100'den milyona sayılar

Kanca

Madrid'de bir seyahat acentesinde Küba gezisi için fiyat soruyorsun. Görevli "mil doscientos euros" diyor. "Mil" bin, "doscientos" iki yüz; toplam bin iki yüz avro. Birkaç dakika sonra bir broşürde Küba'nın nüfusunu okuyorsun ve bir kelime daha çıkıyor karşına: "millones". Sonra bir haber başlığında "un billón de euros" görüyorsun ve Türkçedeki "bilyon"u düşünüp "milyar" diye anlıyorsun. Oysa yanılıyorsun: İspanyolcadaki "billón" Türkçede trilyon demektir.

Büyük sayılar fiyatlarda, nüfusta, yıllarda ve haberlerde her gün karşına çıkar. İyi haber şu ki yüzden sonrası, önceki dersteki kadar düzenli bir mantıkla kurulur ve Türkçeye birçok noktada benzer. Bu derste yüzlükleri, bini, milyonu ve Türkçe konuşanı yanıltan birkaç büyük sayı kelimesini öğreneceksin.

Anlatım

"Cien" mi, "ciento" mu?

Önceki derste tam yüzün "cien" olduğunu gördün. Yüzün üstündeki sayılarda ise kelime "ciento" olur ve arkasından gelen sayı araya "y" girmeden eklenir: "ciento uno" (101), "ciento veinte" (120), "ciento noventa y nueve" (199). "Ciento y uno" değil, "ciento uno" denir; A1.24'teki "y" yalnız onluk ile birlik arasına girer: "ciento cuarenta y cinco" (145).

"Cien" biçimi iki yerde korunur. Birincisi tam yüzdür: "cien euros", "cien personas". İkincisi "mil" ve "millones" kelimelerinin önüdür: "cien mil" (yüz bin), "cien millones" (yüz milyon).

Yüzlükler: iki yüzden dokuz yüze

İki yüzden dokuz yüze kadar yüzlükler tek kelimedir ve çoğu düzenli kurulur: birliğin arkasına "-cientos" eklenir. "Doscientos" (200), "trescientos" (300), "cuatrocientos" (400), "seiscientos" (600), "ochocientos" (800).

Üç yüzlük düzensizdir ve ayrıca öğrenilir: "quinientos" (500), "setecientos" (700) ve "novecientos" (900). "Quinientos" "cinco" kelimesinden hiç iz taşımaz; "setecientos" ve "novecientos" ise "siete" ve "nueve"nin kısalmış biçimleriyle kurulur.

Yüzlüklerin bir özelliği daha var: ismin cinsiyetine uyarlar. Erkek bir isimle "-os", dişi bir isimle "-as" biçimi kullanılır: "doscientos euros" ama "doscientas personas"; "quinientos kilómetros" ama "quinientas páginas" (sayfa). Bu, sayıların çoğunda görmediğin bir uyumdur ve yalnız yüzlüklerde ve "uno"da ortaya çıkar.

"Mil": hiç değişmeyen bin

Bin "mil"dir ve önüne "un" almaz: "mil euros" (bin avro), "un mil" demek yanlıştır. Binden büyük sayılarda "mil" çoğul olmaz, olduğu gibi kalır: "dos mil" (iki bin), "diez mil" (on bin), "cien mil" (yüz bin), "quinientos mil" (beş yüz bin).

Bin ile yüzlükler ve daha küçük sayılar arka arkaya dizilir: "mil doscientos" (1.200), "tres mil cuatrocientos cincuenta" (3.450), "veinte mil quinientos" (20.500). Yıllar da aynı biçimde okunur: "dos mil veintiséis" (2026), "mil novecientos noventa" (1990). Tarihleri bu modülün son dersinde ayrıntılı göreceksin.

"Miles" çoğul biçimi yalnız belirsiz bir miktarı anlatırken kullanılır: "miles de personas" (binlerce insan). Bir sayı söylerken hiçbir zaman "dos miles" denmez.

"Millón": bir isim olan sayı

"Millón" (milyon), öteki sayılardan farklı olarak bir isim gibi davranır. Önüne "un" alır ve çoğulda "-es" eklenir: "un millón", "dos millones". A1.6 ve A1.15'teki kural burada da çalışır: çoğulda "millones" kelimesi çizgisini kaybeder.

İsim olduğu için bir başka isme doğrudan bağlanmaz; araya "de" girer: "un millón de habitantes" (bir milyon nüfus), "tres millones de euros" (üç milyon avro). Arkasından başka bir sayı geliyorsa "de" gerekmez: "un millón doscientas mil personas" (bir milyon iki yüz bin kişi).

Milyar ve trilyon: sahte arkadaş

İspanyolcada "milyar" için ayrı bir gündelik kelime yoktur; "mil millones" (bin milyon) denir: "mil millones de euros" (bir milyar avro). "Billón" ise bir milyon milyon, yani Türkçedeki trilyondur. Haberlerde bu kelimeyi gördüğünde Türkçedeki "bilyon"a ya da İngilizcedeki "billion"a benzetip milyar diye anlamamalısın.

Rakam yazımı

İspanyolca konuşulan ülkelerde rakam yazımı bölgeye göre değişir. Ondalık ayraç İspanya'da ve Arjantin'de virgül (3,5), Meksika'da ise noktadır (3.5). Binlik grupları ayırmak için gündelik yazıda sıklıkla nokta kullanılır; İspanyolcanın yazım kılavuzu ise bu grupları küçük bir boşlukla ayırmayı önerir (25 000). Bir fiyat etiketini okurken ülkenin alışkanlığına bakmak işine yarar.

Türkçe ile karşılaştırma

Büyük sayılarda Türkçe ile İspanyolca birçok noktada buluşur. İki dil de bine "bir" eklemez: Türkçede "bir bin" denmez, "bin" denir; İspanyolcada da "un mil" değil, "mil" denir. İki dilde de "bin" çoğul eki almaz: "iki bin", "dos mil". Milyonda ise iki dil yine birbirine benzer: Türkçede "bir milyon" denir, İspanyolcada da "un millón".

Ayrıldıkları noktalar şunlardır. Türkçede "yüz", "iki yüz", "beş yüz" hep aynı kelimeyle kurulur ve hiç değişmez; İspanyolcada yüzlükler tek kelimedir, üçü düzensizdir ve ismin cinsiyetine uyar. Türkçede milyondan sonra isim doğrudan gelir: "bir milyon insan"; İspanyolcada araya "de" girer: "un millón de personas".

En tehlikeli fark büyük sayı adlarındadır. Türkçede bin milyon "milyar" diye tek kelimeyle söylenir; İspanyolcada "mil millones" diye iki kelimeyle. Türkçede bin milyar "trilyon"dur; İspanyolcada aynı sayı "billón" adını taşır. Bu yüzden İspanyolca bir haberde "billón" gördüğünde sayıyı Türkçeye trilyon olarak çevirmen gerekir.

Örnekler

Büyük sayıları parça parça kur: önce binleri, sonra yüzlükleri, en son onluk ve birliği söyle.

İkinci ve üçüncü örneklerde yüzlüğün cinsiyete uyduğunu görüyorsun: "personas" dişi olduğu için "doscientas", "kilómetros" erkek olduğu için "quinientos". Altıncı ve sekizinci örneklerde "millones"ten sonra "de" geliyor. Son örnek Türkçedeki "milyar"ın İspanyolcada iki kelimeyle söylendiğini gösteriyor.

Örnek diyalog

Barış, Madrid'deki bir seyahat acentesinde görevli Carmen ile bir Küba gezisini konuşuyor. Carmen İspanyalı olduğu için "e" ve "i" önündeki "c" ile "z" harfini dişler arası sesle söylüyor.

Barış'ın hesabı doğru: bin iki yüz artı üç yüz elli, bin beş yüz elli eder. Her fiyatta "mil" önüne "un" almıyor ve yüzlükler tek kelime olarak geliyor. "Euros" erkek bir isim olduğu için yüzlükler "-os" ile bitiyor: "doscientos", "trescientos", "cuatrocientos".

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. 150 "ciento cincuenta", 500 "quinientos", 700 "setecientos", 2.300 "dos mil trescientos", 10.000 "diez mil".
2. "Trescientos libros" ve "trescientas páginas". Yüzlük ("trescientos/trescientas") ismin cinsiyetine uyar: "libro" erkek, "página" dişi.
3. "Un millón de personas" ve "dos millones de euros". "Millón" bir isimdir; başka bir isme "de" ile bağlanır ve çoğulda çizgisini kaybeder.
4. Bir trilyon avro. İspanyolcada "billón" bir milyon milyondur; bir milyar "mil millones" olarak söylenir.

Özet kartı

1. Tam yüz "cien"; 101–199 "ciento" + sayı, araya "y" girmez: ciento veinte, ciento cuarenta y cinco.
2. Yüzlükler tek kelime: doscientos, trescientos…; düzensizler: quinientos (500), setecientos (700), novecientos (900).
3. Yüzlükler ismin cinsiyetine uyar: doscientos euros, doscientas personas.
4. "Mil" "un" almaz ve çoğul olmaz: mil, dos mil, cien mil; "miles de" yalnız belirsiz "binlerce" anlamındadır.
5. "Millón" bir isimdir: un millón, dos millones; bir isimden önce "de" alır: un millón de habitantes.
6. Milyar "mil millones"tir; "billón" Türkçedeki trilyondur.
7. Ondalık ayraç ülkeye göre değişir: İspanya'da virgül, Meksika'da nokta.

Sonraki derse köprü

Bu dersin sayılarını fiyatlar ve nüfuslar için kullandık. Sayıların en sık karşına çıkacağı yerlerden biri ise saattir ve orada İspanyolca beklenmedik bir fiil seçer. Sıradaki derste "¿Qué hora es?" sorusuna nasıl cevap verileceğini, saat birde neden "es", ikide neden "son" dendiğini ve çeyrek, buçuk ve "kala" anlamlarının hangi kelimelerle kurulduğunu göreceksin.