Sıfatların isimle uyumu

Kanca

Lima havalimanında bavulun gelmedi. Kayıp eşya bürosundaki görevli bavulunu tarif etmeni istiyor ve sen aklındaki Türkçe cümleyi çeviriyorsun: "büyük mavi bir bavul". Kelimeleri tek tek biliyorsun, ama sıralamaya gelince duraksıyorsun. İspanyolcada bu cümle "una maleta grande y azul" olur: önce bavul, sonra onu anlatan kelimeler.

Sıfatın ismin arkasına geçmesi, bu dersin iki büyük farkından yalnız biridir. Öteki, sıfatın ismin cinsiyetine ve sayısına uymasıdır: bavul dişi olduğu için "roja" (kırmızı) dersin, ayakkabılar erkek çoğul olduğu için "negros" (siyah). Bu derste sıfatın yerini, hangi sıfatların dört, hangilerinin iki biçimi olduğunu ve bazı sıfatların ismin önüne geçince neden anlam değiştirdiğini öğreneceksin.

Anlatım

Sıfat ismin arkasında

İspanyolcada niteleme sıfatı (adjetivo calificativo) çoğunlukla ismin arkasına gelir: "una casa blanca" (beyaz bir ev), "un coche rápido" (hızlı bir araba), "los zapatos negros" (siyah ayakkabılar). Türkçede sıra terstir: önce sıfat, sonra isim.

Birden fazla sıfat varsa hepsi ismin arkasında durur ve son ikisi "y" (ve) ile bağlanır: "una maleta grande y azul" (büyük, mavi bir bavul). Türkçe konuşan için bu sıra ilk başta ters gelir, ama birkaç haftalık kullanımdan sonra kulak "casa blanca" sırasını doğal bulmaya başlar.

Dört biçimli sıfatlar: "-o" ile bitenler

Sözlükte "-o" ile görünen bir sıfatın dört sonu vardır: tekilde "-o" ya da "-a", çoğulda "-os" ya da "-as". "Alto" (uzun boylu) bu yüzden "alto, alta, altos, altas" diye dört yüz gösterir. "Un chico alto" (uzun boylu bir çocuk), "una chica alta", "unos chicos altos", "unas chicas altas".

Sıfatın hangi biçimi alacağını ismin kendisi belirler, konuşan değil. A1.14'te istisna olarak öğrendiğin kelimeler burada önem kazanır: "el día" erkek olduğu için "un día largo" (uzun bir gün), "la mano" dişi olduğu için "la mano derecha" (sağ el) dersin.

İki biçimli sıfatlar: "-e" ve sessizle bitenler

"-e" ile biten sıfatlar cinsiyete göre değişmez, yalnız çoğulda "-s" alır: "grande, grandes" (büyük), "inteligente, inteligentes" (zeki). "Un perro grande" ve "una casa grande" aynı sıfatı kullanır. "-ista" ile bitenler de böyledir: "un chico optimista", "una chica optimista".

Sessizle biten sıfatların çoğu da cinsiyete göre değişmez ve çoğulda "-es" alır: "fácil, fáciles" (kolay), "azul, azules" (mavi), "joven, jóvenes" (genç). A1.15'teki çoğul kuralları burada da işler: "feliz" (mutlu) çoğulda "felices" olur.

Bu grubun iki önemli istisnası vardır. A1.10'da gördüğün milliyet sıfatları sessizle bitse de dişi biçimde "-a" alır: "español, española". "-dor", "-ón" ve "-án" ile biten sıfatlar da öyledir: "trabajador, trabajadora" (çalışkan), "hablador, habladora" (konuşkan).

Karma isimler

Bir sıfat farklı cinsiyetten iki ismi birlikte niteliyorsa erkek çoğul biçimini alır: "El libro y la revista son nuevos" (Kitap ve dergi yeni). Karma bir grubun kendine "nosotros" demesini sağlayan kural, sıfatlarda da aynen geçerlidir.

İsmin önüne geçen sıfatlar

Bazı sıfatlar ismin önüne de gelebilir ve orada biçimleri kısalır. "Bueno" (iyi) ve "malo" (kötü), erkek tekil bir ismin önünde "-o" harfini düşürür: "un buen amigo" (iyi bir arkadaş), "un mal día" (kötü bir gün). Dişi ve çoğul biçimler değişmez: "una buena amiga", "unos buenos amigos".

"Grande" ise tekil bir ismin önünde, erkek de dişi de olsa, "gran" olur ve anlamı da değişir. İsmin arkasında fiziksel büyüklüğü anlatır: "un hombre grande" (iri, büyük bir adam). İsmin önünde ise değer ve önem anlatır: "un gran hombre" (büyük, önemli bir adam), "una gran ciudad" (büyük, önemli bir şehir). Aynı ayrım birkaç sıfatta daha görülür: "un amigo viejo" yaşlı bir arkadaştır, "un viejo amigo" ise eski, uzun zamandır tanıdığın bir arkadaş. "Un hombre pobre" parası olmayan bir adam, "un pobre hombre" ise zavallı, acınası bir adamdır.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe ile İspanyolca sıfatı iki zıt yoldan kullanır. Türkçede sıfat daima isimden önce söylenir ve hiçbir koşulda değişmez: "beyaz ev", "beyaz evler", "beyaz araba" aynı "beyaz"ı kullanır. İspanyolcada sıfat ismin arkasına geçer ve ismin erkek-dişi, tekil-çoğul durumuna göre sonunu değiştirir: "casa blanca", "casas blancas", "coche blanco".

Türkçe konuşanın iki alışkanlığı burada yanıltır. Birincisi sıradır: ağız "blanca casa" demeye yatkındır. İkincisi uyumdur: Türkçede sıfat hiç değişmediği için öğrenci sıfatı sözlükteki biçimiyle bırakır ve "la casa blanco" der. Bu yüzden her sıfat kullandığında iki soru sorman gerekir: ismin cinsiyeti ne, ve tek mi çok mu?

İki dil arasında ilginç bir fark daha var. Türkçede "eski bir arkadaş" ile "yaşlı bir arkadaş" farklı kelimelerle söylenir. İspanyolca aynı farkı tek bir kelimeyle ve yalnız yerini değiştirerek yapar: "un viejo amigo" ile "un amigo viejo". Türkçenin iki kelimeyle ayırdığı anlamı İspanyolca sıfatın yeriyle ayırır.

Örnekler

Her cümlede önce ismin cinsiyetini ve sayısını bul, sonra sıfatın ona uyup uymadığına bak.

Dördüncü örnekte "inteligente" kız için de erkek için de aynıdır; beşinci örnekte ise "trabajador" dişi biçim "trabajadora"yı alıyor. Altıncı ve yedinci örneklerde sıfat ismin önünde duruyor ve kısalıyor: "buen", "gran". Son örnekte iki farklı cinsiyetteki isim birlikte erkek çoğul "nuevos"u alıyor.

Örnek diyalog

Kaan, Lima havalimanındaki kayıp eşya bürosunda bavulunu tarif ediyor.

Kaan'ın her tarifinde sıfat ismin arkasında ve ismin cinsiyetine uyuyor. "Maleta" dişi olduğu için "nueva", "vieja" ve "roja" "-a" ile bitiyor; "grande" ve "azul" ise cinsiyete göre değişmediği için aynı kalıyor. "Ruedas" dişi çoğul olduğu için "negras" oluyor. "Especial" da "-l" ile biten, iki biçimli bir sıfat.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "la chica alta" ("-o" sıfat dişi tekilde "-a"), "los libros interesantes" ("-e" sıfat çoğulda "-s"), "las casas azules" (sessizle biten sıfat çoğulda "-es").
2. "Un coche blanco" ve "unos coches blancos". "Coche" erkek olduğu için sıfat "-o" alır, çoğulda "-os".
3. Aynı anlamı taşımaz. "Un amigo viejo" yaşlı bir arkadaştır; "un viejo amigo" uzun zamandır tanıdığın, eski bir arkadaştır.
4. "Es un buen libro" (erkek tekil ismin önünde "buen"), "El libro es bueno" (ismin arkasında ya da fiilden sonra tam biçim).

Özet kartı

1. Niteleme sıfatı çoğunlukla ismin arkasına gelir: una casa blanca; birden fazla sıfat "y" ile bağlanır.
2. "-o" ile biten sıfatların dört biçimi vardır: alto, alta, altos, altas.
3. "-e", "-ista" ve çoğu sessizle biten sıfat cinsiyete göre değişmez, yalnız çoğul alır: grande/grandes, fácil/fáciles.
4. Milliyet ve "-dor" ile biten sıfatlar dişi biçimde "-a" alır: española, trabajadora.
5. Farklı cinsiyetteki isimleri birlikte niteleyen sıfat erkek çoğul olur: el libro y la revista son nuevos.
6. İsmin önünde "bueno/malo" erkek tekilde "buen/mal", "grande" tekilde "gran" olur.
7. Bazı sıfatlar yerine göre anlam değiştirir: un gran hombre / un hombre grande, un viejo amigo / un amigo viejo.

Sonraki derse köprü

Bu dersin cümlelerinde sıfatlar çoğu zaman "es" ve "son" kelimelerinin arkasında durdu: "la maleta es vieja", "las preguntas son fáciles". Bu kelimeler İspanyolcanın iki "olmak" fiilinden birine aittir. Sıradaki ders o fiille açılıyor: "ser" fiilinin bütün çekimini, kimlik, meslek ve köken anlatırken neden hep bu fiilin seçildiğini ve Türkçedeki "-dır, -ım" ekinin İspanyolcada nasıl ayrı bir kelimeye dönüştüğünü göreceksin.