0–100 arası sayılar

Kanca

Oaxaca'da bir pazarda beş avokado alıyorsun. Satıcı fiyatı söylüyor: "Sesenta pesos." Cüzdanından yetmiş peso çıkarıyorsun. Satıcı gülümseyip on pesoyu geri uzatıyor: "Sesenta, no setenta." Altmış, yetmiş değil. İki kelime yalnız bir harfle ayrılıyor ve Türkçe konuşanın kulağı onları kolayca karıştırıyor.

Sayılar yeni bir dilde en çabuk ihtiyaç duyulan ama en yavaş otomatikleşen kelimelerdir. Fiyat sorarken, telefon numarası verirken, yaşını söylerken hızlı düşünmen gerekir ve o hızda Türkçe sayılar hep önce gelir. Bu derste sıfırdan yüze kadar İspanyolca sayıları, kurallarını ve en sık karıştırılan çiftleri öğreneceksin. İyi haber şu: yüze kadar bütün sayılar birkaç düzenli yapı taşından kurulur.

Anlatım

Sıfırdan on beşe: tek tek öğrenilen sayılar

İlk on altı sayının her biri ayrı bir kelimedir ve ezberlenmesi gerekir: "cero" (0), "uno" (1), "dos" (2), "tres" (3), "cuatro" (4), "cinco" (5), "seis" (6), "siete" (7), "ocho" (8), "nueve" (9), "diez" (10), "once" (11), "doce" (12), "trece" (13), "catorce" (14), "quince" (15).

On birden on beşe kadar olan sayılar, Latince köklerinden kalma kendi biçimlerini taşır; "on bir" gibi bir birleşim değil, ayrı kelimelerdir. "Once" (11) ile "doce" (12), "trece" (13) ile "catorce" (14) arasındaki ses benzerliği ilk başta karışıklık yaratabilir; onları sırayla ve yüksek sesle birkaç kez saymak kulağını hızla alıştırır.

On altıdan yirmi dokuza: tek kelimede birleşen sayılar

On altıdan itibaren sayılar düzenli bir yapıyla kurulur. 16–19 arası sayılar "diez" (on) ile birler basamağının birleşmesinden oluşur ve tek kelime olarak yazılır: "dieciséis" (16), "diecisiete" (17), "dieciocho" (18), "diecinueve" (19). "Diez"in sonundaki "z", birleşince "ci" olur; A1.5'teki yazım kuralının bir örneğidir.

Yirmi "veinte"dir ve 21–29 arası sayılar da tek kelime hâlinde birleşir: "veintiuno" (21), "veintidós" (22), "veintitrés" (23), "veinticuatro" (24), "veinticinco" (25), "veintiséis" (26), "veintisiete" (27), "veintiocho" (28), "veintinueve" (29). "Veinte"nin sonundaki "e", birleşince "i" olur.

Bu kelimelerin bazıları çizgi taşır: "dieciséis", "veintidós", "veintitrés", "veintiséis". A1.6'daki kural burada da işler: bu kelimeler "s" ile bitiyor ama vurgu son hecede, bu yüzden çizgi gerekir.

Otuzdan yüze: onlar ve "y"

Otuzdan itibaren onluklar ayrı kelimelerdir: "treinta" (30), "cuarenta" (40), "cincuenta" (50), "sesenta" (60), "setenta" (70), "ochenta" (80), "noventa" (90) ve "cien" (100).

Aradaki sayılar artık birleşmez; onluk ile birlik arasına "y" (ve) girer ve üç ayrı kelime olarak yazılır: "treinta y uno" (31), "cuarenta y cinco" (45), "sesenta y siete" (67), "noventa y nueve" (99). Bu yapı 31'den 99'a kadar hiç değişmez. Yani 30'dan sonrası için yalnız sekiz onluğu ve dokuz birliği bilmen yeter.

"Uno" ismin önünde

Belirsiz artikel dersinden hatırlarsın: isimden önce "uno" kısalıp "un" olur. Aynı kısalma, sonu "uno" ile biten bütün sayılarda geçerlidir: "veintiún años" (yirmi bir yaş), "treinta y un libros" (otuz bir kitap). Dişi isimlerle ise "una" kullanılır: "veintiuna personas" (yirmi bir kişi), "cuarenta y una sillas" (kırk bir sandalye). "Veintiún" çizgi alır, çünkü "n" ile biten ve son hecesi vurgulu bir kelimedir.

Öteki sayılar isme göre hiç değişmez: "dos libros", "dos casas". "Cien" de tam yüz için kullanılır ve değişmez: "cien euros", "cien personas".

En sık karıştırılan çiftler

Bazı sayı çiftleri seste birbirine çok yakındır. "Sesenta" (60) ile "setenta" (70) yalnız bir sesle ayrılır: birinde "s", ötekinde "t". "Seis" (6) "sesenta"yı, "siete" (7) "setenta"yı doğurur; kökü hatırlamak karışıklığı çözer. "Cuatro" (4), "catorce" (14) ve "cuarenta" (40) da kolayca karışır; aynı şey "cinco" (5), "quince" (15) ve "cincuenta" (50) üçlüsü için geçerlidir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçenin sayı sistemi son derece düzenlidir: onluklar ve birlikler hiçbir istisna olmadan yan yana dizilir. "On bir", "on beş", "yirmi üç", "altmış yedi" hep aynı mantıkla kurulur ve araya hiçbir bağlaç girmez. İspanyolca bu düzenliliğe ancak otuzdan sonra kavuşur. On birle on beş arası ayrı kelimelerden oluşur, 16–29 aralığındaki sayılar ise tek kelimede kaynaşır.

İki dil arasındaki bir fark da "y" bağlacıdır. Türkçede "otuz bir" dersin, ama İspanyolcada "treinta y uno" dersin: kelimesi kelimesine "otuz ve bir". Türkçe konuşan bu "y"yi unutmaya ya da tam tersine yirmili sayılara da eklemeye ("veinte y uno") eğilimlidir. İlk kural basit bir sınırla hatırlanabilir: otuzdan önce birleşik tek kelime, otuzdan sonra "y" ile üç kelime.

A1.15'te gördüğün bir fark da burada önemlidir. Türkçede sayıdan sonra isim tekil kalır: "yirmi bir yaş", "otuz kitap". İspanyolcada ise sayı birden büyükse isim çoğul olur: "veintiún años", "treinta libros". "Veintiún año" demek, Türkçe mantığıyla kurulmuş ama İspanyolcada yanlış bir yapıdır.

Örnekler

Her sayıyı önce rakamla düşün, sonra İspanyolca kelimesini yüksek sesle söyle.

Üçüncü ve dördüncü örneklerde "uno"nun ismin cinsiyetine göre değiştiğini görüyorsun: "años" erkek olduğu için "veintiún", "personas" dişi olduğu için "veintiuna". Yedinci örnek "sesenta" ile "setenta"yı aynı cümlede buluşturuyor; birkaç kez yüksek sesle söylersen iki kelimeyi ayırmak kolaylaşır.

Örnek diyalog

Seda, Oaxaca'da bir pazar tezgâhında avokado ve mango alıyor.

Seda'nın "¿Sesenta o setenta?" sorusu gerçek bir alışveriş alışkanlığıdır; satıcı da rakamları tek tek söyleyerek ("seis, cero") emin olmasını sağlıyor. Hesap da tutuyor: altmış artı otuz doksan, yüzden düşünce para üstü on peso. Meksika'da avokadoya "aguacate" denir ve para birimi pesodur.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. 14 "catorce", 17 "diecisiete", 26 "veintiséis", 48 "cuarenta y ocho", 73 "setenta y tres".
2. "Treinta y un libros" ("libro" erkek) ve "treinta y una sillas" ("silla" dişi). İsim her iki durumda da çoğuldur.
3. Kökü hatırla: "sesenta" "seis" (altı), "setenta" "siete" (yedi) kelimesinden gelir. Birinde "s", ötekinde "t" sesi var.
4. Doğrusu "veinticinco". 21–29 arası sayılar tek kelime olarak yazılır; "y" yalnız 31'den itibaren kullanılır.

Özet kartı

1. 0–15 arası sayılar tek tek öğrenilir: cero, uno, dos… once, doce, trece, catorce, quince.
2. 16–19 ve 21–29 tek kelime: dieciséis, diecinueve, veintiuno, veintiocho.
3. Dieciséis, veintidós, veintitrés, veintiséis çizgi taşır.
4. Onluklar: treinta, cuarenta, cincuenta, sesenta, setenta, ochenta, noventa; tam yüz "cien".
5. 31–99 arası üç kelime ve "y" ile: treinta y uno, noventa y nueve.
6. İsmin önünde "uno" kısalır ya da cinsiyete uyar: veintiún años, veintiuna personas; sayıdan sonra isim çoğuldur.
7. En sık karışan çiftler: sesenta/setenta, cuatro/catorce/cuarenta, cinco/quince/cincuenta.

Sonraki derse köprü

Bu derste yüzde durduk ve Seda'nın para üstünde "cien" yetti. Ama bir otel gecesi, bir uçak bileti ya da bir kira için yüzün üstüne çıkman gerekecek. Sıradaki derste "cien" ile "ciento" arasındaki farkı, iki yüz ve beş yüz gibi sayıların nasıl kurulduğunu ve binden milyona kadar büyük sayıları söylerken İspanyolcanın Türkçeden hangi noktada ayrıldığını göreceksin.