ekini günlere de taşımaktan doğan bir hatadır.

Örnekler

Her cümlede günün artikelle, ayın ve mevsimin "en" ile kullanıldığına dikkat et.

İkinci ve üçüncü örnekler artikelin anlamı nasıl değiştirdiğini gösteriyor: "el viernes" belirli bir cuma, "los domingos" her pazar. Dördüncü örnekte ay "en" ile geliyor ve artikel almıyor. Yedinci örnekte "mañana" kelimesi iki anlamıyla aynı cümlede duruyor.

Örnek diyalog

Eda, Mendozalı arkadaşı Florencia ile Arjantin'e yapacağı yolculuğu konuşuyor. Florencia Arjantinli olduğu için "tú" yerine "vos" kullanıyor.

Diyalogda aylar ve mevsimler "en" ile ("en otoño", "en marzo", "en diciembre"), gün ise artikelle ("el lunes") geliyor. Florencia'nın "viajás" demesi H.2'de gördüğün Arjantin "vos"unun fiil biçimidir; "tú" ile aynı soru "¿cuándo viajas?" olurdu. Arjantin'de uçak ya da otobüs biletine "pasaje" denir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. lunes, martes, miércoles, jueves, viernes, sábado, domingo. Hepsi küçük harfle yazılır.
2. "Mi cumpleaños es en julio." (ay "en" ile) ve "Los sábados trabajo." (her cumartesi "los" ile)
3. İlk "mañana" "yarın", ikinci "la mañana" "sabah" demektir: "yarın sabah".
4. Şili'de temmuz kıştır, çünkü Şili Güney Yarımküre'dedir. İspanya'da temmuz yazdır.

Özet kartı

1. Günler: lunes, martes, miércoles, jueves, viernes, sábado, domingo; hepsi erkek isim.
2. Aylar: enero, febrero, marzo, abril, mayo, junio, julio, agosto, septiembre (setiembre), octubre, noviembre, diciembre.
3. Mevsimler: la primavera, el verano, el otoño, el invierno.
4. Gün ve ay adları her zaman küçük harfle yazılır, tarihte de.
5. Günlerle artikel: el lunes (bu pazartesi), los lunes (her pazartesi); ay ve mevsimle "en": en marzo, en verano.
6. Güney Yarımküre'de mevsimler terstir: Arjantin ve Şili'de aralık yaz, temmuz kıştır.
7. "Mañana" yarın, "la mañana" sabah demektir: mañana por la mañana (yarın sabah).

Sonraki derse köprü

Günleri, ayları ve yılları ayrı ayrı öğrendin; artık onları bir tarih hâlinde birleştirme zamanı. Sıradaki derste "¿Qué fecha es hoy?" sorusunu ve "el veintinueve de septiembre de dos mil veintiséis" gibi cevapları kuracak, İspanyolcada günün neden aydan önce geldiğini, ayın birinci günü için "uno" ile "primero" arasındaki tercihi ve doğum gününü nasıl söyleyeceğini göreceksin.