Tekil ve çoğul yapmak

Kanca

Türkçede "iki kitap" dersin, "iki kitaplar" demezsin. Sayı zaten birden fazla olduğunu söylediği için ismin çoğul eki almasına gerek kalmaz. İspanyolcada ise tam tersi olur: "dos libros" dersin, "dos libro" demek yanlıştır. Sayı ne olursa olsun, birden fazla şeyden söz ediyorsan isim çoğul eki alır.

Bu küçük fark, Türkçe konuşanın İspanyolcada en sık yaptığı hatalardan birinin kaynağıdır. Çoğul ekinin kendisi ise oldukça düzenlidir: çoğu kelimede yalnız bir "-s" ya da "-es" eklenir. Bu derste hangi durumda hangi ekin geldiğini, çoğulda hiç değişmeyen isimleri ve İspanyolcanın bazı nesneleri neden hep çoğul düşündüğünü öğreneceksin.

Anlatım

Sesliyle biten isimler: "-s"

Bir isim sesli harfle bitiyorsa çoğulu sonuna yalnız "-s" eklenerek yapılır: "libro" → "libros" (kitaplar), "casa" → "casas" (evler), "estudiante" → "estudiantes" (öğrenciler). Son hecesi vurgulu olan "café" → "cafés" ve "sofá" → "sofás" gibi kelimeler de aynı kuralı izler.

Bu kural İspanyolca isimlerin büyük çoğunluğunu kapsar, çünkü A1.14'te gördüğün gibi pek çok isim "-o", "-a" ya da "-e" ile biter.

Sessizle biten isimler: "-es"

Bir isim sessiz bir harfle bitiyorsa çoğulu "-es" eklenerek yapılır: "ciudad" → "ciudades" (şehirler), "papel" → "papeles" (kâğıtlar), "flor" → "flores" (çiçekler), "color" → "colores" (renkler). Kelime sonundaki "y" de bu kurala girer, çünkü orada bir sessiz gibi davranır: "rey" → "reyes" (krallar), "ley" → "leyes" (yasalar).

"-es" eklenince kelime bir hece uzar ve bu yeni hece, A1.6'daki vurgu kuralını yeniden devreye sokar. "Canción → canciones" dönüşümünde çizginin nasıl düştüğünü orada görmüştün. Tersi de olur: "examen" (sınav) tekilde çizgisizdir, ama çoğulu "exámenes" olunca vurgu sondan üçüncü heceye düşer ve çizgi gerekir. "Z" ile bitenlerde ise A1.5'teki kural çalışır: "lápiz" → "lápices", "luz" → "luces".

Çoğulda değişmeyen isimler

Bazı isimler çoğulda hiç değişmez; tekil mi çoğul mu olduğunu yalnız artikel ya da sayı gösterir. Bunlar, vurgusuz bir hecede "-s" ile biten isimlerdir. Haftanın günleri bunun en sık örneğidir: "el lunes" (pazartesi) → "los lunes" (pazartesileri), "el martes" → "los martes". Aynı gruba "la crisis" → "las crisis" (krizler), "el paraguas" (şemsiye) → "los paraguas" ve "el cumpleaños" (doğum günü) → "los cumpleaños" girer.

Vurgusu son hecede olan ve "-s" ile biten isimler ise "-es" alır: "el autobús" → "los autobuses", "el país" → "los países" (ülkeler). Burada da vurgu kuralı çalışır: "autobuses"te çizgi düşer, çünkü kelime artık "s" ile biten ve sondan ikinci hecesi vurgulu bir kelimedir.

Karma gruplar ve hep çoğul kelimeler

A1.13'te karma bir grubun "nosotros" dediğini görmüştün. Aynı kural isimlerde de işler: erkek ve dişi üyelerden oluşan bir grup, ismin erkek çoğul biçimiyle anılır. "Los padres" hem "babalar" hem de "anne ve baba" anlamına gelir; "los hermanos" hem "erkek kardeşler" hem de "kız ve erkek kardeşler"dir. "Mis padres son de Ankara" cümlesi çoğunlukla "Annemle babam Ankaralı" diye anlaşılır.

Bazı nesneler ise İspanyolcada neredeyse hep çoğul düşünülür, çünkü iki parçadan oluşur: "las gafas" (gözlük, İspanya'da; Amerika'daki pek çok ülkede "los lentes"), "los pantalones" (pantolon, "el pantalón" da doğrudur), "las tijeras" (makas). "Las vacaciones" (tatil) de çoğunlukla çoğul kullanılır: "Estoy de vacaciones" (Tatildeyim).

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe ile İspanyolcanın çoğul ekleri benzer bir mantıkla çalışır: iki dilde de ekin biçimi kelimenin sonuna göre değişir. Türkçede çoğul eki ünlü uyumuna göre "-lar" ya da "-ler" olur: "kitaplar", "evler". İspanyolcada ise son harfin sesli mi sessiz mi olduğuna göre "-s" ya da "-es" olur: "libros", "ciudades". Türkçe konuşan için ekin kelimeye göre biçim değiştirmesi tanıdık bir durumdur.

Asıl fark, çoğulun ne zaman kullanıldığındadır. Türkçede sayıdan ya da "birkaç", "çok" gibi miktar sözlerinden sonra isim tekil kalır: "iki kitap", "birçok şehir". İspanyolcada ise birden fazla varlıktan söz edildiği her durumda isim çoğul eki alır: "dos libros", "muchas ciudades". Türkçe alışkanlık, sayıdan sonra çoğul eki koymamaya iter ve "dos libro" gibi yanlış bir yapıya yol açar.

Bir de tersine bir durum var. Türkçede "gözlük", "pantolon" ve "makas" tekil kelimelerdir. İspanyolcada bu nesnelerin karşılıkları çoğunlukla çoğuldur: "las gafas", "los pantalones", "las tijeras". Türkçedeki "Gözlüğüm nerede?" sorusu İspanyolcada "¿Dónde están mis gafas?" olur ve fiil de çoğul çekilir.

Örnekler

Her cümlede ismin sonunu kontrol et ve çoğul ekini ona göre seç; sayıdan sonra çoğulu unutma.

Birinci ve altıncı örneklerde Türkçe çeviri tekil ("iki kitap", "iki sınav"), İspanyolca ise çoğul. Beşinci örnekte "lunes" değişmiyor; çoğul olduğunu "los" gösteriyor. Son örnekte Türkçedeki tekil "gözlük", İspanyolcada çoğul "gafas" oluyor ve fiil de "están" diye çoğul çekiliyor.

Örnek diyalog

Elif, Valencia'da okul yılının başında bir kırtasiyeden alışveriş yapıyor. Satıcı Lola Valencialı; onun okunuşlarında "c" ve "z" dişler arası sesle gösterildi.

Bu alışverişte çoğul ekinin iki biçimi de geçiyor. "Cuadernos", "diccionarios" ve "clases" sesliyle biten isimlere "-s" eklenerek, "papeles" ve "colores" sessizle bitenlere "-es" eklenerek kurulmuş. "Lápices"te ise "z"nin "c"ye dönüşünü görüyorsun. Elif'in "unos papeles" demesi Türkçedeki "birkaç kâğıt" anlamına yakındır; bu "unos" kelimesini ileride belirsiz artikellerle birlikte göreceksin.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "casas", "papeles", "cafés", "reyes", "ciudades". Sesliyle bitenler "-s", sessizle bitenler ("y" dahil) "-es" alır.
2. "Exámenes". Kelime bir hece uzar, vurgu sondan üçüncü heceye düşer ve A1.6'daki kurala göre çizgi eklenir.
3. "Los lunes". "Lunes" vurgusuz bir hecede "-s" ile bittiği için değişmez; çoğul olduğunu "los" gösterir.
4. "Tengo dos hermanos." Sayıdan sonra isim çoğul olur; karma bir grup için erkek çoğul biçimi "hermanos" kullanılır.

Özet kartı

1. Sesliyle biten isimler "-s" alır: libro → libros, café → cafés.
2. Sessizle biten isimler ("y" dahil) "-es" alır: ciudad → ciudades, rey → reyes.
3. "-es" eklenince çizgi düşebilir ya da eklenebilir: canción → canciones, examen → exámenes; "z" ise "c" olur: lápiz → lápices.
4. Vurgusuz hecede "-s" ile bitenler değişmez: el lunes → los lunes, la crisis → las crisis.
5. Sayıdan ve "muchos, varios" gibi sözlerden sonra da isim çoğul olur: dos libros; Türkçedeki "iki kitap" gibi tekil kalmaz.
6. Karma gruplar erkek çoğulla anılır: los padres (anne ve baba), los hermanos (kardeşler).
7. İki parçalı bazı nesneler çoğul kullanılır: las gafas, los pantalones, las tijeras.

Sonraki derse köprü

Bu dersin örneklerinde isimlerin önünde sürekli "el", "la", "los", "las" gördün ve onları açıklamadan kullandık. Sıradaki ders bu dört kelimeye ayrılıyor: belirli artikelin ne zaman kullanıldığını, dişi olduğu hâlde "el agua" denmesinin sebebini ve Türkçenin artikel kullanmadığı pek çok yerde İspanyolcanın neden artikel istediğini göreceksin.