Şahıs zamirleri (yo, tú, él, ella…)

Kanca

Türkçede "O bugün gelmiyor" cümlesini duyduğunda kimin gelmediğini bilemezsin: bir kadın mı, bir erkek mi, bir çocuk mu? Türkçenin "o"su hepsini kapsar. İspanyolcada aynı cümleyi kurmak için önce bir seçim yapman gerekir: gelmeyen bir erkekse "él", bir kadınsa "ella" dersin. Tek bir Türkçe kelimenin yerine iki İspanyolca kelime geçer.

Ama İspanyolcanın bir de ters yüzü var: bu zamirler cümlede çoğu zaman hiç söylenmez. "Bugün gelmiyor" demek için İspanyolca da Türkçe gibi zamiri atabilir, çünkü fiilin sonu kimin kastedildiğini gösterir. Bu derste İspanyolcanın şahıs zamirlerini bir tabloda toplayacak, kadın-erkek ayrımının nerede devreye girdiğini ve zamirin ne zaman söylenip ne zaman düştüğünü öğreneceksin.

Anlatım

Zamir tablosu

Şahıs zamirleri (pronombres personales) cümlede kimin konuştuğunu, kime konuşulduğunu ya da kimden söz edildiğini gösterir. İspanyolcada özne olarak kullanılan zamirler şunlardır:

Tablonun büyük kısmını önceki derslerden tanıyorsun. "Tú" ve "usted" arasındaki seçimi A1.11'de gördün; "vosotros" ile "ustedes" arasındaki bölge farkını ve Arjantin'deki "vos"u H.2'de öğrendin. Bu derste yeni olan iki şey var: üçüncü kişideki kadın-erkek ayrımı ve çoğul zamirlerin cinsiyete göre değişmesi.

"Él" ve "ella"

Türkçedeki "o" İspanyolcada ikiye ayrılır. Bir erkekten söz ederken "él", bir kadından söz ederken "ella" kullanılır: "Él es mi hermano" (O benim erkek kardeşim), "Ella es mi hermana" (O benim kız kardeşim). A1.6'dan hatırla: "él" zamiri çizgiyle yazılır, çizgisiz "el" ise bir artikeldir.

"Usted" de dilbilgisi açısından bu gruba yakındır; A1.11'de gördüğün gibi fiil "él" ve "ella" ile aynı biçimde çekilir. Soru "¿Cómo está?" diye kurulduğunda karşındaki kişinin mi yoksa bir üçüncü kişinin mi kastedildiğini yalnız bağlam söyler; zamir bu belirsizliği gidermek için eklenir.

Çoğulda cinsiyet: "nosotros" ya da "nosotras"

Çoğul zamirlerin çoğu grubun bileşimine göre değişir. Grup yalnız kadınlardan oluşuyorsa "-as" biçimi kullanılır: "nosotras" (biz), "vosotras" (siz), "ellas" (onlar). Grup yalnız erkeklerden oluşuyorsa "-os" biçimi kullanılır: "nosotros", "vosotros", "ellos".

Grupta hem kadın hem erkek varsa dilbilgisi "-os" biçimini ister: iki kadın ve bir erkekten oluşan bir grup "nosotros" der, onlardan söz eden biri "ellos" der. Bu, İspanyolca dilbilgisinin karma gruplar için koyduğu kuraldır. "Ustedes" ise her durumda aynı kalır.

Zamir ne zaman düşer?

İspanyolcada fiilin sonu çoğunlukla öznenin kim olduğunu gösterir. "Hablo" (konuşuyorum) kelimesindeki "-o" "ben"i, "hablas" kelimesindeki "-as" "sen"i gösterir. Bu yüzden zamir çoğu cümlede söylenmez: "Hablo español" demek yeterlidir; "Yo hablo español" demek gerekmez. Fiillerin bu sonlarını A1'in fiil modüllerinde ayrıntılı öğreneceksin; şimdilik zamirin çoğu zaman atıldığını bilmen yeter.

Zamir üç durumda söylenir. Birincisi karşılaştırma ya da vurgu gerektiğinde: "Yo soy turco y él es mexicano" (Ben Türküm, o ise Meksikalı). İkincisi belirsizlik olduğunda: "él", "ella" ve "usted" aynı fiil biçimini paylaştığı için hangisinin kastedildiğini göstermek gerekebilir. Üçüncüsü fiilsiz kısa cevaplarda: "¿Quién es?" (Kim o?) sorusuna "Yo" (Ben) diye cevap verilir.

Bir yazım notu: "yo" cümle başında değilse küçük harfle yazılır. İngilizce bilen öğrencinin "I" alışkanlığıyla "Yo"yu hep büyük yazması, sık görülen bir hatadır.

Eşyalar için zamir

"Él" ve "ella" yalnız insanlar için değil, cinsiyeti olan isimler için de kullanılabilir; bunu sonraki derste göreceğin isim cinsiyetiyle birlikte anlayacaksın. Ama bir eşyadan söz ederken özne zamiri gündelik konuşmada çoğunlukla hiç söylenmez: "¿Dónde está el libro? — Está en la mesa" (Kitap nerede? — Masanın üstünde). Türkçede de "O masanın üstünde" yerine çoğunlukla "Masanın üstünde" dersin.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe ile İspanyolca zamirleri kullanma biçiminde şaşırtıcı derecede benzer. İki dil de fiilin sonuna eklenen ekle kişiyi gösterir ve bu yüzden zamiri çoğu zaman atar. Türkçede "Ben İspanyolca öğreniyorum" yerine "İspanyolca öğreniyorum" dersin; İspanyolcada da "Yo aprendo español" yerine "Aprendo español" dersin. Zamiri yalnız vurgu için söylemek de iki dilde aynıdır: "Ben geliyorum, sen kal" ile "Yo voy, tú te quedas" aynı ritmi taşır.

Asıl fark cinsiyettedir. Türkçenin zamirleri hiçbir koşulda cinsiyet göstermez: "o", "biz", "onlar" her insan için aynıdır. İspanyolcada üçüncü kişi tekilde ("él/ella") ve çoğulların çoğunda ("nosotros/nosotras", "ellos/ellas") konuşan, her seferinde kimden söz ettiğinin cinsiyetini belirtmek zorundadır. Bu yüzden Türkçe konuşanın küçük ama sürekli bir alışkanlık edinmesi gerekir: "o" demeden önce kimden söz ettiğini düşünmek.

Bir benzerlik daha var. Türkçedeki "siz" hem çoğul hem saygılı tekil olduğu için Türkçe konuşan, İspanyolcadaki "usted" ile "ustedes" ayrımına dikkat etmek zorundadır. Bunu A1.11'de gördün; zamir tablosunda bu ayrım satır olarak da görünür.

Örnekler

Her cümlede zamirin söylenip söylenmediğine ve kadın-erkek biçimine dikkat et.

Beşinci örnekte zamir hiç yok ama cümle eksik değil; "vivimos" fiilinin sonu "biz" demek. İlk örnekte ise iki zamir de söyleniyor, çünkü iki kişi birbiriyle karşılaştırılıyor. Son örnek İspanya'ya özgüdür; Latin Amerika'da aynı soru "Ustedes son de Sevilla, ¿no?" olurdu.

Örnek diyalog

Can, Bogotalı arkadaşı Laura'ya telefonundaki bir aile fotoğrafını gösteriyor.

Diyalogda zamirler cinsiyete göre sürekli değişiyor. Laura bir erkeği gösterip "él", iki kadını gösterip "ellas" diyor. Can ise dördünü birlikte anarken "nosotros" diyor, çünkü grupta hem kadınlar hem erkekler var. "Ece" adının Laura'nın ağzında [E-se] olarak duyulması da dikkat çekici: İspanyolcada "c" harfi "e" önünde "s" sesi verir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Él" (erkek için) ve "ella" (kadın için). Örneğin: "Él es mi padre", "Ella es mi madre".
2. "Nosotras", çünkü grup yalnız kadınlardan oluşuyor: "Nosotras somos estudiantes". Gruba bir erkek katılırsa "nosotros" olur: "Nosotros somos estudiantes".
3. "Soy Deniz. Vivo en Esmirna. Estudio español." Fiillerin sonu "ben"i zaten gösterdiği için "yo" gereksizdir; şehir adı İspanyolcada "Esmirna" diye yazılır.
4. "Yo." Fiilsiz kısa cevaplarda zamir söylenir.

Özet kartı

1. Tekil zamirler: yo, tú (vos), usted, él, ella. Çoğul zamirler: nosotros/nosotras, vosotros/vosotras (İspanya), ustedes, ellos/ellas.
2. Türkçedeki "o" İspanyolcada ikiye ayrılır: él (erkek), ella (kadın).
3. Çoğul zamirlerin çoğu grubun bileşimine göre değişir: yalnız kadınlar "-as", yalnız erkekler ya da karma grup "-os".
4. Fiilin sonu kişiyi gösterdiği için zamir çoğu zaman düşer: "Hablo español."
5. Zamir vurgu, karşılaştırma ve belirsizlik durumlarında söylenir: "Yo soy turco y él es mexicano."
6. Fiilsiz kısa cevapta zamir söylenir: "¿Quién es? — Yo."
7. "Yo" cümle başında değilse küçük harfle yazılır; "él" çizgilidir, "el" artikeldir.

Sonraki derse köprü

Bu derste "él" ve "ella"nın yalnız insanlar için değil, cinsiyeti olan isimler için de kullanılabileceğini söyledik ve açıklamasını sonraya bıraktık. Sıradaki derste o açıklamaya geçiyoruz: İspanyolcada bir masanın neden dişi, bir kitabın neden erkek olduğunu, "-o" ve "-a" sonlarının bu konuda ne kadar güvenilir olduğunu ve "el día", "la mano" gibi kuralı bozan kelimeleri göreceksin.