Nerelisin? Ülkeler ve milliyetler

Kanca

Lima'da bir hostelin ortak salonundasın. Yanındaki kız kendini tanıtıyor: "Soy alemana." Bir süre sonra erkek kardeşi geliyor ve o da kendini tanıtıyor: "Soy alemán." Aynı ülkeden gelen iki kardeş, milliyetlerini iki farklı kelimeyle söylüyor. Üstelik ikisi de bu kelimeyi yazarken büyük harf kullanmıyor.

İspanyolcada nereli olduğunu söylemek, Türkçede olduğundan biraz daha fazla dikkat ister. Milliyet kelimesi konuşanın cinsiyetine göre değişir, çoğulda bir kez daha değişir ve küçük harfle yazılır. Bu derste nereli olduğunu sormanın ve söylemenin iki yolunu, milliyet kelimelerinin nasıl değiştiğini ve ülke adlarının İspanyolca biçimlerini öğreneceksin.

Anlatım

Soru ve iki cevap yolu

Nereli olduğunu sormanın en yaygın yolu "¿De dónde eres?" (Nerelisin?) sorusudur. Resmî biriyle konuşurken "¿De dónde es usted?" (Nerelisiniz?) dersin. Soru kelimesi "dónde" (nerede) önündeki "de" (-den) ile birleşir; soru kelime kelime "nereden sin?" gibidir.

Cevap vermenin iki yolu vardır. Birincisi ülkeyi ya da şehri söylemektir: "Soy de Turquía" (Türkiye'denim), "Soy de Estambul" (İstanbul'danım). İkincisi milliyet kelimesini kullanmaktır: "Soy turco" (Türküm, konuşan erkek) ya da "Soy turca" (Türküm, konuşan kadın). İki yol aynı bilgiyi verir. Birincisi daha kolaydır, çünkü ülkenin adı değişmez; ikincisi milliyet kelimesinin doğru biçimini seçmeyi gerektirir.

Şehri de eklemek istersen iki bilgiyi arka arkaya söylersin: "Soy de Esmirna, en Turquía" (Türkiye'de, İzmir'denim). Bazı Türk şehirlerinin İspanyolcada kendi adları vardır: İstanbul "Estambul", İzmir "Esmirna" diye yazılır. Ankara ise aynı kalır.

Milliyet kelimesi nasıl değişir?

Milliyet kelimeleri sıfattır ve anlattıkları kişinin cinsiyetine ve sayısına uyar. En yaygın grup "-o" ile biten kelimelerdir. Bunlar kadın için "-a" alır, çoğulda "-s" eklenir: "turco, turca, turcos, turcas"; "mexicano, mexicana"; "italiano, italiana".

İkinci grup bir sessizle biten milliyetlerdir. Bunlar kadın için sona bir "-a" ekler: "español, española"; "alemán, alemana"; "francés, francesa"; "inglés, inglesa"; "japonés, japonesa". Burada A1.6'daki vurgu kuralı iş başındadır: "alemán" ve "francés" erkek biçimde çizgi taşır, ama kadın biçimde "alemana" ve "francesa" sesliyle bittiği için çizgiye gerek kalmaz. Vurgulu hece aynıdır; yalnız yazı değişir.

Üçüncü grup cinsiyete göre hiç değişmez. "-e" ile bitenler, örneğin "estadounidense" (ABD'li) ve "canadiense" (Kanadalı), erkek için de kadın için de aynıdır. "Belga" (Belçikalı) da öyledir. Bunlar yalnız çoğulda değişir: "estadounidenses", "belgas".

Küçük harf kuralı

İspanyolcada ülke ve şehir adları büyük harfle yazılır: "Turquía", "España", "Estambul". Ama milliyet kelimeleri ve dil adları küçük harfle yazılır: "turco", "española", "el francés". Cümlenin başında değilse "Soy Turco" diye yazmak İspanyolcada yanlıştır; doğrusu "Soy turco"dur.

Dilin adı

İspanyolcada bir dilin adı, o ülkenin erkek milliyet sıfatıyla aynıdır: Türk erkeğine "turco" denir, Türkçeye de "el turco". "Hablo turco" (Türkçe konuşuyorum), "Estudio español" (İspanyolca çalışıyorum) gibi. Dil adının önüne çoğunlukla "el" gelir, ama "hablar" ve "estudiar" gibi fiillerden sonra genellikle düşer.

Birden fazla dil sayarken küçük bir ses kuralı karşına çıkar. "Ve" anlamındaki "y", ardından "i" sesiyle başlayan bir kelime gelirse "e" olur: "turco e inglés" (Türkçe ve İngilizce). "Y" [i] ile "inglés"in ilk sesi yan yana gelince iki "i" birbirine karışacağı için bu değişim yapılır.

Şehirli olmak

Şehirler için de milliyet benzeri kelimeler vardır, ama bunların çoğu düzensizdir ve tek tek öğrenilir: Madridli "madrileño", Barselonalı "barcelonés", Buenos Airesli ise "porteño" diye anılır. Emin değilsen en güvenli yol yine "de" ile şehri söylemektir: "Soy de Madrid".

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede milliyet kelimeleri hiçbir koşulda değişmez: bir erkek de bir kadın da "Türküm" der, bir grup da "Türküz" der; kelime aynı kalır, değişen yalnız ektir. İspanyolcada ise milliyet kelimesinin kendisi değişir. Türkçe konuşan için bu, ilk başta gereksiz bir ayrıntı gibi görünür ama İspanyolcanın genel yapısının ilk görüntüsüdür: bu seviyenin dilbilgisi modülünde sıfatların isimle cinsiyet ve sayıda uyumunu göreceksin ve milliyetler o kuralın en erken örneğidir.

Yazımda da iki dil ters yöne gider. Türkçede "Türk", "İspanyol", "Türkçe" büyük harfle yazılır. İspanyolcada "turco", "español" küçük harfle yazılır ve Türkçe alışkanlıkla büyük harf kullanmak en sık yazım hatalarından biridir.

Şehirlerde ise Türkçe daha düzenlidir. Türkçede hemen her şehir adına "-li, -lı" ekleyerek bir kelime kurarsın: İstanbullu, İzmirli, Madridli. İspanyolcada böyle genel bir ek yoktur; her şehrin kendine özgü bir kelimesi vardır ya da hiç yoktur. Bu yüzden İspanyolcada "de + şehir" yapısı, Türkçedeki "-li" ekinin en güvenilir karşılığıdır: "Soy de Esmirna" (İzmirliyim).

Örnekler

Her cümlede milliyet kelimesinin konuşanın cinsiyetine uyduğuna ve küçük harfle yazıldığına dikkat et.

Dördüncü örnekte aynı ülkeden iki kişi iki farklı kelimeyle anılıyor: "alemán" ve "alemana". Yedinci örnekteki "estadounidense" ise kadın için de erkek için de aynıdır. Altıncı örnekte "y" yerine "e" geldiğine dikkat et; sebebi hemen ardından gelen "inglés"in "i" sesiyle başlamasıdır.

Örnek diyalog

Ömer, Lima'daki bir hostelin ortak salonunda Alman bir gezginle tanışıyor.

Mia kendini tanıtırken milliyetini kullanıyor ("soy alemana"), Ömer ise ülkesini ("soy de Turquía"); ikisi de doğrudur. Ömer'in son cümlesinde bağlaç bir yerde "e", bir yerde "y" olarak kalıyor: "turco e inglés"te ardından "i" sesi geldiği için değişiyor, "y un poquito"da ise "un" kelimesi "u" ile başladığı için değişmiyor. "Poquito" ise "poco"nun (az) küçültülmüş, sevimli biçimidir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Kadın: "española", erkek: "español", grup: "españoles" (grup yalnız kadınlardan oluşuyorsa "españolas").
2. "Francesa". Kadın biçimi sesliyle bittiği için A1.6'daki kurala göre vurgu kendiliğinden sondan ikinci heceye düşer ve çizgiye gerek kalmaz; vurgulu hece değişmez.
3. Milliyet büyük harfle yazılmış (doğrusu "alemán") ve konuşan kadınsa biçim yanlış (doğrusu "alemana"). Erkek konuşuyorsa doğru cümle "Soy alemán"dır.
4. "Hablo turco e inglés." "Ve" anlamındaki "y", ardından "i" sesiyle başlayan "inglés" geldiği için "e" olur.

Özet kartı

1. Soru: "¿De dónde eres?" (samimi), "¿De dónde es usted?" (resmî).
2. İki cevap yolu: "Soy de Turquía / de Estambul" ya da "Soy turco / turca".
3. "-o" ile biten milliyetler kadın için "-a" alır: turco/turca, mexicano/mexicana; çoğulda "-s": turcos.
4. Sessizle bitenler kadın için "-a" ekler: español/española, alemán/alemana, francés/francesa; kadın biçimde çizgi düşer.
5. "-e" ile bitenler ve "belga" cinsiyete göre değişmez: estadounidense, canadiense.
6. Milliyetler ve dil adları küçük harfle yazılır; ülke ve şehir adları büyük harfle: turco, Turquía.
7. Dilin adı erkek milliyet sıfatıyla aynıdır: el turco, el español. "Y", "i" sesinden önce "e" olur: turco e inglés.

Sonraki derse köprü

Bu derste aynı soruyu iki biçimde sorduk: "¿De dónde eres?" ve "¿De dónde es usted?" İkisi arasındaki fark yalnız bir fiil eki değil, bir ilişki tercihidir. Sıradaki derste "tú" ile "usted" arasındaki seçimi ele alacağız: kime "tú", kime "usted" diyeceğini, fiilin bu seçime göre nasıl değiştiğini ve bazı ülkelerde "usted"in arkadaşlar arasında bile neden kullanıldığını göreceksin.