Münazara ve doğaçlama konuşma

Merak sorusu

Cuma akşamı üniversitenin küçük amfisi öğrencilerle dolu. Sahnede iki masa var: birinde önergeyi savunan takım, ötekinde karşı çıkan takım. Önerge perdede yazılı: "This house believes that public benches make streets safer." Zeynep karşı takımda, yani inandığının tam tersini savunacak. Önce önerge tarafından Kwame adında bir öğrenci konuşuyor; akıcı, esprili ve kendinden emin. Sıra Zeynep'e geliyor. Beş dakikalık konuşmasını hazırladı, ama asıl kaygısı son bölüm: jüri her konuşmacıyı önceden bilinmeyen bir soruyla sınayacak ve cevabın altmış saniyeyi geçmemesini isteyecek. İnanmadığın bir görüşü nasıl savunursun, hazırlıksız bir soruya nasıl düzenli bir cevap verirsin?

Münazara, bir önergenin iki tarafını düzenli ve kurallı bir biçimde tartışma sanatıdır. İngilizce konuşulan birçok okulda ve üniversitede münazara kulüpleri vardır ve bu tartışmaların kendine özgü bir dili ve yapısı bulunur. Doğaçlama konuşma ise hazırlıksız bir soruya ya da konuya, kısa sürede, düzenli bir cevap verebilmektir. Önceki bir seviyede fikir savunmayı ve ikna etmeyi öğrenmiştin; bu derste resmî bir münazaranın yapısını, karşı tarafı çürütmenin dilini, inanmadığın bir tarafı adil biçimde savunmayı ve hazırlıksız konuşmayı düzene sokan basit bir yöntemi öğreneceğiz.

Anlatım

Münazaranın yapısı ve dili

Resmî bir münazarada tartışılan cümleye önerge denir ve çoğu zaman "This house believes that …" ya da "This house would …" kalıbıyla başlar. Önergeyi savunan tarafa "proposition", karşı çıkan tarafa "opposition" denir. Her konuşmacı sırayla söz alır, açılışta kendi tarafının ana argümanlarını sunar, ardından karşı tarafın argümanlarını çürütür ve sonunda kendi tarafını özetler.

Açılış konuşmasının ilk cümleleri, dinleyene bir yol haritası verir: "Madam Chair, ladies and gentlemen, we on the opposition will argue that benches alone do not make streets safer. I will make two points: first, safety depends on design, not furniture; and second, the evidence for this motion is weaker than it seems." Önceki modüllerde öğrendiğin sunum dili ve yol haritası, münazarada da aynen işler.

Çürütme: karşı tarafa cevap

Münazaranın en önemli bölümü çürütmedir, İngilizce adıyla "rebuttal". Bir argümanı çürütmek için önce onu adil biçimde özetlemek gerekir: "My opponent argued that benches bring more people onto the street." Ardından zayıf noktası gösterilir: "However, that argument overlooks the fact that people only stay where they already feel safe."

Çürütmede sık kullanılan güçlü kalıplar vardır. "Even if we accept that …, it does not follow that …" bir argümanı kabul edip sonucunu sorgular. "That argument assumes that …" gizli bir varsayımı açığa çıkarır. "The evidence my opponent cited comes from …" kanıtın niteliğini tartışmaya açar. Önceki derste öğrendiğin eleştirel okuma soruları, burada konuşma diline dönüşür.

İnanmadığın tarafı savunmak

Münazarada taraflar çoğu zaman kurayla belirlenir; bu yüzden konuşmacılar sık sık inanmadıkları bir görüşü savunur. Bu, bir yalan değil, bir düşünme egzersizidir. Karşı görüşün en güçlü hâlini bulmak ve onu adil biçimde sunmak, hem kendi görüşünü daha iyi anlamayı hem de karşı tarafa saygı duymayı öğretir.

Zeynep için bu zor ama değerli bir deneyim. Kendi deneyimini bir kenara bırakıp önceki derste okuduğu makalenin en sağlam noktasını, yani güvenliğin ölçülmesinin zorluğunu, kendi tarafının argümanına dönüştürüyor. Makalenin abartılı dilini ise kullanmıyor; yalnızca en adil ve en savunulabilir kısmını alıyor.

Doğaçlama: hazırlıksız konuşmayı düzenlemek

Hazırlıksız bir soruya cevap verirken en büyük tehlike, düşünceler toplanmadan konuşmaya başlamak ve dağılmaktır. Basit bir yapı bu tehlikeyi azaltır: önce ana cevabını söyle, sonra bir gerekçe ver, ardından bir örnekle destekle ve son olarak ana cevabını bir kez daha tekrarla. Bu dört adım, bir dakikalık bir cevabı düzenli ve akılda kalıcı yapar.

Düşünmek için birkaç saniye kazanmak da meşrudur ve bunun için doğal kalıplar vardır: "That's a really interesting question.", "Let me think about that for a moment.", "There are two ways to look at this." Bu cümleler, "um" ve "er" gibi dolgu seslerinden çok daha profesyonel duyulur ve konuşmacıya zaman kazandırır.

Türkçe köprüsü

Türkiye'de de birçok okulda ve üniversitede münazara kulüpleri vardır ve Türkçe münazaranın da kendi dili bulunur: "önerge", "önergeyi savunan taraf", "karşı taraf", "sayın jüri", "değerli rakiplerim". İngilizcedeki "Madam Chair", "the motion", "the proposition" ve "the opposition" bu Türkçe kavramlarla birebir eşleşir. Münazara kültürünü tanıyan bir Türkçe konuşan, İngilizce münazaranın yapısında kendini yabancı hissetmez.

Çürütmenin Türkçe karşılıkları da tanıdıktır: "Değerli rakibim şunu iddia etti, ancak bu iddia şu noktayı göz ardı ediyor." Bu cümle, İngilizcedeki "My opponent argued that …, but that argument overlooks …" kalıbının neredeyse aynısıdır. Fark, İngilizce münazarada ölçülü ve esprili bir üslubun daha çok beklenmesi, sert ve kişisel saldırıların ise ciddi puan kaybettirmesidir.

Doğaçlama konuşmada Türkçe konuşanların bir alışkanlığı işe yarar: Türkçede de "Güzel bir soru, şöyle düşüneyim" gibi zaman kazandıran kalıplar kullanırız. İngilizcede bunların karşılıklarını hazır tutmak, hazırlıksız bir soru karşısında donup kalmak yerine düzenli bir cevaba geçmeyi kolaylaştırır.

Gerçek hayattan örnekler

Zeynep'in konuşmasının çürütme bölümü, Kwame'nin argümanını adil bir özetle açıyor ve sakin bir dille sorguluyor.

Son bölümde jüri Zeynep'e hazırlıksız bir soru soruyor: kendi sokağında tek bir şeyi değiştirebilseydi, ne olurdu? Zeynep bir nefes alıyor ve dört adımlı yapıyı kullanıyor.

Sık yapılan hata

Doğaçlama konuşmada sık yapılan bir kayma da, cevabı bulmadan konuşmaya başlamak ve cümleler arasında kaybolmaktır. Birkaç saniye düşünmek için "Let me think about that for a moment" demek, dağınık bir dakikadan çok daha iyidir. Bir de münazarada karşı tarafın argümanını çarpıtarak özetlemekten kaçın; zayıflatılmış bir argümanı çürütmek, dinleyenleri ikna etmez.

Mini alıştırma

1. Münazarada önergeyi savunan ve karşı çıkan taraflara İngilizcede ne denir?
2. Bir argümanı kabul edip sonucunu sorgulayan kalıbı tamamla: "Even if we accept that …, …"
3. "My opponent is wrong" cümlesini daha ölçülü bir çürütme cümlesine çevir.
4. Hazırlıksız bir soruya cevap verirken kullanılabilecek dört adımı sırayla yaz.
5. Düşünmek için zaman kazandıran iki İngilizce kalıp yaz.

Cevaplar

1. Proposition ve opposition.
2. … it does not follow that …
3. My opponent made a fair point, but it overlooks … ya da That argument assumes that …
4. Ana cevap, gerekçe, örnek, ana cevabın tekrarı.
5. That's a really interesting question. ya da Let me think about that for a moment.

Sesli tekrar görevi

Ardından karşı tarafın en güçlü argümanını adil biçimde özetle ve "Even if we accept that …, it does not follow that …" ile çürüt. Son olarak kendine hazırlıksız bir soru sor, örneğin "What would you change about your city?", ve dört adımlı yapıyla bir dakika içinde cevap ver. Kaydını dinlerken kişisel saldırıdan kaçındığını ve doğaçlama cevabın başı ile sonunun aynı ana fikirde buluştuğunu kontrol et.

Özet kartı

1. Münazara: önerge, This house believes that …; proposition savunur, opposition karşı çıkar.
2. Açılış: taraf, ana argümanlar ve yol haritası: We will argue that … I will make two points.
3. Çürütme: argümanı adil özetle, zayıf noktayı göster: That argument overlooks …, assumes that …, Even if …, it does not follow that …
4. İnanmadığın tarafı savunmak bir düşünme egzersizidir; karşı görüşün en güçlü hâlini bul.
5. Doğaçlama: ana cevap, gerekçe, örnek, ana cevabın tekrarı; zaman kazan: Let me think about that for a moment.
6. Türkçe köprüsü: önerge, karşı taraf, sayın jüri; kişiye değil argümana cevap ver.

Sonraki derse köprü

Münazaradan bir hafta sonra Dr Holloway, Zeynep'i bölümün yıl sonu sempozyumunda kısa bir sunum yapmaya davet ediyor. Zeynep sunuma hazırlanırken yeni bir rapor okuyup özetleyecek, farklı aksanlardan konuşmacıları dinleyecek, hızlı bir soru cevap bölümünde düşünceli ama akıcı cevaplar verecek ve belki de bir itiraza sakin bir dille karşılık verecek. Bu modülde öğrendiğin bütün beceriler bu sempozyum gününde bir arada kullanılacak. Sıradaki ders, ileri becerileri o sempozyum gününün içinde yeniden çalıştıracak.