Ser fiili: "olmak" (kimlik, meslek, köken)

Kanca

Córdobalı arkadaşın Lucas telefonundan bir fotoğraf gösteriyor ve her kişiyi kısa cümlelerle tanıtıyor: "Es mi hermano. Es médico. Es de Rosario. Es muy simpático." Dört cümlenin her biri aynı küçük kelimeyle başlıyor: "es". Adını, mesleğini, memleketini ve kişiliğini anlatırken hep bu kelimeye dönüyor.

Kelimenin sahibi "ser"dir; İspanyolca "olmak" için iki fiil kullanır ve bu onlardan ilkidir. Tanışma derslerinden beri onun parçalarını kullandın: "soy", "eres", "es". Şimdi fiilin bütün çekimini bir arada görme ve hangi bilgileri taşıdığını kurallarıyla öğrenme zamanı. Ders boyunca "ser"in altı biçimini ve kullanıldığı durumları inceleyecek, Türkçede bir ek olan "-dır"ın karşılığının İspanyolcada neden hiç atlanamadığını anlayacaksın.

Anlatım

Çekim tablosu

"Ser" düzensiz bir fiildir; biçimleri birbirine pek benzemez ve tek tek öğrenilir. Şimdiki zamandaki çekimi aşağıdaki tabloda.

Arjantin ve Uruguay'da "vos" ile kullanılan biçim "sos"tur: "Vos sos muy amable" (Çok naziksin). A1.13'te gördüğün gibi zamirler çoğunlukla düşer; "Soy turca" demek için "yo" gerekmez, çünkü "soy" zaten "ben"i gösterir.

"Ser" neyi anlatır?

"Ser" bir şeyin kimliğini, özünü, onu tanımlayan bilgiyi taşır. En sık kullanıldığı durumlar şunlardır.

Kimlik ve ilişki: "Soy Leyla" (Ben Leyla'yım), "Es mi hermano" (O benim kardeşim). Meslek: "Mi padre es médico" (Babam doktor). A1.17'de öğrendiğin gibi yalın meslekte artikel düşer. Köken ve milliyet: "Somos de Colombia" (Kolombiyalıyız), "Es argentino" (Arjantinli).

Kişilik ve kalıcı özellikler: "Eres muy simpático" (Çok sempatiksin), "La casa es grande" (Ev büyük). Burada "ser", konuşanın o şeyin doğası sayılan bir özelliğini anlattığını gösterir. Malzeme ve sahiplik: "La silla es de madera" (Sandalye tahtadan), "El libro es de Ana" (Kitap Ana'nın). Saat ve gün: "Hoy es viernes" (Bugün cuma), "Son las tres" (Saat üç). Saat söylemeyi bu seviyenin sayılar modülünde ayrıntılı göreceksin.

Bu listeyi ezberlemek yerine ortak bir soruyu hatırla: bu şey nedir, kimdir, nereden gelir, nasıl bir şeydir? Cevap bir tanımsa, fiil "ser"dir.

Soru ve olumsuzluk

Soru kurmak için A1.7'deki ses yükselişini kullanırsın; fiil yerinde kalabilir ya da başa geçebilir: "¿Eres estudiante?" (Öğrenci misin?), "¿Es usted el doctor?" (Doktor siz misiniz?). Bir şeyin nasıl olduğunu, kişiliğini ya da görünüşünü sormak için "¿Cómo es?" kalıbı kullanılır: "¿Cómo es tu profesora?" (Öğretmenin nasıl biri?).

Olumsuz cümle kurmak için fiilin önüne "no" konur: "No soy español" (İspanyol değilim), "No es mi coche" (Benim arabam değil). Olumsuzluğun bütün kurallarını fiil modüllerinde göreceksin; şimdilik "no"nun fiilin hemen önüne geldiğini bilmen yeter.

"Ser" ile söylenmeyenler

İki durum, Türkçe konuşanın "ser" kullanma eğiliminde olduğu ama İspanyolcanın başka bir fiil istediği yerlerdir. Yaş "ser" ile değil, "tener" (sahip olmak) ile söylenir: "Tengo veinte años" (Yirmi yaşındayım, kelimesi kelimesine "yirmi yılım var"). Bir kişinin ya da eşyanın nerede olduğu da "ser" ile değil, bir sonraki derste göreceğin "estar" ile söylenir: "Estoy en casa" (Evdeyim).

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede "olmak" anlamı çoğunlukla bir fiille değil, bir ekle verilir: "öğretmenim", "öğrencisin", "doktordur". Bu ek kelimenin sonuna yapışır ve üçüncü kişide gündelik konuşmada çoğu zaman hiç söylenmez: "Babam doktor", "Ev büyük". Cümle bu hâliyle de tamdır.

İspanyolcada ise bu anlam ayrı bir kelimeyle, "ser" fiiliyle verilir ve hiçbir kişide atlanamaz. "Mi padre médico" ya da "La casa grande" diye kurulan bir cümle İspanyolcada eksik kalır; "es" gerekir: "Mi padre es médico", "La casa es grande". Türkçe konuşanın bu konudaki en sık hatası, Türkçedeki sıfır ekli üçüncü kişi cümlesini kelime kelime aktarmak ve fiili düşürmektir.

İki dilin ortak noktası da var. Türkçede ek, kişiyi gösterdiği için "ben" zamirini gereksiz kılar: "öğretmenim" yeterlidir. İspanyolcada da "soy" kişiyi gösterdiği için "yo" düşer: "Soy profesora". İki dil de kişiyi fiilin ya da ekin sonunda taşır; fark, İspanyolcanın bunu ayrı bir kelimede yapmasıdır. Türkçe ise İspanyolcanın "ser" ve "estar" diye ikiye ayırdığı anlamı tek bir ekle karşılar ve bu ayrım bir sonraki dersin konusu olacak.

Örnekler

Her cümlede "ser"in hangi bilgiyi taşıdığını belirle: kimlik mi, meslek mi, köken mi, özellik mi?

Dördüncü ve beşinci örneklerde "ser" aynı "de" ile kullanılıyor ama anlam farklı: birinde malzeme ("tahtadan"), öbüründe sahiplik ("Ana'nın"). Üçüncü örnekte ise "de" kökeni anlatıyor. Bağlam hangisinin kastedildiğini açıkça gösterir. İlk örnekte Türkçede "-dır" söylenmediği hâlde İspanyolcada "es" zorunlu.

Örnek diyalog

Leyla, Mexico City'deki bir şirket kutlamasında iş arkadaşı Paula ile salondaki insanlara bakıyor.

Leyla bu kısa konuşmada "ser"i kimlik ("Es Marco"), görev ("el nuevo jefe"), köken ("de Córdoba"), kişilik ("simpático, serio") ve meslek ("ingenieras") için kullanıyor. Paula'nın "¿Y cómo es?" sorusu kişiliği ve görünüşü sorar; cevap bu yüzden sıfatlarla veriliyor. Marco'nun Arjantinli olduğunu söyleyen "es argentino" cümlesinde, A1.10'daki gibi milliyet küçük harfle yazılıyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Nosotros somos turcos." "Tú eres mi amigo." "Ellas son profesoras."
2. "Mi madre es profesora." Türkçede üçüncü kişide söylenmeyen "-dır" ekinin yerine İspanyolcada "es" gelir ve atlanamaz.
3. Kardeşinin nasıl biri olduğunu, kişiliğini ya da görünüşünü sorar. Örneğin: "Es alto y muy simpático."
4. "Tengo 30 años." Yaş "ser" ile değil, "tener" ile söylenir.

Özet kartı

1. "Ser"in şimdiki zaman çekimi: soy, eres, es, somos, sois, son; Arjantin ve Uruguay'da "vos sos".
2. "Ser" kimlik, ilişki, meslek, köken ve milliyet anlatır: Soy Leyla, Es mi hermano, Es médico, Es de Córdoba.
3. Kişilik ve kalıcı sayılan özellikler "ser" ile söylenir: Eres simpático, La casa es grande.
4. Malzeme, sahiplik, gün ve saat de "ser" ister: Es de madera, Es de Ana, Hoy es viernes, Son las tres.
5. "¿Cómo es?" bir kişinin ya da şeyin nasıl biri, nasıl bir şey olduğunu sorar.
6. Türkçedeki "-dır" üçüncü kişide düşebilir; İspanyolcada "es" hiçbir zaman düşmez.
7. Yaş "tener" ile (Tengo veinte años), yer "estar" ile (Estoy en casa) söylenir.

Sonraki derse köprü

Bu derste "¿Cómo es?" sorusunun birinin nasıl biri olduğunu sorduğunu gördük. Oysa selamlaşma dersinden beri "¿Cómo estás?" diye de "nasılsın" diye soruyorsun. Türkçede ikisi aynı kelimeyle çevrilir, İspanyolcada ise iki ayrı fiildir. Sıradaki derste ikinci "olmak" fiiline, "estar"a geçiyoruz: yer, geçici durum ve his anlatırken neden bu fiilin seçildiğini ve "¿Cómo es?" ile "¿Cómo está?" arasındaki farkın ne kadar büyük olduğunu göreceksin.