Belirsiz artikeller: un, una, unos, unas

Kanca

Türkçede "Ben bir öğretmenim" diyebilirsin; cümle doğru ve doğaldır. Bu cümleyi kelime kelime İspanyolcaya aktarırsan "Soy un profesor" olur ve bir İspanyol bunu biraz tuhaf bulur. O, "Soy profesor" der; "bir" kelimesini hiç kullanmaz. Aynı İspanyol bir kafede ikinci kahvesini isterken de "un otro café" demez, yalnız "otro café" der, oysa Türkçede "bir kahve daha" ya da "bir başka kahve" dersin.

Türkçedeki "bir" hem sayı hem de belirsizlik işaretidir ve İspanyolcadaki "un" da çoğunlukla aynı işi görür. Ama iki kelimenin kullanıldığı yerler tam olarak örtüşmez. Ders boyunca belirsiz artikelin biçimlerine, sayı olan "uno" ile ilişkisine, çoğulunun taşıdığı iki anlama ve Türkçede "bir" dediğin hâlde İspanyolcanın sustuğu yerlere bakacağız.

Anlatım

Dört biçim ve temel görev

Belirsiz artikel (artículo indeterminado) de belirli artikel gibi ismin cinsini ve tekil-çoğul durumunu izler: erkek tekil "un", dişi tekil "una", erkek çoğul "unos", dişi çoğul "unas". "Un libro" (bir kitap), "una casa" (bir ev), "unos libros" (birkaç kitap), "unas casas" (birkaç ev).

Temel görevi, ilk kez söz edilen ya da dinleyenin henüz tanımadığı bir şeyi göstermektir. Bir hikâyede bir şey önce belirsiz artikelle girer, sonra belirli artikelle anılır: "Tengo un perro. El perro se llama Toby" (Bir köpeğim var. Köpeğin adı Toby). İlk cümlede köpek yeni bilgidir; ikinci cümlede artık bildiğimiz köpektir.

"Un" mu, "uno" mu?

"Bir" sayısının İspanyolcası "uno"dur, ama bir ismin önüne geldiğinde "-o" düşer ve "un" olur: "un hermano" (bir kardeş), "un café". İsim söylenmediğinde ise tam biçim "uno" kullanılır: "¿Cuántos hermanos tienes? — Uno" (Kaç kardeşin var? — Bir). Dişi biçim her zaman "una"dır: "una hermana", "¿Cuántas hermanas? — Una".

A1.16'da gördüğün "el agua" kuralının bir benzeri burada da vardır. İlk hecesi vurgulu bir "a" olan dişi isimlerin önünde de çoğunlukla "una" yerine "un" kullanılır: "un águila" (bir kartal), "un hacha" (bir balta). Sıfat yine dişi kalır: "un águila blanca".

"Unos" ve "unas": birkaç ve yaklaşık

Çoğul belirsiz artikelin iki anlamı vardır. Bir isimle kullanıldığında "birkaç, bazı" anlamı taşır: "Hay unos libros en la mesa" (Masada birkaç kitap var), "Tengo unas preguntas" (Birkaç sorum var).

Bir sayının önüne geldiğinde ise "yaklaşık" anlamına gelir: "Cuesta unos veinte euros" (Yaklaşık yirmi avro tutuyor), "Hay unas cien personas" (Yaklaşık yüz kişi var). Bu kullanım gündelik konuşmada çok yaygındır ve tam bir sayı vermek istemediğinde işini kolaylaştırır.

Artikelin düştüğü yerler

Türkçede "bir" dediğin bazı yerlerde İspanyolca belirsiz artikel kullanmaz.

"Ser" fiilinden sonra meslek, milliyet ya da din söylenirken artikel düşer: "Soy profesora" (Öğretmenim), "Es ingeniero" (Mühendis). A1.10'da "Soy turco" derken de artikel yoktu. Ama meslek bir sıfatla nitelenirse artikel geri gelir: "Es un médico muy bueno" (Çok iyi bir doktor).

"Otro" (başka, bir … daha) kelimesinin önüne hiçbir zaman "un" gelmez: "otro café" (bir kahve daha), "otra pregunta" (başka bir soru). Türkçedeki "bir başka" yapısı bu yüzden İspanyolcada yanıltıcıdır. "Medio" (yarım) de artikelsiz kullanılır: "media hora" (yarım saat).

Olumsuz ve bazı soru cümlelerinde, sayısı önemli olmayan tek bir şey konuşulurken artikel çoğunlukla düşer: "No tengo coche" (Arabam yok), "¿Tienes coche?" (Araban var mı?). Burada soru "kaç araba" değil, "araba sahibi misin"dir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçedeki "bir" ile İspanyolcadaki "un" büyük ölçüde aynı işi görür. İkisi de hem sayı olarak hem de "belirli olmayan" anlamında kullanılır; "Bir mektup yazıyorum" ile "Escribo una carta" birebir örtüşür. Bir önceki dersin belirlilik ayrımı da iki dilde paraleldir: Türkçede "bir kitap / kitabı", İspanyolcada "un libro / el libro".

Fark, "bir"in kullanıldığı ama "un"un düştüğü yerlerde çıkar. Türkçede meslek söylerken "bir" isteğe bağlıdır: "Öğretmenim" de "Ben bir öğretmenim" de doğrudur. İspanyolcada ise yalın meslek adıyla artikel kullanılmaz; "Soy un profesor" dilbilgisi açısından mümkün olsa da vurgulu, hatta biraz garip duyulur. Aynı şekilde Türkçedeki "bir başka", "bir kahve daha" gibi yapılarda "bir" kelimesi İspanyolcaya geçmez: yalnız "otro".

Çoğulda ise Türkçenin kendi araçları vardır. "Birkaç kitap" ifadesinde "birkaç", İspanyolcadaki "unos libros"un karşılığıdır. "Yaklaşık yirmi" ya da "yirmi kadar" ise "unos veinte" ile söylenir. Türkçe bu iki anlam için iki ayrı söz kullanır; İspanyolca tek bir kelimeyle ikisini de karşılar.

Örnekler

Bu cümlelerde en çok, artikelin hiç görünmediği yerlere bak; Türkçe çeviride "bir" olduğu hâlde İspanyolcada boş kalan yerler bu dersin asıl konusu.

İlk örnek bir hikâyenin iki adımını gösteriyor: köpek önce "un", sonra "el" ile anılıyor. Beşinci ve altıncı örnekler aynı konunun iki yüzü: yalın meslekte artikel yok, sıfatla nitelenen meslekte var. Yedinci örnekte Türkçedeki "bir" İspanyolcaya geçmiyor. Son örnekte isim söylenmediği için sayı tam biçimiyle, "uno" olarak geliyor.

Örnek diyalog

Berk, Santiago'da bir arkadaşının evindeki akşam yemeğinde Tomás ile tanışıyor.

Diyalogdaki meslek cümlelerinde artikel hiç yok: "soy ingeniero", "soy profesor", "es profesora". Artikel yalnız yeni bir yer tanıtılırken geliyor: "en un colegio" (bir okulda). Berk'in "uno" demesi, isim tekrar edilmediği için sayının tam biçimini kullandığını gösteriyor. Son iki replikte ise "otro" hiç "un" almıyor. Şili'de "colegio", Türkçedeki okulun genel karşılığıdır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "un libro", "una casa", "unas manzanas", "unos problemas" ("problema" erkektir).
2. "Soy ingeniero" (konuşan erkek) ya da "Soy ingeniera" (konuşan kadın). Sıfat eklenirse artikel gelir: "Soy un ingeniero nuevo".
3. "Unos veinte euros" "yaklaşık yirmi avro" demektir; "unos" bir sayının önünde "yaklaşık" anlamı taşır. "Unos libros" ise "birkaç kitap" demektir.
4. "Quiero otro café." "Otro" önüne "un" almaz.

Özet kartı

1. Belirsiz artikelin dört biçimi: un (erkek tekil), una (dişi tekil), unos (erkek çoğul), unas (dişi çoğul).
2. İlk kez söz edilen şey belirsiz, sonra bilinen şey belirli artikelle anılır: "un perro… el perro".
3. İsmin önünde "un", isim söylenmediğinde "uno": "un hermano" / "¿Cuántos? — Uno".
4. "Unos, unas" isimle "birkaç", sayıyla "yaklaşık" anlamı taşır: unos libros, unos veinte euros.
5. "Ser"den sonra yalın meslek, milliyet ve din artikelsizdir: "Soy profesora"; nitelenince artikel gelir: "un médico muy bueno".
6. "Otro" ve "medio" artikel almaz: otro café, media hora.
7. Sayısı önemsiz tek şeyde olumsuz ve bazı sorularda artikel çoğunlukla düşer: "No tengo coche."

Sonraki derse köprü

Bu derste "un médico muy bueno" ve "un águila blanca" gibi yapılarda sıfatlar hep ismin arkasında durdu ve ismin cinsiyetine uydu. Sıradaki ders bu uyumu kurallarıyla ele alıyor: sıfatın neden Türkçedekinin tersine ismin arkasına geçtiğini, "-o" ile biten sıfatlarla "-e" ya da sessizle bitenlerin nasıl farklı davrandığını ve "un hombre grande" ile "un gran hombre" gibi yer değiştirince anlamı değişen sıfatları göreceksin.