Estar fiili: "olmak" (durum, yer, his)

Kanca

Telefonun çalıyor. Mexico City'deki arkadaşın Diego soruyor: "¿Dónde estás?" (Neredesin?) "Estoy en el hotel" diye cevap veriyorsun. "¿Y cómo estás?" (Nasılsın?) diye devam ediyor. "Estoy un poco cansada" (Biraz yorgunum) diyorsun. Bu kısa konuşmada "olmak" anlamı taşıyan her cümle aynı fiille kuruldu, ama o fiil bir önceki dersteki "ser" değildi.

İspanyolcanın ikinci "olmak" fiili "estar"dır. "Ser" bir şeyin ne olduğunu, kimliğini anlatır; "estar" ise bir şeyin nerede olduğunu ve o an nasıl olduğunu anlatır. Bu derste "estar"ın çekimini, hangi durumlarda kullanıldığını ve Türkçede aynı ekle söylenen "evdeyim" ile "yorgunum" cümlelerinin İspanyolcada neden bu fiili istediğini öğreneceksin.

Anlatım

Çekim tablosu

"Estar" da düzensiz bir fiildir, ama "ser"e göre çok daha düzenli görünür; biçimlerinin çoğu "est-" ile başlar. Çekimin tamamı aşağıda.

Çizgilere dikkat et. A1.6'daki vurgu kuralına göre "estás", "está", "estáis" ve "están" son heceden vurgulanır ve bu yüzden çizgi taşır. "Estoy" ise "y" ile bittiği hâlde çizgisizdir, çünkü sondaki "y" bir sessiz gibi davranır ve kurala göre vurgu zaten son hecededir. Arjantin'deki "vos" ile biçim "estás" olarak kalır.

Yer: "nerede?"

"Estar"ın ilk görevi yer bildirmektir. Birinin ya da bir eşyanın nerede durduğunu söylerken bu fiil kullanılır: "Estoy en casa" (Evdeyim), "¿Dónde estás?" (Neredesin?), "El móvil está en el sofá" (Telefon kanepede).

Bu kural kalıcı konumlarda da geçerlidir ve Türkçe konuşanı ilk başta şaşırtır. Bir şehrin ya da binanın yeri hiç değişmese de "estar" ile söylenir: "Madrid está en el centro de España" (Madrid İspanya'nın ortasındadır), "El museo está cerca" (Müze yakında). İspanyolca burada kalıcılığa değil, soruya bakar: "nerede?" sorusunun cevabı "estar" ister.

Durum: "şu an nasıl?"

"Estar"ın ikinci görevi insanların ve nesnelerin o anki durumunu anlatmaktır. Yorgunluk, hastalık, bir kapının açık olması, bir çorbanın soğuması bu gruptadır: "Estoy cansado" (Yorgunum), "Mi abuela está enferma" (Büyükannem hasta), "La puerta está abierta" (Kapı açık), "La sopa está fría" (Çorba soğumuş).

Bu cümlelerdeki sıfatlar A1.18'deki uyum kurallarını izler. Konuşan kadınsa "Estoy cansada", bir grup kadınsa "Estamos cansadas" olur.

His ve ruh hâli

Duygular da "estar" ile anlatılır, çünkü bir duygu o anki bir hâldir: "Estoy contento" (Mutluyum, memnunum), "Estás triste" (Üzgünsün), "Estamos nerviosos" (Heyecanlıyız, gerginiz). A1.8'den beri kullandığın "¿Cómo estás?" sorusu da bu yüzden "estar" ile kurulur: karşındakinin bugünkü hâlini sorarsın ve cevap da "estar" ile gelir: "Estoy bien, gracias."

"¿Cómo es?" ile "¿Cómo estás?"

Türkçede ikisi de "nasıl" diye çevrilir, ama iki soru farklı şeyler sorar. "¿Cómo es tu hermano?" kardeşini tanımlamanı ister, yani huyunu ve dış görünüşünü: "Es alto y simpático." "¿Cómo está tu hermano?" ise kardeşinin şu an nasıl olduğunu, sağlığını ya da ruh hâlini sorar: "Está bien" ya da "Está enfermo." Bu ayrımın ayrıntılı karşılaştırmasını bir sonraki derste yapacağız; şimdilik iki soruyu ayrı ayrı tanıman yeter.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede "olmak" anlamı tek bir ekle verilir ve bu ek hem kimliği hem yeri hem de durumu anlatır. "Öğretmenim", "evdeyim" ve "yorgunum" aynı "-(y)ım" ekini taşır. Türkçe konuşan bu üç cümle arasında dilbilgisi açısından bir fark görmez. İspanyolca ise bunları iki fiile dağıtır: kimlik "ser" ile ("Soy profesora"), yer ve durum "estar" ile ("Estoy en la oficina", "Estoy cansada").

Yer bildiren cümlelerde Türkçe konuşanın elinde iyi bir ipucu vardır. Türkçede yer "-de, -da" ekiyle söylenir: "evdeyim", "otelde", "masada". Türkçe bir cümlede bu eki görüyorsan, İspanyolcada neredeyse her zaman "estar" gelir: "Estoy en casa", "Está en el hotel", "Están en la mesa". "-de" eki İspanyolcada "en" edatına, eklendiği "olmak" anlamı ise "estar"a karşılık gelir.

Durum cümlelerinde Türkçenin ipucu daha zayıftır. "Yorgunum" ile "uzunum" (boyum uzun) aynı yapıdadır ama birincisi bir durum, ikincisi bir özelliktir; İspanyolcada "Estoy cansado" ve "Soy alto" olur. Burada yardımcı olan soru şudur: bu, kişinin o anki hâli mi, yoksa onu tanımlayan bir özelliği mi? O anki hâlse, fiil "estar"dır.

Örnekler

Her cümlede "estar"ın yer mi, durum mu, his mi anlattığını belirle.

Üçüncü örnekte konum hiç değişmediği hâlde "estar" kullanılıyor, çünkü cümle "nerede?" sorusuna cevap veriyor. Beşinci örnekteki "fría", çorbanın o anki durumunu anlatır: soğumuştur. Türkçeye "Çorba soğuk" diye de çevrilebilir, ama İspanyolca cümle bunun bir hâl olduğunu söyler, çorbanın doğasını değil.

Örnek diyalog

Nehir, Cancún'daki otelinden Mexico City'deki arkadaşı Diego ile telefonda konuşuyor.

Bu konuşmadaki bütün "olmak" cümleleri "estar" ile kurulmuş. Bir kısmı yer bildiriyor ("en el hotel", "en la playa", "¿Dónde estás?"), geri kalanı o anki durumu ya da hissi anlatıyor ("cansada", "bien", "fría", "contento"). Diego hiçbir cümlede "ser" kullanmıyor, çünkü Nehir'in kim olduğunu değil, nerede ve nasıl olduğunu soruyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Yo estoy en la oficina." "Ellos están cansados." "¿Tú estás bien?"
2. "La biblioteca está cerca." (yer bildiriyor) "Mi amigo está enfermo" ya da kadın bir arkadaş için "Mi amiga está enferma." (o anki durum)
3. "¿Cómo es tu madre?" annenin nasıl biri olduğunu sorar: "Es simpática y trabajadora." "¿Cómo está tu madre?" annenin şu an nasıl olduğunu sorar: "Está bien, gracias."
4. "Estoy en el hotel." Bir yerde bulunmak "estar" ile söylenir; "ser" kimlik ve özellik içindir.

Özet kartı

1. "Estar"ın çekimi: estoy, estás, está, estamos, estáis, están; "estoy" dışındaki biçimlerin çoğu çizgi taşır.
2. Yer bildirmek için "estar": Estoy en casa, ¿Dónde estás?; kalıcı konumlar da dahil: Madrid está en España.
3. O anki durum için "estar": Estoy cansado, La puerta está abierta, La sopa está fría.
4. His ve ruh hâli için "estar": Estoy contento, Estás triste; "¿Cómo estás?" bugünkü hâli sorar.
5. "¿Cómo es?" kişiyi ya da şeyi tanımlar, "¿Cómo está?" o anki hâlini sorar.
6. Türkçede "-de, -da" ekiyle kurulan yer cümleleri İspanyolcada "estar + en" olur.
7. "Está" (fiil) çizgilidir; çizgisiz "esta" başka bir kelimedir.

Sonraki derse köprü

Artık "olmak" için iki fiilin var ve ikisini ayrı ayrı tanıyorsun. Ama gerçek konuşmada hangisini seçeceğine her cümlede, çoğu zaman birkaç saniye içinde karar vermen gerekiyor. Sıradaki derste iki fiili yan yana koymak yerine bir karar yöntemi kuracağız: bir cümlede ne zaman "ser", ne zaman "estar" gerektiğini hızla bulmayı ve aynı sıfatın iki fiille nasıl iki ayrı anlam kazandığını, örneğin "es aburrido" ile "está aburrido" farkını göreceksin.