Ser mi estar mı? İlk karşılaştırma

Kanca

Pazar öğleden sonrası evde canın sıkılıyor ve Bogotalı arkadaşın Camila'ya mesaj atıyorsun: "Soy aburrido." Birkaç saniye sonra cevap geliyor: "¡Jaja! No, no eres aburrido, ¡eres muy divertido!" (Hayır, sıkıcı biri değilsin, çok eğlencelisin!) Camila seni teselli ediyor, çünkü ona "canım sıkılıyor" değil, "ben sıkıcı biriyim" demişsin. Söylemek istediğin cümle "Estoy aburrido" idi.

İki cümle arasındaki tek fark fiil, ama anlam bambaşka. Önceki iki derste "ser" ve "estar"ı ayrı ayrı tanıdın; bu derste ikisini aynı cümlede karşı karşıya getireceğiz. Ders boyunca doğru fiili birkaç saniyede bulduran bir karar yolu kuracak, sonra tek bir sıfatın fiil değişince başka bir şey söylediği en sık çiftlere bakacağız.

Anlatım

Temel fikir: tanım mı, hâl mi?

"Ser" ile "estar" arasındaki ayrımın merkezinde tek bir soru durur: bir şeyi tanımlıyor musun, yoksa o anki hâlini mi anlatıyorsun? "Ser" tanımlar: kimdir, nedir, nasıl biridir. "Estar" konumlar ve durumu verir: nerededir, şu an nasıldır.

Bu yüzden "Es médico, pero hoy está enfermo" (Doktor, ama bugün hasta) cümlesinde iki fiil yan yana doğal durur. Doktorluk kişiyi tanımlar, hastalık ise bugünkü hâlidir. Aynı kişi hakkında iki farklı türde bilgi verilir ve her biri kendi fiilini alır.

Üç soruluk karar yolu

Bir cümle kurarken şu üç soruyu sırayla sor.

Birinci soru: cümle bir kişinin ya da nesnenin nerede olduğunu mu söylüyor? Cevap evetse "estar": "Estoy en el trabajo" (İşteyim), "El banco está a la derecha" (Banka sağda). A1.20'de gördüğün gibi yeri hiç değişmeyen şehirler de buna girer.

İkinci soru: cümlenin arkasında bir isim mi var, yani kimlik, meslek, köken, sahiplik, malzeme ya da saat mi söyleniyor? Cevap evetse "ser": "Es mi hermana" (Kız kardeşim), "Somos de Turquía" (Türkiyeliyiz), "Son las cinco" (Saat beş).

Üçüncü soru: cümlenin arkasında bir sıfat varsa, bu sıfat o şeyi tanımlıyor mu, yoksa şu anki hâlini mi anlatıyor? Tanımlıyorsa "ser": "El parque es grande" (Park büyük). Şu anki hâli anlatıyorsa "estar": "La casa está sucia" (Ev kirli, yani şu an kirlenmiş).

Olayın yeri: bir istisna

Birinci sorunun bir istisnası var ve erkenden bilmek işine yarar. Bir kişinin ya da nesnenin yeri "estar" ile söylenir, ama bir olayın, yani bir partinin, toplantının, konserin nerede yapıldığı "ser" ile söylenir: "La fiesta es en mi casa" (Parti benim evimde), "La reunión es en la oficina" (Toplantı ofiste). Burada "ser", "gerçekleşmek, yapılmak" anlamını taşır. Kural basit: masa, kitap, insan "está"; parti, toplantı, konser "es".

Fiil değişince anlam değişen sıfatlar

Bazı sıfatlar iki fiille de kullanılabilir ve fiil değişince anlam değişir. Kancadaki "aburrido" bunun en bilinen örneğidir: "Es aburrido" (Sıkıcı biri), "Está aburrido" (Canı sıkılıyor).

"Malo" da iki anlam taşır: "Es malo" (Kötü biri), "Está malo" (Hasta; bir yiyecek için bozulmuş, tadı kötü). "Rico" ile "ser" bir kişinin zengin olduğunu anlatır: "Su familia es rica" (Ailesi zengin). "Estar" ile bir yiyeceğin lezzetli olduğunu anlatır: "La paella está rica" (Paella lezzetli). "Guapo, guapa" ile "ser" birinin yakışıklı ya da güzel biri olduğunu, "estar" ise bugün öyle göründüğünü söyler: "Hoy estás muy guapa" (Bugün çok güzel görünüyorsun).

Bu tablo ezberlenecek bir liste değil, ana fikrin bir uygulamasıdır. Her çiftte "ser" kalıcı bir tanımı, "estar" o anki bir hâli verir. Ayrımın daha ince örneklerini B1 seviyesinde ayrıntılı göreceksin.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe, "olmak" anlamını tek bir ekle verdiği için bu ayrımı dilbilgisinde yapmaz. "Sıkıcıyım" ile "canım sıkılıyor" arasındaki farkı Türkçe fiil seçimiyle değil, kelime seçimiyle kurar: iki farklı ifade kullanır. İspanyolca ise aynı kelimeyi koruyup fiili değiştirir: "soy aburrido" ile "estoy aburrido".

Tablodaki çiftlere Türkçe açısından bakınca bu durum daha da belirginleşir. Türkçede "zengin" ile "lezzetli", "kötü" ile "hasta", "sıkıcı" ile "sıkılmış" ayrı kelimelerdir. İspanyolca bu anlamların her birini tek bir sıfat ve iki fiille karşılar. Bu yüzden Türkçe konuşan için en güvenli yol, Türkçe cümleye bakıp "bu bir tanım mı, bir hâl mi?" diye sormaktır; kelimenin kendisi bu ayrımı her zaman göstermez.

Yer cümlelerinde ise A1.20'deki ipucu işe yaramaya devam eder: Türkçede "-de, -da" ekiyle söylenen yer, İspanyolcada çoğunlukla "estar + en" olur. Yalnız olaylarda dikkatli olmak gerekir. "Parti bizim evde" cümlesi Türkçede "evdeyim" ile aynı yapıyı taşır, ama İspanyolcada "La fiesta es en nuestra casa" olur, çünkü parti bir olaydır.

Örnekler

Her cümlede önce üç soruyu sor, sonra fiilin doğru seçilip seçilmediğine bak.

Üçüncü ve dördüncü örnekler, kancadaki karışıklığın iki tarafıdır: aynı kişi, aynı sıfat, iki anlam. Beşinci ve altıncı örneklerde "rica" iki fiille iki ayrı Türkçe kelimeye dönüşüyor. Son örnekte yer bildirildiği hâlde "ser" kullanılıyor, çünkü söz konusu olan bir olay.

Örnek diyalog

Emre, Bogotá'da bir restoranda Camila ile yemek yiyor ve iş yerindeki yeni arkadaşını anlatıyor.

Bu konuşmada iki fiil sürekli yer değiştiriyor. Yemeğin tadı ve sıcaklığı "estar" ile ("está rica", "está frío"), iş arkadaşının kişiliği "ser" ile ("es amable"), bugünkü ruh hâli ise "estar" ile ("está nervioso") anlatılıyor. Toplantının zamanı "ser" ile söyleniyor ("es mañana"), çünkü bir olayın ne zaman olduğu da "ser" ister. Camila'nın iki "cómo" sorusu iki ayrı şey soruyor: "¿Cómo está la sopa?" tadı, "¿Cómo es tu compañero?" kişiliği.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Mi madre es enfermera" (meslek, "ser"), "Hoy estoy cansada" (o anki hâl, "estar"), "El concierto es en el parque" (olayın yeri, "ser").
2. "La comida está rica" yemeğin lezzetli olduğunu söyler; "estar" tadı, o anki izlenimi verir. "La familia es rica" ailenin zengin olduğunu söyler; "ser" kalıcı bir tanımdır.
3. "Estar": "Hoy estás muy guapa" ya da erkek bir arkadaşa "Hoy estás muy guapo". Bugünkü görünüş bir hâldir.
4. Büyük ihtimalle "canım sıkılıyor" demek istemiştir ("Estoy aburrido"). Ama söylediği cümle "Ben sıkıcı biriyim" anlamına gelir.

Özet kartı

1. Temel soru: tanım mı ("ser"), yoksa yer ya da o anki hâl mi ("estar")?
2. Kişinin ya da nesnenin yeri "estar": Estoy en el trabajo.
3. Kimlik, meslek, köken, sahiplik, malzeme ve saat "ser": Es mi hermana, Son las cinco.
4. Sıfatla: tanımlayan özellik "ser" (La casa es grande), o anki hâl "estar" (La casa está sucia).
5. Olayların yeri ve zamanı "ser": La fiesta es en mi casa, La reunión es mañana.
6. Fiille anlamı değişen sıfatlar: aburrido (sıkıcı / canı sıkılmış), malo (kötü / hasta), rico (zengin / lezzetli), guapo (yakışıklı / bugün yakışıklı görünen).
7. Türkçe bu farkı çoğunlukla ayrı kelimelerle yapar; İspanyolca aynı sıfatı koruyup fiili değiştirir.

Sonraki derse köprü

"Olmak" fiillerinin ikisini de tanıdın; ama A1.19'da yaşın bu fiillerle değil, başka bir fiille söylendiğini not etmiştik. Sıradaki ders o fiile, "tener"e ayrılıyor: "sahip olmak" anlamının yanında yaşı nasıl söylediğini, Türkçede "acıktım" ve "üşüyorum" diye söylediğimiz durumları İspanyolcanın neden "açlığım var", "soğuğum var" diye kurduğunu ve bu fiilin düzensiz çekimini göreceksin.