Saat sormak ve söylemek

Kanca

Lima otogarında Cusco otobüsünü bekliyorsun ve telefonunun şarjı bitti. Yanındaki adama dönüp soruyorsun: "Disculpe, ¿tiene hora?" Adam saatine bakıyor: "Son las tres menos cuarto." Kelimesi kelimesine "üç eksi çeyrek". Bir an duraksıyorsun: saat üçü çeyrek mi geçiyor, yoksa üçe çeyrek mi var? Doğru cevap ikincisi: saat 2.45.

Saati söylemek İspanyolcada birkaç küçük kelimeye dayanır: "y" (ve, geçe), "menos" (eksi, kala), "cuarto" (çeyrek), "media" (buçuk). Bunlar Türkçedeki "geçe" ve "kala"ya benzer bir iş görür ama cümlenin kuruluşu farklıdır. Bu derste saati sormayı ve söylemeyi, günün bölümlerini ve bir şeyin saat kaçta olduğunu sormayı öğreneceksin.

Anlatım

Soru ve iki fiil biçimi

Saati sormanın en yaygın yolu "¿Qué hora es?" (Saat kaç?) sorusudur. Meksika'da ve Orta Amerika'da çoğul "¿Qué horas son?" de çok duyulur. Tanımadığın birinden kibarca saati istemek için "¿Tiene hora?" (Saatiniz var mı?) dersin.

Cevapta kimlik dersinden tanıdığın "ser" fiili kullanılır, ama iki ayrı biçimde. Saat bir ise tekil "es" ve "la" gelir: "Es la una" (Saat bir). Birden sonraki bütün saatlerde çoğul "son" ve "las" gelir: "Son las dos" (Saat iki), "Son las cinco" (Saat beş). Artikel dişidir, çünkü gizli kelime "hora"dır (saat); "la una" aslında "la una hora", "las dos" ise "las dos horas" demektir.

Geçe: "y"

Saatin üstüne dakika eklemek için "y" (ve) kullanılır. Bu, Türkçedeki "geçe"ye karşılık gelir: "Son las dos y diez" (İkiyi on geçiyor), "Son las dos y veinte" (İkiyi yirmi geçiyor). On beş dakika için "cuarto" (çeyrek), otuz dakika için "media" (yarım, buçuk) denir: "Son las dos y cuarto" (İkiyi çeyrek geçiyor), "Son las dos y media" (İki buçuk).

Kala: "menos"

Buçuktan sonra İspanyolca bir sonraki saate geçer ve dakikaları ondan çıkarır. Bunun için "menos" (eksi) kullanılır: "Son las tres menos veinte" (Üçe yirmi var, yani 2.40), "Son las tres menos cuarto" (Üçe çeyrek var, 2.45), "Son las tres menos cinco" (Üçe beş var, 2.55).

Buradaki anahtar, "menos"tan önce söylenen saatin bir sonraki saat olmasıdır. 2.45 için "las dos" değil, "las tres" söylenir ve sonra çeyrek çıkarılır. Kancadaki karışıklık tam olarak bu noktadan doğar.

Meksika'da ve çevresinde "kala" anlamı başka bir kalıpla da kurulur: "Son cuarto para las tres" (Üçe çeyrek var), "Son veinte para las cuatro" (Dörde yirmi var). Bu kalıbı duyduğunda şaşırmaman için bilmen yeter.

Günün bölümleri ve tam saat

Aynı saat günde iki kez geldiği için İspanyolca günün bölümünü ekler: "de la mañana" (sabah), "de la tarde" (öğleden sonra), "de la noche" (akşam, gece) ve gece yarısından sabaha kadar olan saatler için "de la madrugada" (sabaha karşı). "Son las ocho de la mañana" (Sabah sekiz), "Son las ocho de la noche" (Akşam sekiz). Öğle on iki için "mediodía", gece yarısı için "medianoche" denir.

Saatin tam olduğunu vurgulamak için "en punto" eklenir: "Son las doce en punto" (Saat tam on iki). Tren ve uçak saatlerinde ise çoğunlukla yirmi dört saatlik sistem ve dakikalar sayı olarak okunur: "a las quince cuarenta" (15.40).

"Saat kaçta?": "¿A qué hora…?"

Bir şeyin saat kaçta olduğunu sormak için soru "a" ile başlar: "¿A qué hora es la clase?" (Ders saat kaçta?). Cevap da "a" ile gelir: "A las ocho" (Sekizde), "A la una" (Birde). A1.21'de gördüğün gibi bir olayın zamanı "ser" ile söylenir: "La clase es a las ocho".

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe saati söylerken bir fiil kullanmaz: "Saat üç." İspanyolcada ise her zaman "ser" fiili gelir: "Son las tres." Türkçe konuşan bu fiili atlamaya eğilimlidir; Türkçede "-dır" ekinin kolayca düşmesi bu eğilimi besler. "Las tres" tek başına kısa bir cevap olarak geçebilir, ama tam cümle fiil ister.

Dakikalarda iki dil benzer bir mantık izler ama farklı sözlerle. Türkçedeki "geçe", İspanyolcadaki "y"ye; "kala" ise "menos"a karşılık gelir. "Üçü çeyrek geçiyor" "Son las tres y cuarto", "Üçe çeyrek var" ise "Son las tres menos cuarto" olur. Türkçede iki ifadede de "üç" söylenir ve fark yalnız ekte ve fiildedir; İspanyolcada da fark yalnız "y" ile "menos" arasındadır. Bu yüzden iki kelimeyi karıştırmak saati yarım saat kaydırır.

"Saat kaçta?" sorusunda da iki dil yakındır. Türkçedeki "-da, -de" eki ("üçte", "birde"), İspanyolcadaki "a las" ("a las tres", "a la una") ile aynı işi görür. Türkçede saat bir bir istisna değildir; İspanyolcada ise "bir"de hem fiil hem artikel tekil olur: "Es la una", "a la una".

Örnekler

Her saati önce rakamla düşün, sonra "y" mi "menos" mu gerektiğine karar ver.

Dördüncü ve beşinci örneklerde saat 8.45 ve 9.50'dir, ama İspanyolca cümlede bir sonraki saat, dokuz ve on, söyleniyor. Altıncı örnekte hem soru hem cevap "a" ile kuruluyor. Son örnekteki "de la noche", on birin sabah değil gece olduğunu netleştiriyor.

Örnek diyalog

Buse, Lima otogarında Cusco otobüsünü bekliyor ve yanındaki yolcuya saati soruyor.

Buse'nin hesabı doğru: 2.45'ten 3.30'a kadar kırk beş dakika vardır. Adamın ilk cevabında "menos" bir sonraki saati, "las tres"i gösteriyor; ikinci cevabında ise "y media" üçü otuz geçeyi anlatıyor. Buse'nin "¿A qué hora…?" sorusu, saatin kaç olduğunu değil, otobüsün saat kaçta kalktığını soruyor. "Sale" (kalkıyor, çıkıyor) kelimesini fiil derslerinde ayrıca göreceksin.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. 1.00 "Es la una", 4.15 "Son las cuatro y cuarto", 6.30 "Son las seis y media", 7.45 "Son las ocho menos cuarto", 11.50 "Son las doce menos diez".
2. 7.40. "Menos"tan önce bir sonraki saat (sekiz) söylenir ve yirmi dakika çıkarılır.
3. "A las nueve de la mañana" ve "A las nueve de la noche". Günün bölümü "de la mañana" ve "de la noche" ile eklenir.
4. "A las ocho y media." Zamanı soran "¿A qué hora…?" sorusuna "a" ile başlayan bir cevap verilir.

Özet kartı

1. Saati sormak: "¿Qué hora es?" (Latin Amerika'da "¿Qué horas son?" de); kibarca: "¿Tiene hora?"
2. Saat bir "Es la una", ötekiler "Son las dos, son las tres…"; artikel dişidir, çünkü gizli kelime "hora"dır.
3. Geçe "y": y diez, y cuarto, y media; kala "menos" ve bir sonraki saat: las tres menos cuarto (2.45).
4. Meksika'da "kala" için "cuarto para las tres" kalıbı da duyulur.
5. Günün bölümü: de la mañana, de la tarde, de la noche, de la madrugada; öğle "mediodía", tam saat "en punto".
6. "Saat kaçta?" "¿A qué hora…?" ile sorulur, "a las…" ya da "a la una" ile cevaplanır.
7. Türkçedeki "geçe/kala" İspanyolcada "y/menos"tur; "-de" eki "a las"a karşılık gelir.

Sonraki derse köprü

Bu derste saati "de la mañana" ve "de la noche" ile günün içine yerleştirdik. Sıradaki derste zamanı büyütüyoruz: haftanın günlerini, yılın aylarını ve mevsimleri öğrenecek, bu kelimelerin İspanyolcada neden küçük harfle yazıldığını ve Aralık ayının Buenos Aires'te neden yaz olduğunu göreceksin.